Η Υπουργός Παιδείας στη «Σ»: Δεν φοβόμαστε την αξιολόγηση, ούτε του συστήματος, ούτε των πολιτικών μας

Σε μια περίοδο κατά την οποία το δημόσιο σχολείο βρίσκεται στο επίκεντρο έντονων συζητήσεων και προσδοκιών, η Υπουργός Παιδείας, Αθλητισμού και Νεολαίας, Δρ Αθηνά Μιχαηλίδου, παραχώρησε συνέντευξη στη «Σημερινή» και μίλησε για τις βασικές εκπαιδευτικές προκλήσεις και τις πολιτικές προτεραιότητες της Κυβέρνησης. Από το νέο σύστημα αξιολόγησης των εκπαιδευτικών και τα μαθησιακά κενά των μαθητών, μέχρι τη σχολική βία, την ψηφιακή τάξη, την Τεχνητή Νοημοσύνη και τη συμπερίληψη ατόμων με αναπηρίες, η Υπουργός αναπτύσσει το πλαίσιο των μεταρρυθμίσεων που βρίσκονται σε εξέλιξη, παρουσιάζοντας το χρονοδιάγραμμα, τους στόχους και τα εργαλεία εφαρμογής τους.

Πώς θα εφαρμοστεί στην πράξη το νέο σύστημα αξιολόγησης των εκπαιδευτικών και με ποιον τρόπο θα διασφαλιστεί ότι όλοι οι εκπαιδευτικοί θα αξιολογούνται με τα ίδια κριτήρια και με διαφάνεια κατά τη μεταβατική περίοδο;

Το νέο σύστημα αξιολόγησης των εκπαιδευτικών αποτελεί μία βαθιά μεταρρυθμιστική αλλαγή. Είναι η απόφαση της Κυβέρνησής μας να βάλει την ποιότητα στο επίκεντρο του δημόσιου σχολείου, με διαφάνεια, με επιστημονική τεκμηρίωση και με σεβασμό στους ίδιους τους εκπαιδευτικούς. Για δεκαετίες όλοι μιλούσαν για την ανάγκη αλλαγής. Εμείς τολμήσαμε και το υλοποιήσαμε. Με σαφές θεσμικό πλαίσιο, με Κανονισμούς που ψηφίστηκαν από τη Βουλή, με μεταβατικές διατάξεις που διασφαλίζουν ομαλή μετάβαση, αλλά και με ξεκάθαρο χρονοδιάγραμμα.

Η Κύπρος έχει ένα νέο, σύγχρονο και επιστημονικά τεκμηριωμένο σύστημα αξιολόγησης εκπαιδευτικών και εκπαιδευτικού έργου. Αυτή είναι μια ουσιώδης αλλαγή, η οποία από τώρα και σε βάθος χρόνου θα δώσει πρόσθετη αξία στο δημόσιο σχολείο, στους εκπαιδευτικούς και στα παιδιά. Πρόκειται για ένα σύστημα με πολλές πτυχές και αντίστοιχα πολλαπλά οφέλη, που ενσωματώνει την ποιότητα στο επίκεντρο κάθε συνιστώσας που το συναποτελεί.

Ως Κυβέρνηση αναγνωρίσαμε την τεράστια σημασία της εν λόγω μεταρρύθμισης για την αναβάθμιση του εκπαιδευτικού μας συστήματος και τη βελτίωση των μαθησιακών μας αποτελεσμάτων. Γι’ αυτό και εργαστήκαμε μεθοδικά και με συνέπεια, στηρίζοντας σθεναρά την εισαγωγή ενός νέου συστήματος, με έμφαση στην επαγγελματική ανάπτυξη των εκπαιδευτικών καθ’ όλη τη διάρκεια της πορείας τους. Είναι σημαντικό να θυμίσουμε ότι το προηγούμενο σύστημα λειτουργούσε για 50 χρόνια, ήταν αναχρονιστικό και αντιπαραγωγικό και δεν εδραζόταν σε σύγχρονες παιδαγωγικές αρχές.

