Κύριε Πρόεδρε, το δημογραφικό χρειάζεται τις αποφάσεις που υποσχεθήκατε
Η κυβέρνηση παρουσιάζει την πρόοδο υλοποίησης του προεκλογικού της προγράμματος ως σημαντικό επίτευγμα. Ωστόσο, σχεδόν τριάμισι χρόνια μετά την ανάληψη της διακυβέρνησης, ένα ουσιαστικό ερώτημα παραμένει: Ποια θέση κατέχει η στήριξη των τρίτεκνων και πολύτεκνων οικογενειών στον κυβερνητικό απολογισμό;
Στην Πολιτική 6 του προεκλογικού προγράμματος του Προέδρου Νίκου Χριστοδουλίδη περιλαμβάνονται πέντε συγκεκριμένες δράσεις για τη στήριξή τους. Παρά τις επιμέρους βελτιώσεις, η πλήρης υλοποίησή τους εξακολουθεί να αποτελεί ζητούμενο, σε μια περίοδο κατά την οποία η ακρίβεια επιβαρύνει τις οικογένειες και το δημογραφικό πρόβλημα οξύνεται.
Η ακρίβεια αναδεικνύει τις αδυναμίες της πολιτικής
Η ακρίβεια πλήττει όλα τα νοικοκυριά. Για τις πολύτεκνες οικογένειες, όμως, οι επιπτώσεις είναι πολλαπλάσιες, καθώς οι δαπάνες διατροφής, εκπαίδευσης, στέγασης, ενέργειας και μετακίνησης αυξάνονται με τον αριθμό των παιδιών, χωρίς αντίστοιχη δυνατότητα αύξησης των εισοδημάτων ή περιορισμού των βασικών αναγκών.
Τα οριζόντια μέτρα αντιμετώπισης της ακρίβειας δεν λαμβάνουν επαρκώς υπόψη αυτή την πραγματικότητα. Μια οικογένεια με τέσσερα παιδιά δεν έχει την ίδια αγοραστική δύναμη με ένα νοικοκυριό δύο ατόμων που διαθέτει το ίδιο εισόδημα. Η κρατική στήριξη οφείλει να αναγνωρίζει το μέγεθος της οικογένειας και να υπολογίζεται αναλογικά με τον αριθμό των παιδιών.
Το πρόβλημα, ωστόσο, είναι βαθύτερο.
Από το 2012, η εφαρμογή εισοδηματικών κριτηρίων στο Επίδομα Τέκνου έχει περιορίσει σημαντικά την πρόσβαση των πολύτεκνων οικογενειών στη συνεχή κρατική στήριξη, επικεντρώνοντάς την κυρίως στις χαμηλότερες εισοδηματικές κατηγορίες.
Για να διατηρήσει μια πολύτεκνη οικογένεια τη δυνατότητα λήψης του επιδόματος μέχρι την ολοκλήρωση της εκπαίδευσης και του τελευταίου παιδιού, το εισοδηματικό όριο μειώνεται τελικά στις €49.000 ακαθάριστου οικογενειακού εισοδήματος.
Για σύγκριση, το όριο κινδύνου φτώχειας για εξαμελή οικογένεια με τέσσερα παιδιά άνω των 14 ετών ανέρχεται, σύμφωνα με τη μεθοδολογία της Στατιστικής Υπηρεσίας, σε περίπου €46.340 διαθέσιμου ετήσιου εισοδήματος.
Παρότι πρόκειται για διαφορετικές βάσεις υπολογισμού, η αντιπαραβολή αναδεικνύει πόσο στενά συνδεδεμένη με τα χαμηλά εισοδήματα έχει καταστεί η συνεχής στήριξη της πολυτεκνίας.
Η αντιμετώπιση της φτώχειας αποτελεί κοινωνική υποχρέωση της Πολιτείας. Η στήριξη της πολυτεκνίας, όμως, πρέπει να αποτελεί ευρύτερη και διαρκή οικογενειακή και δημογραφική πολιτική.
Η αναθεώρηση διευρύνει τη στήριξη, αλλά μέχρι πού;
Η συζήτηση στη Βουλή για την αναθεώρηση του Επιδόματος Τέκνου, μετά από δεκαπέντε χρόνια, αποτελεί σημαντική ευκαιρία.
Με το προτεινόμενο όριο των €74.000, διευρύνεται η πρόσβαση σε ουσιαστικότερο επίδομα. Ας εξετάσουμε, όμως, τι αντιπροσωπεύει αυτό το εισόδημα για μια εξαμελή οικογένεια.
