Εκπέμπουν S.O.S. τα ασθενοφόρα: Βροχή τα τηλεφωνήματα για τραυματισμούς από επίθεση ή βία

Η Υπηρεσία Ασθενοφόρων βρέθηκε το 2025 αντιμέτωπη με 85.200 επιχειρησιακές αποστολές παγκυπρίως, καταγράφοντας σημαντική αύξηση στον όγκο και την πολυπλοκότητα των περιστατικών που καλείται να διαχειριστεί. Πέρα από τα τροχαία και τα παθολογικά επείγοντα, τα στατιστικά αναδεικνύουν και εκατοντάδες περιστατικά τραυματισμού από επίθεση ή βία, στοιχείο που αποτυπώνει μια νέα και ανησυχητική διάσταση στις ανάγκες επείγουσας προνοσοκομειακής φροντίδας. Παράλληλα, η γήρανση του πληθυσμού, οι περιβαλλοντικές πιέσεις, η αυξημένη κινητικότητα και οι κοινωνικές εντάσεις διαμορφώνουν ένα περιβάλλον συνεχούς επιχειρησιακής πρόκλησης για τα πληρώματα των ασθενοφόρων.

Σε αυτό το πλαίσιο, η επικεφαλής της Διεύθυνσης Υπηρεσίας Ασθενοφόρων του ΟΚΥπΥ, Ριάνα Κωνσταντίνου, μιλά στη «Σημερινή» για τα δεδομένα που καταγράφει η Υπηρεσία, την εικόνα των επείγοντων περιστατικών, τη συνεργασία με τους φορείς της αλυσίδας επείγουσας φροντίδας και τον σχεδιασμό εκσυγχρονισμού που απαιτείται ώστε η Κύπρος να πλησιάσει τα ευρωπαϊκά πρότυπα στην προνοσοκομειακή φροντίδα.

Πώς διαμορφώνεται σήμερα ο επιχειρησιακός χάρτης της Υπηρεσίας Ασθενοφόρων και ποια είναι τα βασικά επιχειρησιακά κέντρα και δομές που τον στηρίζουν;

Η Υπηρεσία Ασθενοφόρων σήμερα διαθέτει παγκύπριο επιχειρησιακό δίκτυο, λειτουργώντας 28 σταθμούς ασθενοφόρων σε 24ωρη βάση, με στόχο την άμεση κάλυψη όλων των επαρχιών και την έγκαιρη ανταπόκριση σε επείγοντα περιστατικά. Η επιχειρησιακή λειτουργία υποστηρίζεται από οργανωμένη στελέχωση σε 24ωρες βάρδιες και από μηχανισμό συντονισμού και διαχείρισης κλήσεων, που κατανέμει τα διαθέσιμα μέσα ανάλογα με τις ανάγκες κάθε περιοχής. Παράλληλα, η Υπηρεσία στελεχώνει δύο σταθμούς Έρευνας και Διάσωσης στις επαρχίες Πάφου και Λάρνακας, ενισχύοντας τη συνολική επιχειρησιακή ετοιμότητα και τη διασύνδεση με τις υπόλοιπες εμπλεκόμενες υπηρεσίες από έδαφος, θάλασσα και αέρα.

Με δεδομένη τη γεωγραφική ιδιαιτερότητα της Κύπρου, πώς διαχειρίζονται οι καθυστερήσεις πρόσβασης σε απομακρυσμένες κοινότητες και ποια μέτρα εξετάζονται για τη μείωση των χρόνων ανταπόκρισης;