Σε ό,τι αφορά τα στάδια εφαρμογής, ήδη η νέα νομοθεσία έχει αρχίσει να υλοποιείται συστηματικά, σύμφωνα με τους Κανονισμούς και τις μεταβατικές διατάξεις που έχουν ψηφιστεί από τη Βουλή των Αντιπροσώπων. Τα στάδια υλοποίησης και οι δείκτες είναι δεδομένα και απορρέουν από τη Νομοθεσία. Ειδικά για το 2026, υλοποιήθηκε ήδη η σύσταση και λειτουργία της Επιτροπής Παρακολούθησης, οριστικοποιούνται τα κριτήρια αξιολόγησης και αποστέλλονται μέχρι τις αρχές Μαρτίου 2026 στη Βουλή. Παράλληλα, πραγματοποιούνται ήδη ενημερωτικές επιμορφωτικές δράσεις σε μεγάλους αριθμούς εκπαιδευτικών, ενώ θ’ ακολουθήσουν περαιτέρω στοχευμένες επιμορφώσεις. Με βάση τα όσα προβλέπονται, τη σχολική χρονιά 2026-2027 τίθενται σε εφαρμογή οι πρόνοιες που αφορούν στη διαμορφωτική αξιολόγηση των εκπαιδευτικών, ενώ η πλήρης εφαρμογή του νέου συστήματος αρχίζει από τη σχολική χρονιά 2028-2029, όπου περιλαμβάνονται και οι πρόνοιες που αφορούν στην τελική (αριθμητική) αξιολόγηση.

Παράλληλα, προχωρούμε για τη σταδιακή εφαρμογή όλων των επιμέρους φάσεων του νέου συστήματος, με γνώμονα τη δέσμευσή μας απέναντι στην κοινωνία, για συνεχή αναβάθμιση και ουσιαστική στήριξη του δημόσιου σχολείου.

Η εν λόγω μεταρρύθμιση αφορά σε όλους τους εκπαιδευτικούς και όλες τις βαθμίδες εκπαίδευσης, συνεπώς δείκτης επιτυχίας για εμάς είναι η εφαρμογή των προνοιών της Νομοθεσίας. Οι εκπαιδευτικοί αξιολογούνται αρχικά, μέχρι το 2028, μέσω διαμορφωτικής αξιολόγησης και διαφανών κριτηρίων, από τον διευθυντή τους και τον επιθεωρητή-σύμβουλο, ενώ από το 2028 προστίθεται και η αριθμητική αξιολόγησή τους από τον επιθεωρητή-αξιολογητή. Εργαλεία αξιολόγησης αποτελούν τα συγκεκριμένα κριτήρια και οι δείκτες που ετοιμάστηκαν και περιλαμβάνουν, ενδεικτικά, την επάρκεια και την ποιότητα της διδασκαλίας, το κλίμα της τάξης κ.λπ.

Καταληκτικά, θέλω να τονίσω και το εξής: Η αξιολόγηση αποτελεί εργαλείο βελτίωσης, επαγγελματικής ενδυνάμωσης και εγγύηση για την ποιότητα του εκπαιδευτικού έργου. Με την πλήρη εφαρμογή του νέου συστήματος τίθεται σε λειτουργία και η Επιτροπή Μεταξιολόγησης, μέσω της οποίας στο τέλος κάθε σχολικής χρονιάς θα υπάρχουν μετρήσιμα στοιχεία που θα υποδεικνύουν σημεία προς βελτίωση. Δεν φοβόμαστε την αξιολόγηση, ούτε του συστήματος, ούτε των πολιτικών μας. Ακριβώς γι’ αυτό έχουμε προνοήσει μηχανισμούς παρακολούθησης και αξιολόγησης της εφαρμογής, καθώς και μεταβατική περίοδο.

Πού εντοπίζονται σήμερα τα βασικά μαθησιακά κενά των μαθητών, ποια είναι τα αίτια που τα δημιουργούν και ποιος είναι ο συγκεκριμένος στόχος της Πολιτείας για τη μείωσή τους μέσα στους επόμενους 12 μήνες;

Τα μαθησιακά κενά είναι ζήτημα που ακουμπά τα θεμέλια του μέχρι σήμερα συστήματος και βεβαίως ένας από τους λόγους που από την πρώτη μέρα διακυβέρνησης θέσαμε την ποιότητα στον πυρήνα του μεταρρυθμιστικού πλαισίου που ξεκινήσαμε ήδη να εφαρμόζουμε. Ξεκινήσαμε από μια αφετηρία, που σίγουρα δεν ήταν η καλύτερη. Έχουμε πλήρη εικόνα των δεδομένων, τα οποία μελετούμε, αναλύουμε και παρεμβαίνουμε με σχέδιο και μετρήσιμους στόχους. Δεν αλλάζουν τα πράγματα με μαγικό ραβδί. Χρειάζεται επιμονή και επιστημονική διαχείριση.

