Η ένταξή μας στην Ε.Ε. και ο ρόλος της Κίνησης για την Ευρώπη

Η ανάληψη της προεδρίας του Συμβουλίου της Ευρώπης από τον Πρόεδρο της Κυπριακής Δημοκρατίας (ΚΔ), Νίκο Χριστοδουλίδη και τα γεγονότα που ακολούθησαν απέδειξαν πόσο σημαντική υπήρξε η ένταξη της ΚΔ στην Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ), ώστε να χαρακτηρίζεται από όλους, σαν το μεγαλύτερο επίτευγμα στα χρόνια της ύπαρξης της ΚΔ, και ταυτόχρονα έφεραν στην επιφάνεια την σημαντικότητα της Κίνησης για την Ευρώπη, που συνέβαλε αποφασιστικά στην υποβολή της αίτησης και αργότερα στην ένταξη.

Στην περίοδο αυτή, Γενάρης του 2026, συνέπεσε και ο θάνατος του πρώην Προέδρου της Κυπριακής Δημοκρατίας Γ. Βασιλείου που έδωσε αφορμή σε μερικούς αρθρογράφους, όπως υποστηρίξουν ότι η ένταξη ήταν αποτέλεσμα δικών του ενεργειών. Η ιστορική μελέτη, όμως, αυτής της σημαντικής και μακρόχρονης πορείας, μάς λέει άλλα.

1. Ο τότε Κυβερνήτης της Ελλάδας Ιωάννης Καποδίστριας, (του οποίου η μητέρα ήταν Κυπρία από τη Λεμεσό), με υπόμνημά του το 1828 στις τότε μεγάλες δυνάμεις, Αγγλία, Γαλλία και Ρωσία, περιλάμβανε την Κύπρο στα όρια του μελλοντικού Ελληνικού κράτους. Θεωρούσε ότι η Ευρώπη δεν μπορούσε να είναι ολοκληρωμένη και ασφαλής αν άφηνε χριστιανικούς πληθυσμούς με ευρωπαϊκή πορεία και ιστορία (όπως οι Κύπριοι) εκτός των ορίων της ελευθερίας.
2. Παράλληλα, με επιστολές προς Κυπρίους ιεράρχες και προκρίτους (όπως ο Αρχιεπίσκοπος Πανάρετος, ο οποίος, ας σημειωθεί, καταγόταν από την Περιστερωνοπηγή) εξέφραζε τη συμπόνια του αλλά και τον ρεαλισμό του, τονίζοντας ότι η απελευθέρωση της Κύπρου περνούσε μέσα από την διπλωματική αναγνώριση της Ελλάδας από την Ευρώπη. Τόνιζε επίσης ότι η Κύπρος είναι αναπόσπαστο μέρος του Ελληνικού κράτους και της Ευρωπαϊκής γεωγραφίας.
3. Για χρόνια η άρχουσα τάξη μετά το 1960 και την ίδρυση της ΚΔ απέφευγε να διεκδικήσει την ένταξή της στη τότε ΕΟΚ επικαλούμενη την αντίδραση των Τουρκοκυπρίων (Τ/κ) αλλά στην υποβολή αιτήματος ένταξης ακολουθώντας την αγγλική διπλωματία η οποία επεδίωκε την απομόνωση της Κύπρου και την διατήρηση των βάσεων για να μπορεί να απολαμβάνει όλα τα αγαθά που της προσέφερε η γεωγραφική θέση της Κύπρου, παρά τον απελευθερωτικό αγώνα 1955-1959 και της υποτιθέμενης ανεξαρτησίας της Κύπρου.
4. Ακριβώς τότε ιδρύεται η Κίνηση για την Ευρώπη σε μια περίοδο καθοριστική για την πορεία της ΚΔ. Η δημιουργία της Κίνησης ανακοινώθηκε επίσημα τον Νοέμβριο του 1988 και η δημοσίευση της ιδρυτικής της διακήρυξης και των σκοπών της έγινε στις κυριότερες εφημερίδες της εποχής με πιο χαρακτηριστικές αναφορές στις εξής:

Α) Ο «Φιλελεύθερος» ιδιαίτερα στα φύλλα της 15ης και 16ης Νοεμβρίου 1988 φιλοξένησε εκτενές ρεπορτάζ για την ίδρυση της Κίνησης παρουσιάζοντας το διοικητικό συμβούλιο της Κίνησης με πρόεδρο τον Γεώργιο (Κοκή) Ιωαννίδη και Γενικό Γραμματέα τον Νίκο Κουτσού.

Β) «Σημερινή»: Δημοσίευσε λεπτομέρειες για την πρώτη συγκέντρωση της Κίνησης, υπογραμμίζοντας τον στόχο για ενημέρωση των πολιτών σχετικά με τα πλεονεκτήματα της ένταξης της ΚΔ στην τότε ΕΟΚ.

Γ) Η «Αλήθεια» κάλυψε τις πρώτες δραστηριότητες και τις δηλώσεις του Κοκή Ιωαννίδη ο οποίος ηγήθηκε της Κίνησης σε μια υπερκομματική προσπάθεια.

Η Κίνηση ιδρύθηκε σε μια εποχή που η κυβέρνηση του Γιώργου Βασιλείου προετοίμαζε, όπως έλεγε, το έδαφος για την επίσημη αίτηση για ένταξη της ΚΔ, αλλά με διάφορες δικαιολογίες καθυστερούσε την υποβολή της αίτησης, η οποία τελικά υποβλήθηκε το 1990.

