Τα μυστικά κονδύλια Μόσχας και Σόφιας προς το ΚΚΕ

Αποφάσεις του Πολιτικού Γραφείου του Κομμουνιστικού Κόμματος της Σοβιετικής Ένωσης (ΚΚΣΕ), έγγραφα του Βουλγαρικού Κομμουνιστικού Κόμματος και αποχαρακτηρισμένη αμερικανική έκθεση φωτίζουν την οικονομική υποστήριξη που παρείχε το Ανατολικό Μπλοκ στο Κομμουνιστικό Κόμμα Ελλάδας (ΚΚΕ) κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου.

Η έρευνα του SigmaLive και της «Σημερινής» συνεχίζεται και εντοπίζει δημοσιευμένα αρχειακά τεκμήρια, συγκεκριμένες σοβιετικές εγκρίσεις χρηματοδότησης, με ποσά που έφταναν τις εκατοντάδες χιλιάδες δολάρια, καθώς και βουλγαρικές αποφάσεις για την παροχή χρημάτων, εξοπλισμού και οργανωτικής βοήθειας στο ΚΚΕ την περίοδο της ελληνικής δικτατορίας.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει αμερικανική έκθεση της 5ης Νοεμβρίου 1974, σύμφωνα με την οποία η Σοβιετική Ένωση φερόταν να είχε διαθέσει περισσότερα από δύο εκατομμύρια δολάρια στο φιλοσοβιετικό ΚΚΕ για την προεκλογική του εκστρατεία.

Ωστόσο, ενώ οι σοβιετικές και βουλγαρικές αποφάσεις επιβεβαιώνουν την ύπαρξη οργανωμένων μηχανισμών οικονομικής ενίσχυσης, η πραγματική καταβολή των δύο εκατομμυρίων δολαρίων του 1974 εξακολουθεί να παραμένει μυστήριο.

Σοβιετικά δολάρια στο ΚΚΕ πριν από Χούντα

Η οικονομική ενίσχυση του ΚΚΕ από τη Σοβιετική Ένωση δεν περιοριζόταν στην περίοδο της δικτατορίας και της Μεταπολίτευσης. Σύμφωνα με απολογιστικές εκθέσεις του Μπορίς Πονομαριόφ προς την Κεντρική Επιτροπή του ΚΚΣΕ, το Κομμουνιστικό Κόμμα Ελλάδας καταγράφεται μεταξύ των αποδεκτών οικονομικής ενίσχυσης από το Διεθνές Ταμείο Βοήθειας ήδη πριν από τη δικτατορία του 1967.

Συγκεκριμένα, καταγράφονται τα ακόλουθα ποσά:

• 1962: 250.000 δολάρια — RGANI, Fond 89, Opis 38, Delo 5.
• 1963: 275.000 δολάρια — RGANI, Fond 89, Opis 38, Delo 6.
• 1965: 300.000 δολάρια — RGANI, Fond 89, Opis 38, Delo 8.
• 1966: 300.000 δολάρια — RGANI, Fond 89, Opis 38, Delo 9.

Συνολικά, οι τέσσερεις καταχωρίσεις ανέρχονται σε 1.125.000 δολάρια της εποχής, πριν από την επιβολή της δικτατορίας της 21ης Απριλίου 1967.

Παράλληλα, έγγραφο της 25ης Φεβρουαρίου 1955 περιλαμβάνει αναφορά στο ΚΚΕ στο πλαίσιο της οικονομικής βοήθειας του 1954, χωρίς να έχει εξακριβωθεί ακόμη το αντίστοιχο ποσό.

Σοβιετική απόφαση 1969: 100.000 δολάρια για ΚΚΕ

Στις 8 Ιανουαρίου 1969, το Πολιτικό Γραφείο του ΚΚΣΕ ενέκρινε τη διάθεση οικονομικής βοήθειας σε κομμουνιστικά κόμματα και πολιτικές οργανώσεις του εξωτερικού.