Για το Υπουργείο Παιδείας, Αθλητισμού και Νεολαίας, στόχος είναι η συνεχής βελτίωση της διδασκαλίας και της μάθησης. Η έμφαση δεν περιορίζεται σε μεμονωμένα μαθησιακά πεδία, αλλά αφορά συνολικά στις βασικές δεξιότητες (basic skills). Οι δεξιότητες αυτές περιλαμβάνουν πολλαπλούς γραμματισμούς, την ανάγνωση και τα μαθηματικά, καθώς και τις επιστήμες, τις ψηφιακές δεξιότητες και την πολιτότητα. Η εστίαση αυτή συνάδει πλήρως με τις προτεραιότητες της Ευρωπαϊκής Ένωσης και τεκμηριώνεται από ερευνητικά δεδομένα, όπως τα αποτελέσματα διεθνών ερευνών (PISA, TIMSS, PIRLS, ICCS και ICILS), τα οποία καταδεικνύουν ότι σημαντικό ποσοστό μαθητών και μαθητριών, τόσο στην Κύπρο όσο και στην Ευρώπη, δεν κατακτά το ελάχιστο επίπεδο επάρκειας σε περισσότερες από μία βασικές δεξιότητες.

Στο πλαίσιο αυτό, το ΥΠΑΝ έχει θέσει μετρήσιμους στόχους για καθεμία από τις βασικές δεξιότητες, έχει καταρτίσει σχέδιο δράσης για τη βελτίωσή τους και έχει ήδη προχωρήσει στην υλοποίηση στοχευμένων παρεμβάσεων, με σκοπό τη συστηματική ενίσχυση των μαθησιακών αποτελεσμάτων. Για παράδειγμα, σε συνεργασία με την SG REFORΜ της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, συμμετέχει σε διαδικασία τεχνικής στήριξης (Technical Support Instrument - TSI) με θέμα «Αποτελεσματικές παρεμβάσεις πολιτικής για τη βελτίωση των βασικών δεξιοτήτων των μαθητών/μαθητριών στην Κύπρο». Στο έργο αναμένεται ν’ αξιοποιηθεί μια ολιστική προσέγγιση που να συμβάλλει σε καλύτερα μαθησιακά αποτελέσματα από το Δημοτικό μέχρι το Λύκειο.

Στόχος μας είναι η μείωση του αριθμού των παιδιών με προβλήματα αλφαβητισμού. Ήδη, στη δημοτική εκπαίδευση, οι παρεμβατικές μας δράσεις φέρνουν αποτέλεσμα αφού, στη βάση στοιχείων, έχει μειωθεί σημαντικά το ποσοστό παιδιών που αντιμετωπίζουν προβλήματα αλφαβητισμού. Στη βάση της έρευνας, στηρίζουμε όλα τα παιδιά που αντιμετωπίζουν προκλήσεις και αυτό ελέγχεται μέσω συνεχών αξιολογήσεων.

Αυτό για το οποίο εργαζόμαστε είναι η συστηματική βελτίωση. Ο σκοπός μας είναι σαφής. Λιγότερα παιδιά κάτω από το ελάχιστο επίπεδο επάρκειας και περισσότερα παιδιά που αποκτούν αυτοπεποίθηση στη μάθηση. Η επένδυση στις βασικές δεξιότητες αποτελεί επένδυση στην κοινωνική συνοχή και στην ανταγωνιστικότητα της χώρας.

