Η χώρα-μέλος του ΝΑΤΟ που μετατρέπει τα σχολεία της σε χώρους εκπαίδευσης τζιχαντιστών

Για δεκαετίες, η Τουρκία παρουσίαζε τον εαυτό της ως έναν απαραίτητο σύμμαχο του ΝΑΤΟ, γεφυρώνοντας την Ανατολή με τη Δύση. Υπό τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, αυτό δεν ισχύει πλέον.

Στις 5 Σεπτεμβρίου, το Συνέδριο Αποφοίτων των Ιμάμ Χατίπ συγκλήθηκε στην Τραπεζούντα, μια βορειοανατολική επαρχία που συνδέεται στενά με τον ισλαμικό εξτρεμισμό. Τη συγκέντρωση διοργάνωσε η Ένωση ÖNDER, ένα πανεθνικό δίκτυο που εκπροσωπεί εκατοντάδες προσκείμενες σκληροπυρηνικές ομάδες. Η ÖNDER ασκεί σημαντική επιρροή και συνεργάζεται άμεσα με το τουρκικό Υπουργείο Εθνικής Παιδείας, το οποίο εποπτεύει ένα δημόσιο εκπαιδευτικό σύστημα που εκπαιδεύει περισσότερους από 1,2 εκατομμύριo μαθητές.

Το βασικό αξιοθέατο στην Τραπεζούντα δεν ήταν κάποια εκπαιδευτική μεταρρύθμιση ή η ακαδημαϊκή αριστεία, αλλά ο Abdusselam Haniye, γιος του πρώην ανώτερου αξιωματούχου της Χαμάς, Ismail Haniye, τον οποίο το Ισραήλ δολοφόνησε το 2024. Στεκόμενος δίπλα στον Yπουργό Παιδείας, Yusuf Tekin, στον διευθυντή Θρησκευτικών Υποθέσεων της Diyanet του AKP,, Safi Arpaguş, και σε τοπικούς αξιωματούχους ο Haniye επαίνεσε το οικοσύστημα των σχολείων Ιμάμ Χατίπ. Μετέτρεψε την εκδήλωση σε έκκληση στρατολόγησης για έναν παγκόσμιο τζιχάντ, επικαλούμενος τον θάνατο του πατέρα του για να τροφοδοτήσει τη δίψα για αίμα και την εκδίκηση. Ο Haniye παρότρυνε το κοινό να θεωρεί τη θρησκευτική εκπαίδευση του τουρκικού κράτους ως το επιχειρησιακό αντίστοιχο της ιδεολογικής υποδομής που δημιούργησε ο ιδρυτής της Χαμάς, Ahmed Yassin.

Όταν πήρε το μικρόφωνο ο πρόεδρος της ÖNDER, aeroAbdullah Ceylan, αποδέχθηκε την πρόκληση, δηλώνοντας στη συνέλευση ότι η κληρονομιά των νεαρών μαχητών της Γάζας βρίσκεται πλέον στους ώμους του κινήματος των Ιμάμ Χατίπ. Ο Πρόεδρος Ερντογάν έστειλε ένα εγκωμιαστικό βιντεοσκοπημένο μήνυμα, με το οποίο υποστήριξε το συνέδριο, προσφέροντας σε ολόκληρη την εκδήλωση την υποστήριξη του ανώτατου πολιτικού αξιώματος της Τουρκίας. Έδωσε τη στήριξή του σε ένα κίνημα που, σύμφωνα με το άρθρο, ενστερνίζεται την ισλαμική τρομοκρατία ως μέρος του οράματός του για το μέλλον της Τουρκίας, ένα όραμα που ευθυγραμμίζεται ολοένα περισσότερο με το Ιράν.

Η Τουρκία θέτει ένα πολύ πιο σύνθετο πρόβλημα: σύμφωνα με τον αρθρογράφο, καλλιεργεί την υποστήριξη σε τρομοκρατικές πράξεις πολύ πριν ένας νεαρός άνδρας σκεφτεί να πάρει ένα όπλο ή να ανατιναχθεί σε μια πλατεία. Το άρθρο υποστηρίζει ότι η Τουρκία υποχρεώνει μαθητές γυμνασίου να δίνουν όρκους υπέρ του τζιχάντ και να δεσμεύονται για την εξόντωση των απίστων.