Η απόφαση, με αριθμό Pb 111/162, περιλαμβάνεται στο ψηφιοποιημένο αρχείο του Σοβιετικού αντιφρονούντα Βλαντίμιρ Μπουκόφσκι.

Στον κατάλογο των δικαιούχων καταγράφεται ρητά το Κομμουνιστικό Κόμμα Ελλάδας, με προβλεπόμενη ενίσχυση 100.000 αμερικανικών δολαρίων.

Η απόφαση εντάσσεται στο πλαίσιο λειτουργίας του Διεθνούς Ταμείου Βοήθειας Αριστερών Εργατικών Οργανώσεων, μέσω του οποίου το ΚΚΣΕ διοχέτευε οικονομικούς πόρους σε οργανώσεις εκτός Σοβιετικής Ένωσης.

Στο ίδιο έγγραφο περιλαμβάνονται χρηματοδοτήσεις προς κομμουνιστικά κόμματα της Ιταλίας, της Χιλής, της Βενεζουέλας, της Ινδίας, της Βραζιλίας και άλλων χωρών μεταξύ των οποίων και η Κύπρος.

Όπως και στην περίπτωση του ΑΚΕΛ, έτσι και για το ΚΚΕ η μεταφορά των χρημάτων εντασσόταν σε έναν απόρρητο μηχανισμό, στον οποίο εμπλεκόταν η σοβιετική Επιτροπή Κρατικής Ασφάλειας, γνωστή ως KGB.

Η συγκεκριμένη απόφαση έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς ελήφθη ενώ στην Ελλάδα βρισκόταν στην εξουσία η στρατιωτική δικτατορία και το ΚΚΕ λειτουργούσε υπό συνθήκες παρανομίας.

Το έγγραφο τεκμηριώνει την έγκριση της χρηματοδότησης.

Βουλγαρικά αρχεία: Δολάρια, λέβα και ένα τζιπ για το ΚΚΕ

Η οικονομική υποστήριξη του ΚΚΕ δεν περιοριζόταν στη Μόσχα.

Στις 3 Φεβρουαρίου 1970, η Γραμματεία της Κεντρικής Επιτροπής του Βουλγαρικού Κομμουνιστικού Κόμματος ενέκρινε απόφαση για την παροχή βοήθειας προς την ηγεσία του ελληνικού κόμματος.

Σύμφωνα με την επίσημη αρχειακή περιγραφή της απόφασης αριθ. 1, η βουλγαρική πλευρά ενέκρινε τη διάθεση 35.000 λέβα και 15.000 αμερικανικών δολαρίων.

Παράλληλα, προβλεπόταν η παραχώρηση ενός τζιπ για τις ανάγκες του ΚΚΕ.

Το έγγραφο δεν περιορίζεται στην οικονομική διάσταση. Αναφέρεται επίσης σε υποστήριξη για τη μεταφορά ειδικών ομάδων Ελλήνων πολιτικών προσφύγων από τη Βουλγαρία προς την Ελλάδα, μέσω των συνόρων.

Στον ίδιο αρχειακό φάκελο περιλαμβάνεται υπηρεσιακό σημείωμα στελεχών της βουλγαρικής Κεντρικής Επιτροπής σχετικά με τις σχεδιαζόμενες δραστηριότητες του ΚΚΕ και τη χρηματοδότησή τους.

Η απόφαση καταδεικνύει ότι η βουλγαρική βοήθεια συνδύαζε οικονομικούς πόρους, υλικοτεχνική υποστήριξη και διευκολύνσεις στις διασυνοριακές μετακινήσεις.

Το 1972: Χρήματα, ραδιοφωνικές εκπομπές και μισθός σε στέλεχος

Δύο χρόνια αργότερα, στις 27 Απριλίου 1972, η βουλγαρική κομματική ηγεσία ενέκρινε νέα απόφαση για την υποστήριξη του ΚΚΕ.