Ο Γεώργιος Ιωαννίδης ο οποίος υπήρξε Υπουργός Προεδρίας και Εσωτερικών και ο Νίκος Κουτσού χρησιμοποίησαν την Κίνηση σαν μια δεξαμενή σκέψης και πίεσης οργανώνοντας σεμινάρια και διαλέξεις. Την ίδια περίοδο, το 1996, ο Νίκος Κουτσού μαζί με άλλους συνεργάτες του ίδρυσαν το κόμμα Νέοι Ορίζοντες.

Η ομάδα της Κίνησης ήταν οι πρώτοι που ζήτησαν από την Κυβέρνηση του Γ. Βασιλείου να καταθέσει επίσημα αίτηση ένταξης και επίσης λειτουργούσε ως «lobby» που προσπαθούσε να σπάσει την επιφυλακτικότητα που υπήρχε τότε σε τμήματα της Αριστεράς και του Κέντρου σχετικά με την τότε ΕΟΚ.

Είναι απίστευτη η επιφυλακτικότητά αλλά και η άγνοια που κατείχε την άρχουσα τάξη της Κύπρου για τη σημασία της θέσης της Κύπρου και τον ρόλο που έπαιζε και παίζει η Ανατολική Μεσόγειος, στην παγκόσμια οικονομία και κατ’ επέκταση στην παγκόσμια πολιτική ισορροπία κάτι, που προκάλεσε το ενδιαφέρον και την επιρροή της Βρετανίας στα πολιτικά πράγματα της Κύπρου, πράγμα που δυστυχώς ισχύει και σήμερα. Απεδείχθη επίσης αυτό στο δημοψήφισμα για το σχέδιο Ανάν όπου ο Γιώργος Βασιλείου και άλλοι, όπως ο τέως Πρόεδρος της Δημοκρατίας, Νίκος Αναστασιάδης, εψήφισαν υπέρ. Μάλιστα ο δεύτερος καυχάτο ότι ήταν ο αρχηγός του ΝΑΙ.

Υποστήριξη στο σχέδιο Ανάν υποδηλώνει μεταξύ άλλων την παραγνώριση του ρόλου της ΚΔ και τη σημασία της περιοχής αυτής.

Η επιφυλακτικότητα αυτή δυστυχώς υπήρχε και στην Κυβέρνηση Βασιλείου, η οποία επικαλούμενη δυσκολίες που πράγματι, υπήρχαν, ανέβαλλε την κατάθεση της αίτησης ένταξης. Η επικρατούσα τότε στάση στις χώρες της ΕΟΚ, ήταν ότι η Κύπρος δεν μπορούσε να ενταχθεί με άλυτο το Κυπριακό. Δηλαδή θα έπρεπε πρώτα να λυθεί το Κυπριακό και μετά να υποβληθεί αίτηση ένταξης. Αν ακολουθείτο αυτή η πολιτική η ΚΔ θα γινόταν όμηρος της κατοχικής Τουρκίας και ως προς την ευρωπαϊκή προοπτική της. Η Τουρκία μάλιστα έλεγε "αν ενταχθεί η ΚΔ θα αντιδράσει χωρίς όρια".

Στην Ελλάδα, όμως, υπήρχε η κυβέρνηση του Ανδρέα Παπανδρέου που είπε καθαρά στους Ευρωπαίους: Αν στην επικείμενη διεύρυνση δεν περιλαμβάνεται και η Κυπριακή Δημοκρατία, τότε ξεχάστε τη διεύρυνση. Δεν έμεινε όμως μόνο στα λόγια. Η Ελληνική κυβέρνησή ζήτησε από τη Βουλή να συνέλθει μετά το τέλος της διαδικασίας για την έγκριση της διεύρυνσης και αφού τα υπόλοιπα μέλη θα ψήφιζαν.

Με βάση τους κανόνες της ΕΟΚ, απαιτείτο ομοφωνία των μελών της για την έγκριση της διεύρυνσης και ο Ανδρέας Παπανδρέου έστελνε ξεκάθαρο μήνυμα που εκ του αποτελέσματος έγινε αποδεκτό. Η ένταξή μας στην ΕΕ δεν ήταν μια εύκολη υπόθεση και πολλούς αντιπάλους αντιμετώπισε.

Πρώτο ήταν η εσωτερική επιφυλακτικότητα, δεύτερον οι απειλές της Τουρκίας και τελευταίο ο ρόλος της πολιτικής αντίληψης της Βρετανίας. Όλα αυτά σε μεγάλο βαθμό τα αντιμετώπισε η Κίνηση για την Ευρώπη. Καθοριστική όμως ήταν η άποψη και οι ενέργειες του Ανδρέα Παπανδρέου και των συνεργατών του.

Εισηγούμαι, λοιπόν, να τιμηθεί ο Γεώργιος Ιωαννίδης από την Κυπριακή Δημοκρατία.

Υπήρξα πολιτικός αντίπαλος τού τέως Προέδρου Γ. Βασιλείου. Αντιλαμβάνομαι όμως τον πόνο που προκαλεί ο θάνατός του στους δικούς ανθρώπους και στους συνεργάτες του. Όμως φιλτάτη η αλήθεια και η αλήθεια πρέπει να λέγεται ώστε η ιστορία να γράφεται σωστά.

*Πρώην βουλευτής