Ένα τρομοκρατικό κίνημα γίνεται πολύ δυσκολότερο να διαλυθεί όταν οι ηγέτες του εγκαταλείπουν τα κρυφά καταφύγια και εμφανίζονται σε κρατικά εγκεκριμένες αίθουσες. Η άμεση απειλή δεν είναι ότι ένας 16χρονος μαθητής στην Τραπεζούντα θα παραλάβει αύριο το πρωί ένα αυτόματο όπλο. Αυτό έρχεται αργότερα. Η διαδικασία, σύμφωνα με το άρθρο, ξεκινά με την κατήχηση και τη συστηματική απανθρωποποίηση των μη μουσουλμάνων. Η Τουρκία ισχυρίζεται ότι διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο στην ασφάλεια της Δύσης, ενώ παράλληλα παρέχει βήμα στους ίδιους ιδεολόγους που σχεδιάζουν την πτώση της. Η φάρσα θα ήταν γελοία αν οι συνέπειες δεν ήταν τόσο σοβαρές.

Το ΝΑΤΟ δημιουργήθηκε το 1949 για να υπερασπιστεί τις ανοιχτές, δημοκρατικές κοινωνίες απέναντι σε ολοκληρωτικά καθεστώτα. Η αμυντική του συμμαχία στηριζόταν στο κράτος δικαίου και στην ατομική ελευθερία. Ωστόσο, ένα από τα πλέον εξέχοντα μέλη της συμμαχίας καλωσορίζει πλέον μια ισλαμιστική παράταξη που υποστηρίζεται από το Ιράν, κακοποιεί αμάχους, εκτελεί ομήρους και απειλεί κυρίαρχα κράτη με καταστροφή.

Η αμυντική ηγεσία στην Ουάσιγκτον και την Ευρώπη επέτρεψε επί μακρόν στη στρατηγική θέση της Τουρκίας να επισκιάζει όσα συμβαίνουν στο εσωτερικό της χώρας. Το Ιντζιρλίκ, ο έλεγχος των Τουρκικών Στενών και ένας από τους μεγαλύτερους στρατούς της συμμαχίας μετρούν. Αυτές οι στρατηγικές πραγματικότητες έχουν σημασία, αλλά δεν μπορούν να δικαιολογήσουν όσα κάνει η Άγκυρα. Η γεωγραφία καθορίζει τα σύνορα ενός έθνους, όχι την ηθική του πυξίδα. Υπό τον Ερντογάν, η Τουρκία, η οποία πλέον απαιτεί ακόμη μεγαλύτερο ρόλο στο ΝΑΤΟ, εκπροσωπεί όλα όσα ο δημοκρατικός κόσμος ενώθηκε κάποτε για να πολεμήσει.

Η θρασύτητα της Άγκυρας έφτασε μέχρι το αμερικανικό έδαφος. Όταν ο ιρανοτουρκικής καταγωγής ξεπλύματος χρήματος Reza Zarrab άρχισε να συνεργάζεται με ομοσπονδιακούς εισαγγελείς των ΗΠΑ, απειλώντας να αποκαλύψει ένα τεράστιο, κρατικά εγκεκριμένο σχέδιο που έφτανε μέχρι τον στενό κύκλο του Ερντογάν, το καθεστώς απάντησε οργανώνοντας συμβόλαιο δολοφονίας εναντίον του μέσα σε αμερικανική φυλακή. Το σχέδιο απέτυχε.

Η Μόσχα και το Πεκίνο σε μεγάλο βαθμό πολεμούν τη Δύση από έξω· η Άγκυρα εκμεταλλεύεται το δικαίωμα βέτο που διαθέτει στο ΝΑΤΟ και τη στρατηγική της θέση ανάμεσα στην Ευρώπη, την Ασία και τη Μέση Ανατολή για να επιδιώκει κρατικά υποστηριζόμενο εξτρεμισμό με σχεδόν πλήρη ατιμωρησία. Ο Ερντογάν έχει τελειοποιήσει την τέχνη της υπονόμευσης: μετατρέπει τα προνόμια της Δυτικής συμμετοχής σε ασπίδα για τις ίδιες τις δυνάμεις που έχουν ορκιστεί να διαλύσουν τη Δύση.