Η απόφαση για τη δημιουργία και λειτουργία σταθμών ασθενοφόρων λαμβάνει υπόψη τον πληθυσμό κάθε περιοχής, τα γεωγραφικά χαρακτηριστικά, καθώς και τη χιλιομετρική απόσταση και τον αναμενόμενο χρόνο πρόσβασης. Βάσει διεθνών προτύπων, ο επιθυμητός χρόνος ανταπόκρισης δεν θα πρέπει να υπερβαίνει τα 10 λεπτά εντός αστικών περιοχών και τα 20 λεπτά σε ορεινές ή απομακρυσμένες περιοχές.
Η Υπηρεσία διαχειρίζεται όλες τις επείγουσες κλήσεις μέσω επιχειρησιακού συντονισμού και αξιοποίησης του πλησιέστερου διαθέσιμου ασθενοφόρου, ενώ εφαρμόζεται στοχευμένη κατανομή των μέσων με βάση τη ζήτηση κάθε περιοχής. Παράλληλα, εξετάζονται μέτρα όπως η αναδιάταξη ασθενοφόρων σε κομβικά σημεία, η ενίσχυση στελέχωσης σε περιοχές με αυξημένες ανάγκες, καθώς και η αξιοποίηση συνεργασιών/πρώτων ανταποκριτών για άμεση υποστήριξη έως την άφιξη του ασθενοφόρου.
Ωστόσο, δεν είναι πρακτικά εφικτό -ούτε στην Κύπρο ούτε διεθνώς- να υπάρχουν ασθενοφόρα σε κάθε απομακρυσμένη κοινότητα, γι’ αυτό η επιχειρησιακή κάλυψη βασίζεται στη βέλτιστη κατανομή και συνεχή αξιολόγηση των διαθέσιμων πόρων».

Υπάρχει επαρκής συνεργασία μεταξύ Υπηρεσίας Ασθενοφόρων, Νοσοκομείων, Πυροσβεστικής, Αστυνομίας και λοιπών φορέων στην αλυσίδα επείγουσας φροντίδας; Αν όχι, πού εντοπίζονται οι τριβές;

Η συνεργασία της Υπηρεσίας Ασθενοφόρων με τους υπόλοιπους φορείς της αλυσίδας επείγουσας φροντίδας (Νοσοκομεία, Πυροσβεστική Υπηρεσία, Αστυνομία και άλλες αρμόδιες υπηρεσίες) είναι σταθερή, οργανωμένη και ιδιαίτερα αποτελεσματική. Η συνεργασία αυτή επιβεβαιώνεται τόσο στην καθημερινή διαχείριση επειγόντων περιστατικών όσο και σε περιόδους κρίσεων ή αυξημένων αναγκών, όπου απαιτείται κοινός επιχειρησιακός σχεδιασμός και άμεσος συντονισμός.

Παράλληλα, η συνεργασία στηρίζεται σε κοινές διαδικασίες ανταπόκρισης και συνεχή επικοινωνία μεταξύ των εμπλεκόμενων υπηρεσιών, με στόχο την ταχεία κινητοποίηση των μέσων, την ασφαλή διαχείριση του περιστατικού στο πεδίο και την ομαλή διακομιδή και παραλαβή των ασθενών από τα Τμήματα Ατυχημάτων και Επειγόντων Περιστατικών.

Όπου εντοπίζονται προκλήσεις, αυτές σχετίζονται κυρίως με επιχειρησιακούς παράγοντες όπως αυξημένος φόρτος περιστατικών κυρίως στα ΤΑΕΠ ή ταυτόχρονη διαχείριση πολλαπλών συμβάντων και αντιμετωπίζονται μέσα από συνεχή αξιολόγηση και ενίσχυση του συντονισμού μεταξύ των αρμόδιων υπηρεσιών.

Ποιο είναι το στρατηγικό πλάνο εκσυγχρονισμού της Υπηρεσίας για την επόμενη πενταετία και ποιες τεχνολογικές λύσεις αναμένεται να ενσωματωθούν;

Το στρατηγικό πλάνο εκσυγχρονισμού της Υπηρεσίας Ασθενοφόρων για την επόμενη πενταετία εστιάζει στη περαιτέρω μείωση των χρόνων ανταπόκρισης, στην ενίσχυση της επιχειρησιακής ετοιμότητας και στην αναβάθμιση της ποιότητας της προνοσοκομειακής φροντίδας. Στο πλαίσιο αυτό, προωθείται η λειτουργία των διασωστικών μοτοσικλετών ταχείας επέμβασης σε περιοχές με αυξημένη τροχαία κίνηση, ώστε να επιτυγχάνεται ταχύτερη πρόσβαση σε επείγοντα περιστατικά.