Με ενδεικτική παραδοχή κρατήσεων 25%, το διαθέσιμο εισόδημα περιορίζεται στις €55.500. Με την κλίμακα ισοδυναμίας της Στατιστικής Υπηρεσίας, για δύο γονείς και τέσσερα παιδιά άνω των 14 ετών, αντιστοιχεί σε €15.857 ισοδύναμου διαθέσιμου εισοδήματος ετησίως.
Ο υπολογισμός αυτός αναδεικνύει πόσο διαφορετική είναι η πραγματική οικονομική δυνατότητα μιας εξαμελούς οικογένειας από εκείνη ενός μικρότερου νοικοκυριού με το ίδιο εισόδημα. Παρά τη θετική διεύρυνση των ορίων, η ουσιαστικότερη στήριξη εξακολουθεί να επικεντρώνεται στις χαμηλότερες εισοδηματικές κατηγορίες, αφήνοντας εκτός σημαντικό μέρος των πολύτεκνων οικογενειών με μεσαία εισοδήματα.
Όσο για την επέκταση μέχρι τις €100.000, το προβλεπόμενο επίδομα της τάξης των €30 μηνιαίως ανά παιδί έχει περισσότερο συμβολικό χαρακτήρα σε σχέση με το πραγματικό κόστος ανατροφής.
Εάν το ύψος του επιδόματος μέχρι τις €100.000 ήταν αντίστοιχο με εκείνο που προβλέπεται μέχρι τις €74.000, η αξιολόγηση της μεταρρύθμισης θα ήταν ουσιαστικά διαφορετική.
Το ζητούμενο δεν είναι απλώς να αυξηθεί ο αριθμός των δικαιούχων, αλλά να αποκτήσουν περισσότερες οικογένειες πρόσβαση σε πραγματικά ουσιαστική στήριξη.
Τα δημογραφικά στοιχεία και η εισοδηματική στόχευση
Τα διαθέσιμα στοιχεία επιβάλλουν σοβαρό προβληματισμό.
Το 2012, οι Κύπριοι πολύτεκνοι δικαιούχοι Επιδόματος Τέκνου ανέρχονταν σε 10.065 οικογένειες. Το 2024 περιορίστηκαν σε 3.166, δηλαδή περίπου 69% λιγότεροι. Αντίστοιχα, οι αλλοδαπές πολύτεκνες οικογένειες που λάμβαναν το επίδομα αυξήθηκαν από 457 σε 839.
Παράλληλα, καταγράφονται διαφορετικές δημογραφικές τάσεις. Οι γεννήσεις από Κύπριες μητέρες μειώθηκαν από 6.728 το 2013 σε 6.111 το 2024, ενώ από μητέρες υπηκόους τρίτων χωρών αυξήθηκαν από 937 σε 2.484.
Ακόμη πιο χαρακτηριστική είναι η εξέλιξη των γεννήσεων τέταρτου και επόμενου παιδιού. Από Κύπριες μητέρες καταγράφηκαν 737 το 2000, 250 το 2015 και μόλις 167 το 2024. Αντίστοιχα, από μητέρες υπηκόους τρίτων χωρών καταγράφηκαν 46 το 2015 και 232 το 2024.
Η αναφορά σε διαφορετικές ομάδες πληθυσμού δεν γίνεται για να αμφισβητηθεί η στήριξη οποιασδήποτε οικογένειας. Όλα τα παιδιά, ανεξαρτήτως καταγωγής, πρέπει να στηρίζονται.
Το ουσιαστικό ερώτημα αφορά τη σχέση μεταξύ της εισοδηματικής στόχευσης της κρατικής πολιτικής και της διαφορετικής δημογραφικής εξέλιξης.
Όταν η συνεχής στήριξη επικεντρώνεται κυρίως στα χαμηλότερα εισοδηματικά στρώματα, είναι εύλογο να ωφελούνται περισσότερο οι πληθυσμιακές ομάδες που εκπροσωπούνται αναλογικά περισσότερο σε αυτά. Εφόσον οι οικογένειες διαφορετικής καταγωγής δεν κατανέμονται με τον ίδιο τρόπο στις εισοδηματικές κατηγορίες, διαφοροποιείται και η πρόσβασή τους στη στήριξη.
Οι διαφορετικές τάσεις των γεννήσεων δεν αποδεικνύουν από μόνες τους αιτιώδη σχέση με τα επιδόματα. Η ηλικιακή σύνθεση, η μετανάστευση και άλλοι κοινωνικοοικονομικοί παράγοντες επηρεάζουν επίσης τα αποτελέσματα.