Ο Ερντογάν παίζει το μακροπρόθεσμο παιχνίδι, αξιοποιώντας τη Δυτική ανοχή σήμερα για να οικοδομήσει μια πιο ισλαμιστική Τουρκία αύριο. Δεν περιορίζεται στο να φιλοξενεί πρόσωπα όπως ο χρηματοδότης της Χαμάς, Zaher Jabarin, ή να επαινεί ισλαμιστές μαχητές σε δημόσιες ομιλίες. Χρησιμοποιεί τη δύναμη του κράτους για να αναδιαμορφώσει την κοινωνία εκ βάθρων, διαμορφώνοντας καρδιές και μυαλά μέσω μιας αδιάκοπης ροής προπαγάνδας. Η κυβέρνησή του διοχετεύει δισεκατομμύρια στη Diyanet, τη μαζική θρησκευτική διεύθυνση της Τουρκίας, και κατευθύνει εκατομμύρια μαθητές σε κέντρα ιδεολογικής κατήχησης που παρουσιάζονται ως δημόσια σχολεία. Κάθε μέρα διδάσκει σε μια ολόκληρη γενιά τη γλώσσα της τρομοκρατίας.

Σε δέκα ή δεκαπέντε χρόνια, οι μαθητές που υφίστανται σήμερα κατήχηση θα υπηρετούν ως αξιωματικοί στις Τουρκικές Ένοπλες Δυνάμεις, θα στελεχώνουν το Υπουργείο Εξωτερικών, θα εφαρμόζουν την πολιτική στα αστυνομικά τμήματα και θα καταλαμβάνουν έδρες στη Μεγάλη Εθνοσυνέλευση. Θα εισέλθουν σε αυτούς τους θεσμούς έχοντας διδαχθεί να θεωρούν τους ένοπλους ισλαμιστές ηρωικούς υπερασπιστές της πίστης και τις Δυτικές δημοκρατίες εχθρό.

Το άβολο ερώτημα για τη Δύση είναι αν το ΝΑΤΟ επέτρεψε στην Άγκυρα να ξεφεύγει επί χρόνια από τη λογοδοσία. Η ακόμη πιο άβολη απάντηση είναι ναι.

Μια συμμαχία που αφήνει τις θεμελιώδεις αξίες της να διαβρώνονται εκ των έσω χάνει και την ηθική της νομιμοποίηση και την επιχειρησιακή της χρησιμότητα. Η συμμετοχή στο ΝΑΤΟ δεν μπορεί να χαρίζει στην Τουρκία ασυλία από τα πρότυπα ασφαλείας που ισχύουν για κάθε άλλο σύμμαχο. Η Ουάσιγκτον και η Ευρώπη πρέπει να αντιμετωπίσουν την Άγκυρα άμεσα, με σαφείς «κόκκινες γραμμές»: τερματισμό των δραστηριοτήτων της Χαμάς στην Τουρκία και απομάκρυνση της εξτρεμιστικής προπαγάνδας από τα κρατικά σχολεία. Αν ο Ερντογάν αρνηθεί, οι σύμμαχοι πρέπει να περιορίσουν την ανταλλαγή πληροφοριών, τις μεταφορές αμυντικής τεχνολογίας, τις κοινές ασκήσεις και τον ρόλο της Τουρκίας στις δομές διοίκησης. Η Τουρκία ούτε ανέγγιχτη είναι ούτε απαραίτητη, και δεν μπορεί να σφίγγει το χέρι της Δύσης ενώ την μαχαιρώνει πισώπλατα.

* Επίκουρος Καθηγητής Νομικής στο Λονδίνο με εξειδίκευση στα Ανθρώπινα Δικαιώματα, Δημόσιο Διεθνές Δίκαιο και Φιλοσοφία Δικαίου