Ποιο είναι το ισχύον πρωτόκολλο για την αντιμετώπιση της σχολικής βίας και παραβατικότητας, πώς διασφαλίζεται η επαρκής στελέχωση των σχολείων με το κατάλληλο προσωπικό και ποιοι είναι οι προβλεπόμενοι χρόνοι αντίδρασης σε περιστατικά που καταγράφονται;

Η θέση μου είναι ξεκάθαρη. Δεν μπορεί να υπάρξει ποιοτική εκπαίδευση, αν δεν υπάρχει ασφαλές περιβάλλον μάθησης. Το ασφαλές σχολείο για όλους και όλες αποτελεί προτεραιότητα του ΥΠΑΝ. Στα τρία χρόνια διακυβέρνησής μας, δώσαμε έμφαση τόσο στη νομοθετική πτυχή του θέματος, όσο και στην παιδαγωγική, ενδυναμώνοντας ρόλους, αλλά και πλαίσιο διαχείρισης μέσα στο σχολείο (υπεύθυνος εκπαιδευτικός, σύμβουλος, ψυχολόγος, κ.λπ.).

Συγκεκριμένα, οι ισχύουσες πολιτικές που υλοποιούνται από το ΥΠΑΝ για την πρόληψη και διαχείριση της ενδοσχολικής βίας και παραβατικότητας είναι:

• Πολιτική για τον Σχολικό Εκφοβισμό: Εφαρμόζεται σε όλα τα σχολεία όλων των βαθμίδων και αφορά στην πρόληψη και διαχείριση περιστατικών σχολικού εκφοβισμού. Περιλαμβάνει το πρωτόκολλο διαχείρισης και δηλώνεται η υποχρέωση των Διευθύνσεων των σχολείων να καταχωρούν στο Σύστημα Εκπαιδευτικού Προγραμματισμού τα περιστατικά σχολικού εκφοβισμού.
• Αντιρατσιστική Πολιτική: Αφορά στην εφαρμογή του Κώδικα Συμπεριφοράς κατά του Ρατσισμού και των Διακρίσεων, περιλαμβάνει Οδηγό Διαχείρισης και Καταγραφής Ρατσιστικών Περιστατικών και εφαρμόζεται σε όλα τα σχολεία όλων των βαθμίδων. Είναι αποτέλεσμα απόφασης του Υπουργικού Συμβουλίου, τον Νοέμβριο του 2023.
• Εθνική Στρατηγική για την Πρόληψη και Διαχείριση της Βίας στο Σχολείο (2024-2028): Η Εθνική Στρατηγική, η οποία εγκρίθηκε στις 14/11/2024 από το Υπουργικό Συμβούλιο, στηρίζεται στην ολιστική προσέγγιση και έχει ως σκοπό την πρόληψη και αντιμετώπιση του φαινομένου της σχολικής βίας και παραβατικότητας μέσω της δημιουργίας ενός ασφαλούς σχολικού κλίματος, το οποίο να προωθεί έμπρακτα κουλτούρα συμπερίληψης και καλλιέργεια κοινωνικών δεξιοτήτων.

Σημειώνεται ότι έχει εκδοθεί, τόσο σε έντυπη όσο και σε ηλεκτρονική μορφή, Οδηγός με τις Πολιτικές, τις Εγκυκλίους και τα Πρωτόκολλα που εφαρμόζει το ΥΠΑΝ σε θέματα ενδοσχολικής βίας και παραβατικότητας. Η ηλεκτρονική έκδοση του Οδηγού είναι διαθέσιμη στην ιστοσελίδα του ΥΠΑΝ (https://www.moec.gov.cy/via_paravatikotita/index.html).

Πρόσθετα, βρίσκεται σε εξέλιξη η διαμόρφωση ενός ενιαίου πρωτοκόλλου ειδικά για την πρώτη, άμεση και πρακτική διαχείριση σοβαρών περιστατικών βίας και σοβαρής παραβατικής συμπεριφοράς, με στόχο την αποκλιμάκωση της έντασης και τον περιορισμό της επικινδυνότητας, για τη διασφάλιση της προστασίας όλων των εμπλεκομένων στον σχολικό χώρο.

Όλα τα πιο πάνω τεκμηριώνουν την πολιτική βούληση και αποφασιστικότητα της Κυβέρνησης, όχι απλώς να τύχει διαχείρισης το θέμα, αλλά ν’ αναπτυχθεί μια τέτοια σχολική κουλτούρα, που θα λειτουργεί προληπτικά και ανασταλτικά σε φαινόμενα βίας ή και ρατσισμού.