Παράλληλα, σχεδιάζεται μαζί με το Τεχνολογικό Πανεπιστήμιο και το Ερευνητικό Κέντρο Αριστείας «Ερατοσθένης» η αξιοποίηση σύγχρονων τεχνολογικών λύσεων, όπως η αναβάθμιση των συστημάτων συντονισμού και διαχείρισης περιστατικών, η ενίσχυση της παρακολούθησης του στόλου σε πραγματικό χρόνο και η ψηφιοποίηση της καταγραφής των περιστατικών, με στόχο την πιο άμεση κινητοποίηση των διαθέσιμων μέσων και την καλύτερη διασύνδεση με τα ΤΑΕΠ και τα Νοσοκομεία. Επιπρόσθετα, ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στη συνεχή εκπαίδευση του προσωπικού και στη σταδιακή αναβάθμιση του εξοπλισμού και των επιχειρησιακών δυνατοτήτων της Υπηρεσίας.

Πώς εκπαιδεύεται το προσωπικό στη διαχείριση εξαιρετικά κρίσιμων περιστατικών και τι δείχνουν οι αξιολογήσεις απόδοσης για την ετοιμότητα του ανθρώπινου δυναμικού;

Το προσωπικό της Υπηρεσίας Ασθενοφόρων βρίσκεται σε συνεχή διαδικασία εκπαίδευσης και επιμόρφωσης, τόσο στην Κύπρο όσο και στο εξωτερικό, μέσω διεθνώς πιστοποιημένων οργανισμών. Η εκπαίδευση περιλαμβάνει θεωρητική κατάρτιση και πρακτική εφαρμογή μέσα από κλινικά εργαστήρια, προσομοιώσεις και βιωματικές ασκήσεις πεδίου, με στόχο την αποτελεσματική διαχείριση εξαιρετικά κρίσιμων περιστατικών και την ενίσχυση της επιχειρησιακής ετοιμότητας.

Παράλληλα, στο πλαίσιο της αναβάθμισης των δυνατοτήτων της Υπηρεσίας, έχει δημιουργηθεί η Ομάδα Αντιμετώπισης Ειδικών Καταστάσεων (HART), βασισμένη στα πρότυπα του Ηνωμένου Βασιλείου, αποτελούμενη από άρτια εκπαιδευμένους και εξειδικευμένους διασώστες, με δυνατότητα επιχειρησιακής δράσης σε απαιτητικά και επικίνδυνα περιβάλλοντα από ξηράς, αέρος και θαλάσσης.

Η ετοιμότητα και η απόδοση του ανθρώπινου δυναμικού αξιολογούνται σε συνεχή βάση μέσα από την εφαρμογή πρωτοκόλλων, την επιχειρησιακή ανταπόκριση, την ανασκόπηση περιστατικών και την ανατροφοδότηση μετά από κρίσιμες επιχειρήσεις, με στόχο τη συνεχή βελτίωση και την περαιτέρω ενίσχυση της ποιότητας των παρεχόμενων υπηρεσιών.

Ποιος ήταν ο συνολικός όγκος κλήσεων και περιστατικών που διαχειρίστηκε η Υπηρεσία Ασθενοφόρων την περασμένη χρονιά, και ποια κατηγοριοποίηση εμφανίζει ιδιαίτερη αύξηση;

Κατά το έτος 2025 η Υπηρεσία Ασθενοφόρων πραγματοποίησε συνολικά 85.200 ανταποκρίσεις/επιχειρησιακές αποστολές παγκυπρίως. Σε ό,τι αφορά την κατηγοριοποίηση των περιστατικών, καταγράφεται διαφοροποίηση ανά τύπο επειγόντων περιστατικών, ενώ η Υπηρεσία παρακολουθεί συστηματικά τις τάσεις ώστε να εντοπίζονται έγκαιρα οι κατηγορίες που παρουσιάζουν αυξητική πορεία και να γίνεται ανάλογη προσαρμογή σε στελέχωση και επιχειρησιακή ανάπτυξη. Διαφαίνεται όμως από τα ετήσια στατιστικά ότι η γήρανση του πληθυσμού έχει δυσμενή αποτελέσματα σε σχέση με την αύξηση των κλήσεων, την αυξημένη κυκλοφορία και τα τροχαία, καθώς επίσης αυξητική τάση έχουμε κατά τους καλοκαιρινούς μήνες με την αύξηση της θερμοκρασίας.