Η απόφαση αριθ. 5 περιγράφει ένα ευρύτερο πλέγμα δραστηριοτήτων.

Μεταξύ άλλων, προβλεπόταν η διευκόλυνση μεταφοράς ειδικών ομάδων Ελλήνων πολιτικών προσφύγων στην Ελλάδα, η οργάνωση ραδιοφωνικών εκπομπών από βουλγαρικό έδαφος και η απομάκρυνση στελεχών του ΚΚΕ από την Ελλάδα.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η αναφορά σε εκπρόσωπο του ΚΚΕ με το όνομα Καράς.

Σύμφωνα με την αρχειακή περιγραφή, η βουλγαρική πλευρά αναλάμβανε την παραχώρηση κατοικίας και την καταβολή μισθού στο συγκεκριμένο πρόσωπο, το οποίο συνδεόταν με ειδικές δραστηριότητες του κόμματος.

Η ίδια απόφαση προέβλεπε οικονομική ενίσχυση του ΚΚΕ γι’ αυτές τις δραστηριότητες, χωρίς όμως να προσδιορίζεται το συνολικό ποσό στη δημοσιευμένη περίληψη.

Το έγγραφο αποτελεί ένδειξη ότι η υποστήριξη από τη Βουλγαρία είχε αποκτήσει οργανωμένη και διαρκή μορφή, περιλαμβάνοντας ακόμη και την κάλυψη λειτουργικών εξόδων στελεχών.

Μάιος 1974: Νέα χρηματοδότηση λίγο πριν από την πτώση της Χούντας

Ένα από τα σημαντικότερα έγγραφα εντοπίζεται λίγες εβδομάδες πριν από τα γεγονότα του Ιουλίου 1974.

Στις 9 Μαΐου 1974, η Γραμματεία της Κεντρικής Επιτροπής του Βουλγαρικού Κομμουνιστικού Κόμματος ενέκρινε νέα βοήθεια προς το ΚΚΕ.

Η απόφαση αριθ. 6 προέβλεπε τη διάθεση 50.000 βουλγαρικών λέβα και 10.000 αμερικανικών δολαρίων.

Παράλληλα, εγκρινόταν η μυστική μεταφορά ειδικών ομάδων Ελλήνων πολιτικών προσφύγων στην Ελλάδα και η δημιουργία μονόδρομης ραδιοεπικοινωνίας από το βουλγαρικό έδαφος.

Στον αρχειακό φάκελο περιλαμβάνεται αναφορά για την επιχείρηση με την κωδική ονομασία «Αστέρι», η οποία αφορούσε τη μεταφορά Ελλήνων κομματικών στελεχών μέσω των συνόρων.

Η αρχειακή περιγραφή αναφέρει επίσης την ύπαρξη ονομαστικού καταλόγου συμμετεχόντων από τη βουλγαρική και την ελληνική πλευρά.

Η απόφαση ελήφθη περισσότερο από δύο μήνες πριν από την κατάρρευση της δικτατορίας στην Ελλάδα.

Συνεπώς, αφορά την υποστήριξη του ΚΚΕ κατά την περίοδο της παρανομίας του και όχι τη μεταπολιτευτική προεκλογική εκστρατεία.

Η CIA και τα δύο εκατομμύρια δολάρια του 1974

Η μεγαλύτερη οικονομική αναφορά που εντοπίστηκε στην παρούσα έρευνα προέρχεται από αμερικανική έκθεση πληροφοριών.

Στις 5 Νοεμβρίου 1974, δώδεκα ημέρες πριν από τις πρώτες βουλευτικές εκλογές της Μεταπολίτευσης, συντάχθηκε στην Ουάσιγκτον υπόμνημα με τίτλο The Greek Elections.

Το έγγραφο περιλαμβάνεται στην επίσημη συλλογή Foreign Relations of the United States (FRUS) του αμερικανικού Υπουργείου Εξωτερικών.