Το πολιτικό πλαίσιο είναι σαφές. Κάθε περιστατικό πρέπει να καταγράφεται. Κάθε παιδί πρέπει να νιώθει προστατευμένο. Κάθε σχολείο πρέπει να λειτουργεί με σαφείς κανόνες. Αυτή είναι πολιτική ευθύνης και σε αυτήν τη βάση εργαζόμαστε.

Ποιο είναι το πλαίσιο λειτουργίας της ψηφιακής τάξης και της αξιοποίησης της Τεχνητής Νοημοσύνης στην εκπαίδευση, ποιοι κανόνες διέπουν τη χρήση τους και πώς διασφαλίζονται ο έλεγχος και η προστασία των προσωπικών δεδομένων μαθητών και εκπαιδευτικών;

Η Τεχνητή Νοημοσύνη είναι κυρίαρχο κομμάτι της πραγματικότητας που ζούμε. Ως ΥΠΑΝ επιλέξαμε έγκαιρα – από τον Οκτώβριο του 2025 – να διαμορφώσουμε πολιτική, πλαίσιο και κανόνες. Είμαστε από τις πρώτες χώρες στην ΕΕ που προχωρήσαμε σε κείμενο πολιτικής και συστάσεις προς τους εκπαιδευτικούς για την ηθική, ορθή και λελογισμένη χρήση της ΤΝ.

Ειδικότερα, το ΥΠΑΝ, στο πλαίσιο υλοποίησης του Οδικού του Χάρτη για θέματα Τεχνητής Νοημοσύνης (ΤΝ), έχει θέσει ως προτεραιότητά του τον καθορισμό Πολιτικής και Κατευθυντήριων Οδηγιών για δεοντολογική και υπεύθυνη αξιοποίηση της ΤΝ στη Δημοτική και Μέση Εκπαίδευση. Το κείμενο Πολιτικής καθορίζει τις βασικές αρχές, πάνω στις οποίες εδράζεται η πολιτική του, καθώς και κατευθυντήριες γραμμές για δεοντολογική και υπεύθυνη αξιοποίηση της ΤΝ για εκπαιδευτικούς, μαθητές/μαθήτριες, γονείς, κηδεμόνες και φροντιστές/φροντίστριες Δημοτικής και Μέσης Εκπαίδευσης. Η πολιτική αυτή εμπίπτει και συνάδει με τη Στρατηγική της χώρας μας για την ΤΝ, η οποία συντονίζεται από το Υφυπουργείο Έρευνας, Καινοτομίας και Ψηφιακής Πολιτικής (ΥΕΚΨΠ), καθώς και το κανονιστικό πλαίσιο για θέματα προστασίας και ασφάλειας προσωπικών δεδομένων (GDPR), Πράξη για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες (DSA) και φυσικά τον κανονισμό για την ΤΝ (EU AI ACT).

Tο ΥΠΑΝ προωθεί τα θέματα ΤΝ ως μέρος της Ψηφιακής του Πολιτικής και η ανάπτυξη ικανοτήτων ΤΝ συνάδει και προωθείται στο πλαίσιο ανάπτυξης Ψηφιακών Ικανοτήτων βασισμένων στα Ευρωπαϊκά και Διεθνή Πλαίσια Ψηφιακών Ικανοτήτων και Ικανοτήτων ΤΝ για εκπαιδευτικούς και μαθητές/μαθήτριες. Συνεπώς, βασική προτεραιότητα είναι ο γραμματισμός εκπαιδευτικών και μαθητών/μαθητριών σε θέματα ΤΝ, με πρώτιστο στόχο την ανάπτυξη ικανοτήτων (γνώσεων, στάσεων, δεξιοτήτων) για το τι είναι η ΤΝ και οι τύποι της (π.χ. παραγωγική ΤΝ) και πώς αυτή επηρεάζει τον σημερινό κόσμο. Ο στόχος αυτός προωθείται (α) με δράσεις επιμόρφωσης εκπαιδευτικών και (β) με ένταξη στα Αναλυτικά Προγράμματα θεματικών για την ΤΝ.