Ποια είναι η πραγματική εικόνα των περιστατικών που καλείται να διαχειριστεί η Υπηρεσία σήμερα; Μπορείτε να μας δώσετε αριθμητικά δεδομένα για τις κλήσεις και τη φύση των περιστατικών της τελευταίας χρονιάς;

Τα περιστατικά που καλούμαστε ν’ αντιμετωπίσουμε αφορούν επείγοντα περιστατικά (όπως καρδιολογικά, αναπνευστικά, νευρολογικά και άλλα παθολογικά περιστατικά), όσο και τραυματισμούς, τροχαίες συγκρούσεις και περιστατικά που απαιτούν άμεση ανταπόκριση και υποστήριξη ζωτικών λειτουργιών. Όπως φαίνεται και στον πίνακα αναλυτικά για τα στατιστικά δεδομένα του έτους 2025 μερικές κατηγορίες παρουσιάζουν ιδιαίτερη αύξηση, όπως οι πτώσεις και τα αναπνευστικά προβλήματα.

Η συνεχής αύξηση της ζήτησης επιβεβαιώνει τον κρίσιμο ρόλο της Υπηρεσίας στην αλυσίδα επείγουσας φροντίδας και καθιστά αναγκαία τη συνεχή ενίσχυση του επιχειρησιακού σχεδιασμού και της ετοιμότητας του ανθρώπινου δυναμικού.

Τι σας δείχνουν οι αριθμοί των κλήσεων και περιστατικών για τις ανάγκες και τις πιέσεις της κυπριακής κοινωνίας σήμερα; Υπάρχουν κατηγορίες περιστατικών που αυξάνονται;

Οι αριθμοί των κλήσεων και των ανταποκρίσεων της Υπηρεσίας Ασθενοφόρων αποτυπώνουν ξεκάθαρα τις αυξημένες ανάγκες .Ο υψηλός όγκος περιστατικών καταδεικνύει αυξημένη ζήτηση για άμεση προνοσοκομειακή φροντίδα, ιδιαίτερα σε περιπτώσεις αιφνίδιων επειγόντων περιστατικών, τραυματισμών και περιστατικών που απαιτούν άμεση παροχή φροντίδας υγείας.Παράλληλα, από την ανάλυση των δεδομένων προκύπτει ότι ορισμένες κατηγορίες περιστατικών παρουσιάζουν αυξητική τάση, γεγονός που επηρεάζει άμεσα τον επιχειρησιακό σχεδιασμό και την κατανομή των διαθέσιμων πόρων. Οι πιέσεις αυτές συνδέονται και με ευρύτερους κοινωνικούς και δημογραφικούς παράγοντες, όπως η γήρανση του πληθυσμού, η αύξηση των χρόνιων παθήσεων, η εντατικοποίηση του ρυθμού ζωής, καθώς και οι αυξημένες μετακινήσεις και η κυκλοφοριακή συμφόρηση, που δυσκολεύουν την πρόσβαση και επιβαρύνουν τις υπηρεσίες.
Για τον λόγο αυτό, η Υπηρεσία παρακολουθεί συστηματικά τις τάσεις, ενισχύει την επιχειρησιακή της ετοιμότητα και προσαρμόζει τη λειτουργία της, ώστε ν’ ανταποκρίνεται έγκαιρα και αποτελεσματικά στις μεταβαλλόμενες ανάγκες του πληθυσμού.

Σε επίπεδο επιχειρησιακών δεδομένων, πέραν του όγκου κλήσεων, καταγράφεται αύξηση σε περιστατικά που συνδέονται με βία ή κοινωνικές κρίσεις; Μπορείτε να δώσετε τάξεις μεγέθους;

Σε επιχειρησιακό επίπεδο, πέραν του συνολικού όγκου κλήσεων, καταγράφουμε αυξημένη πολυπλοκότητα σε ορισμένα περιστατικά που σχετίζονται με κοινωνικές εντάσεις και περιστατικά βίας είτε ενδοοικογενειακής είτε στον δημόσιο χώρο. Παρατηρείται ότι ένα μέρος των ανταποκρίσεών μας περιλαμβάνει στοιχεία τραυματισμού από βία αυξημένης επικινδυνότητας ή ανάγκη συνδρομής και συντονισμού με την Αστυνομία.