Η έκθεση εξετάζει το πολιτικό σκηνικό της Ελλάδας μετά την πτώση της δικτατορίας, τις εκλογικές προοπτικές του Κωνσταντίνου Καραμανλή, τη δυναμική του Ανδρέα Παπανδρέου και τη θέση των κομμάτων της Αριστεράς.

Στην παράγραφο 16, οι Αμερικανοί αναλυτές αναφέρονται στη διάσπαση του ελληνικού κομμουνιστικού κινήματος και στη συμμετοχή του ΚΚΕ στον εκλογικό συνασπισμό της Ενωμένης Αριστεράς.

Η έκθεση διακρίνει το φιλοσοβιετικό ΚΚΕ, το οποίο αποκαλεί ΚΚΕ-Εξωτερικού (KKE-exterior), από το ΚΚΕ Εσωτερικού.

Στη συνέχεια καταγράφεται η ακόλουθη πληροφορία: «Σύμφωνα με πληροφορίες, οι Σοβιετικοί είχαν δώσει στο κόμμα αυτό περισσότερα από δύο εκατομμύρια δολάρια για την προεκλογική του εκστρατεία».

Οι συντάκτες δεν παρουσιάζουν το ποσό ως αποδεδειγμένη οικονομική συναλλαγή, αλλά ως πληροφορία που είχε περιέλθει στις αμερικανικές υπηρεσίες.

Στο ίδιο σημείο, η έκθεση εκτιμά ότι η συμμετοχή του φιλοσοβιετικού ΚΚΕ στον συνασπισμό της Ενωμένης Αριστεράς πιθανότατα συνδεόταν με σοβιετική πίεση και οικονομικά κίνητρα.

Οικονομική βοήθεια και προς ΚΝΕ

Η σοβιετική οικονομική υποστήριξη προς το ελληνικό κομμουνιστικό κίνημα φαίνεται ότι δεν περιοριζόταν στο ΚΚΕ, αλλά επεκτεινόταν και στη νεολαία του. Στο ψηφιοποιημένο αρχείο του Μπουκόφσκι εντοπίζεται έγγραφο του Διεθνούς Τμήματος της Κεντρικής Επιτροπής του ΚΚΣΕ, με ημερομηνία 21 Απριλίου 1976 και αριθμό 25-S-1149, το οποίο καταγράφεται με τίτλο «Financial assistance to Young Communists of Greece» («Οικονομική βοήθεια προς τους Νέους Κομμουνιστές της Ελλάδας»).

Το έγγραφο αποτελείται από δύο σελίδες και υποδεικνύει ότι η Μόσχα εξέταζε την παροχή οικονομικής ενίσχυσης και σε οργανώσεις της ελληνικής κομμουνιστικής νεολαίας. Ωστόσο, από τη διαθέσιμη αρχειακή περιγραφή δεν προκύπτουν το ακριβές ποσό, ο τελικός αποδέκτης ή η πραγματική καταβολή των χρημάτων

Το 1981: 700.000 δολάρια για το ΚΚΕ

Ένα ακόμη σημαντικό σοβιετικό τεκμήριο προέρχεται από το τέλος του 1980.

Στις 29 Δεκεμβρίου 1980, το Πολιτικό Γραφείο του ΚΚΣΕ ενέκρινε απόφαση για την οικονομική υποστήριξη ξένων κομμουνιστικών κομμάτων κατά το επόμενο έτος.

Η απόφαση, με αριθμό Pb 230/34, περιλαμβάνεται επίσης στο αρχείο Bukovsky.

Στον κατάλογο των δικαιούχων καταγράφεται ότι το Κομμουνιστικό Κόμμα Ελλάδας έλαβε 700.000 δολάρια.

Αρχεία που λείπουν

Από τις δύο συγκεκριμένες σοβιετικές αποφάσεις που επαληθεύονται στους δημοσιευμένους καταλόγους προκύπτουν εγκρίσεις συνολικού ύψους 800.000 δολαρίων προς το ΚΚΕ.