Όσον αφορά τη χρήση της ΤΝ και κυρίως την ηθική αξιοποίησή της στο έργο του σχολείου, δίνονται εισηγήσεις στον οδηγό που έχει ήδη δημοσιευθεί, ούτως ώστε να διασφαλίζεται ότι η ΤΝ συμβάλλει θετικά στην εκπαιδευτική διαδικασία. Παράλληλα, παρακολουθούμε τις εξελίξεις διεθνώς και ενημερώνουμε κατάλληλα τους εκπαιδευτικούς μας, γιατί το θέμα αποτελεί νέα πρόκληση για όλους, πανευρωπαϊκά.

Είναι στρατηγική μας επιδίωξη το σχολείο να γίνει χώρος υπεύθυνης καινοτομίας. Ο ρόλος μας ως Πολιτεία είναι ν’ ανοίγουμε και να διευρύνουμε τους δρόμους προς το μέλλον, θέτοντας παράλληλα ασφαλιστικές δικλίδες για την προστασία των παιδιών μας, σε κάθε βήμα.

Πώς μεταφράζεται στην πράξη η πολιτική για τη συμπερίληψη ατόμων με αναπηρίες στο εκπαιδευτικό σύστημα και ποια είναι τα πρότυπα στελέχωσης και στήριξης που εφαρμόζονται, ώστε η συμπερίληψη να γίνεται ουσιαστικά και ισότιμα σε όλα τα σχολεία;

Η Ειδική Εκπαίδευση είναι ο κύριος πυλώνας της συμπερίληψης στο εκπαιδευτικό σύστημα. Το ΥΠΑΝ εργάστηκε συστηματικά, ώστε σε λίγες εβδομάδες να έχει έτοιμο τροποποιητικό Νομοσχέδιο βελτίωσης και εκσυγχρονισμού της Ειδικής Εκπαίδευσης σε όλες τις βαθμίδες. Μετά τη δημόσια διαβούλευση, την απόφαση του Υπουργικού Συμβουλίου και την κατάθεση στη Βουλή του συγκεκριμένου νομοσχεδίου, αναμένεται να υλοποιηθούν αλλαγές σε θέματα συμμετοχής των γονέων στη διαδικασία λήψης αποφάσεων, ανάπτυξης προσωπικού, υποδομών πρόσβασης, υποστηρικτικής τεχνολογίας και ατομικών εκπαιδευτικών προγραμμάτων, πέραν των όσων ήδη εφαρμόζονται σήμερα. Συγκεκριμένα, όσον αφορά στο προσωπικό, το ΥΠΑΝ σε συνεργασία με όλους τους εμπλεκομένους βρίσκεται στη διαδικασία αναβάθμισης της μισθοδοσίας και των κριτηρίων πρόσληψης των σχολικών βοηθών/συνοδών και αύξησης του αριθμού των εκπαιδευτικών ψυχολόγων. Επιπρόσθετα, προωθείται η συνεχής επιμόρφωση σχολικών βοηθών/συνοδών, συνδετικών λειτουργών και εκπαιδευτικών που διδάσκουν στο πρόγραμμα της κατ’ οίκον εκπαίδευσης. Σημειώνεται, επίσης, ότι οι εκπαιδευτικοί θα επιμορφωθούν σε ζητήματα διαφοροποίησης στη διδασκαλία και την αξιολόγηση, με αξιοποίηση εργαλείων Τεχνητής Νοημοσύνης. Παράλληλα, στα προγράμματα επιμόρφωσης στελεχών της εκπαίδευσης θα ενταχθούν ενότητες που αφορούν στην Ειδική Εκπαίδευση. Έμφαση δίνεται στην εξατομίκευση, στη βάση των ιδιαίτερων αναγκών του κάθε παιδιού.

Ο εκσυγχρονισμός που προωθούμε στην Ειδική Εκπαίδευση έχει ένα σαφές κοινωνικό πρόσημο. Επικυρώνει την πολιτική μας θέση ως Κυβέρνηση, ότι κάθε παιδί θα έχει πρόσβαση, θα έχει τη στήριξη που χρειάζεται, αλλά και προοπτική να βελτιστοποιήσει τις δυνατότητές του.