Σε ό,τι αφορά τις τάξεις μεγέθους, τα περιστατικά αυτού του τύπου δεν αποτελούν την πλειοψηφία των ανταποκρίσεων, ωστόσο αντιστοιχούν σε αριθμούς που κυμαίνονται σε επίπεδο εκατοντάδων περιστατικών ετησίως και παρουσιάζουν διακυμάνσεις ανάλογα με την περιοχή, την περίοδο και τις κοινωνικές συνθήκες. Η Υπηρεσία κατά το έτος 2025 ανταποκρίθηκε σε 473 περιστατικά βίας, ενώ αξίζει να επισημανθεί ότι παρακολουθεί συστηματικά τις τάσεις αυτές, τόσο για λόγους ασφάλειας των πληρωμάτων όσο και για την αποτελεσματικότερη διαχείριση των περιστατικών και την υποστήριξη και βοήθεια των θυμάτων.

Τι χρειάζεται, κατά την άποψή σας, ώστε το σύστημα επείγουσας φροντίδας στην Κύπρο να πλησιάσει τα ευρωπαϊκά πρότυπα σε αποτελεσματικότητα, πρόληψη και διαχείριση κρίσεων;

Για να φτάσει η επείγουσα φροντίδα στην Κύπρο σε επίπεδο ευρωπαϊκών προτύπων, απαιτείται μια συντονισμένη και ουσιαστική μεταρρύθμιση σε πέντε βασικούς άξονες: ταχύτητα, οργάνωση, πρόληψη, εκπαίδευση και έλεγχο.

Πρώτον, είναι αναγκαία η ενίσχυση του προνοσοκομειακού συστήματος, με επαρκή αριθμό ασθενοφόρων, σωστή στελέχωση και αποτελεσματική επιχειρησιακή διαχείριση, ώστε ο ασθενής να λαμβάνει άμεση και ποιοτική φροντίδα από τη στιγμή της κλήσης, στον μικρότερο δυνατό χρόνο.

Δεύτερον, απαιτείται η οικοδόμηση ισχυρής Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας ως θεμελίου του συστήματος και παράλληλα επένδυση στην πρόληψη και στην εκπαίδευση των πολιτών. Χωρίς αυτά, τα Τμήματα Επειγόντων θα συνεχίσουν να επιβαρύνονται με περιστατικά που θα μπορούσαν ν’ αντιμετωπιστούν εκτός νοσοκομείου.

Τρίτον, τα Τμήματα Επειγόντων Περιστατικών πρέπει να ενισχύσουν τις διαδικασίες ταχείας εξυπηρέτησης των μη σοβαρών περιστατικών, ώστε να μειώνεται η συμφόρηση και ν’ αποφεύγονται καθυστερήσεις που μπορεί ν’ αποδειχθούν επικίνδυνες.

Παράλληλα, κομβικής σημασίας είναι η ύπαρξη και εφαρμογή αποτελεσματικών σχεδίων ετοιμότητας για κρίσεις (πυρκαγιές, καύσωνες, μαζικά ατυχήματα), με συστηματικές ασκήσεις, σαφή πρωτόκολλα και ουσιαστικό συντονισμό μεταξύ των Υπηρεσιών. Το κράτος οφείλει να επενδύσει στις υπηρεσίες διάσωσης, στην αναβάθμιση της πολιτικής προστασίας, στην ενίσχυση της Πυροσβεστικής Υπηρεσίας, του Τμήματος Δασών και, φυσικά, της Υπηρεσίας Ασθενοφόρων.

Η επιτυχία σε τέτοιες συνθήκες δεν κρίνεται την ώρα της κρίσης, αλλά στη συστηματική προετοιμασία που προηγείται, σε όλα τα επίπεδα.

Τέλος, η συνολική βελτίωση προϋποθέτει συνεχή αξιολόγηση, με σαφείς δείκτες ποιότητας, έλεγχο και διαφάνεια και εκπαίδευση, ώστε το σύστημα να βελτιώνεται στην πράξη και όχι μόνο σε επίπεδο εξαγγελιών.

Η εμπειρία μου στον χώρο μού έχει αποδείξει ότι όσο προσωπικό και όσα μέσα και να διαθέτει μια Υπηρεσία δεν επαρκούν εάν δεν υπάρχει εκπαίδευση, διαδικασίες και έλεγχος.