Παράλληλα, οι βουλγαρικές αποφάσεις του 1970 και του 1974 προβλέπουν συνολικά 25.000 δολάρια και 85.000 λέβα, χωρίς να υπολογίζεται η οικονομική βοήθεια του 1972, της οποίας το ποσό δεν προσδιορίζεται στη διαθέσιμη αρχειακή περιγραφή.

Τα δύο εκατομμύρια δολάρια που αναφέρονται στην αμερικανική έκθεση δεν προστίθενται στα επιβεβαιωμένα ποσά, καθώς η καταβολή τους παραμένει ανεπιβεβαίωτη.

Τα παραπάνω στοιχεία δεν αποτελούν συνολικό απολογισμό της σοβιετικής χρηματοδότησης του ΚΚΕ. Αφορούν αποκλειστικά τις αποφάσεις και τις αναφορές που έχουν εντοπιστεί από επίσημες ανοικτές σοβιετικές πηγές στο διαδίκτυο.

Σοβιετική βοήθεια σε οργάνωση που συνδεόταν με το ΚΚΕ

Ένα ακόμη απόρρητο έγγραφο της Κεντρικής Επιτροπής του ΚΚΣΕ, με ημερομηνία 7 Αυγούστου 1979, αποκαλύπτει την έγκριση υλικής βοήθειας ύψους 3.500 σοβιετικών ρουβλίων προς την Ελληνική Επιτροπή για τη Διεθνή Ύφεση και Ειρήνη (ΕΕΔΥΕ). Η βοήθεια περιελάμβανε τεχνικό εξοπλισμό, μεταξύ άλλων ηλεκτρογεννήτρια, γραφομηχανή και μηχανήματα προβολής, με τα έξοδα να καλύπτονται από το Σοβιετικό Ταμείο Ειρήνης.

Η ΕΕΔΥΕ, που ιδρύθηκε το 1955 ως φιλειρηνική οργάνωση, βρισκόταν υπό τον πλήρη έλεγχο του ΚΚΕ στις αρχές της δεκαετίας του 1980.

Το έγγραφο ουσιαστικά καταδεικνύει ότι η σοβιετική υλική υποστήριξη στην Ελλάδα δεν περιοριζόταν στα κομμουνιστικά κόμματα, αλλά επεκτεινόταν και σε οργανώσεις δορυφόρους του.

ΕΝΘΕΤΟ

1976: Επιστολή 18χρονου Έλληνα κομμουνιστή στα αρχεία του ΚΚΣΕ

Ένα διαφορετικό αλλά ενδιαφέρον τεκμήριο, με ημερομηνία 14 Ιανουαρίου 1976, αποκαλύπτει ότι η Κεντρική Επιτροπή του ΚΚΣΕ παρακολουθούσε τις ιδεολογικές αντιπαραθέσεις στο διεθνές κομμουνιστικό κίνημα. Πρόκειται για υπηρεσιακό σημείωμα του Τμήματος Διεθνών Σχέσεων, με το οποίο διαβιβάστηκε στη σοβιετική κομματική ηγεσία επιστολή 18χρονου Έλληνα κομμουνιστή, ο οποίος ζούσε στο Αμβούργο της Δυτικής Γερμανίας. Ο νεαρός, που υπογράφει ως Στέφανος Καλύβης, επικρίνει έντονα τον Γενικό Γραμματέα του Γαλλικού Κομμουνιστικού Κόμματος, Ζορζ Μαρσαί, για τις δηλώσεις του σχετικά με τα ανθρώπινα δικαιώματα στη Σοβιετική Ένωση, υπερασπιζόμενος τη Μόσχα και καταλήγοντας με το σύνθημα «Ζήτω ο προλεταριακός διεθνισμός!». Το έγγραφο καταδεικνύει ότι ακόμη και προσωπικές επιστολές Ελλήνων κομμουνιστών διαβιβάζονταν στον μηχανισμό της Κεντρικής Επιτροπής του ΚΚΣΕ.