Αναδεικνύουν, όμως, την ανάγκη αξιολόγησης μιας πολιτικής που στηρίζει κυρίως τις χαμηλότερες εισοδηματικές κατηγορίες, χωρίς να καλύπτει επαρκώς το σύνολο των οικογενειών που συμβάλλουν στην αντιμετώπιση του δημογραφικού προβλήματος.
Η Πολιτεία οφείλει να προσφέρει σταθερή στήριξη σε όλες τις οικογένειες που έχουν ή επιθυμούν να αποκτήσουν περισσότερα παιδιά, ανεξάρτητα από την εισοδηματική κατηγορία στην οποία ανήκουν.
Η προεκλογική δέσμευση και η ευκαιρία της αναθεώρησης
Εδώ αποκτά ιδιαίτερη σημασία η Πολιτική 6 του προεκλογικού προγράμματος του Προέδρου της Δημοκρατίας.
Ο Νίκος Χριστοδουλίδης δεσμεύτηκε για κατάργηση των εισοδηματικών κριτηρίων, υπό τις προϋποθέσεις που περιγράφονται στο πρόγραμμά του, με ειδική αναφορά στη διατήρηση της πολυτεκνικής ιδιότητας όσο υπάρχουν ανήλικα παιδιά.
Στο ίδιο κεφάλαιο περιλαμβάνονται επίσης δεσμεύσεις για αναγνώριση των φοιτητών ως εξαρτώμενων, αλλαγές στα περιουσιακά κριτήρια, πρόσθετες ημέρες άδειας, ειδικές εκπτώσεις χωρίς εισοδηματικά κριτήρια και εξέταση αυξημένης χορηγίας αυτοκινήτου.
Παρά τις επιμέρους παρεμβάσεις, η πλήρης εφαρμογή αυτών των δεσμεύσεων εξακολουθεί να αποτελεί ζητούμενο.
Η σημερινή αναθεώρηση του Επιδόματος Τέκνου προσφέρει στον Πρόεδρο τη δυνατότητα να προχωρήσει πέρα από τη διεύρυνση των ορίων και να υλοποιήσει την ουσία της προεκλογικής του δέσμευσης.
Η αύξηση ενός εισοδηματικού ορίου αποτελεί βελτίωση. Δεν ισοδυναμεί, όμως, με την κατάργησή του.
Μια τέτοια απόφαση θα αντιμετώπιζε τις αδικίες που βιώνουν πολλές πολύτεκνες οικογένειες και θα έστελνε ένα ουσιαστικό μήνυμα στα νέα ζευγάρια: ότι η Πολιτεία αναγνωρίζει την απόφαση δημιουργίας μεγάλης οικογένειας και προσφέρει σταθερή, προβλέψιμη στήριξη.
Ο θεσμικός διάλογος που εκκρεμεί
Η Παγκύπρια Οργάνωση Πολυτέκνων εξακολουθεί να αναμένει, παρά τις επανειλημμένες προσπάθειές της, μια ουσιαστική συνάντηση εργασίας με τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας για το σύνολο των προβλημάτων των πολύτεκνων οικογενειών.
Αναγνωρίζουμε τις δημόσιες τοποθετήσεις του και την παρουσία του σε εκδηλώσεις. Ωστόσο, η σοβαρότητα του δημογραφικού προβλήματος επιβάλλει ουσιαστικό θεσμικό διάλογο, με συγκεκριμένες αποφάσεις και χρονοδιαγράμματα.
Η προτεραιότητα που αποδίδεται σε ένα εθνικό ζήτημα αποτυπώνεται τελικά στις πολιτικές που εφαρμόζονται και στα αποτελέσματά τους.
Κύριε Πρόεδρε, είναι η στιγμή των αποφάσεων
Η χώρα αντιμετωπίζει σοβαρό δημογραφικό πρόβλημα. Η ακρίβεια επιβαρύνει την ανατροφή των παιδιών και πολλές πολύτεκνες οικογένειες εξακολουθούν να βρίσκονται εκτός του πλαισίου συνεχούς στήριξης.
Η ΠΟΠ δεν ζητά να περιοριστούν τα δικαιώματα όσων σήμερα λαμβάνουν στήριξη. Ζητά να επεκταθεί η στήριξη και σε όσους αποκλείονται.
Κύριε Πρόεδρε, η κατάργηση των εισοδηματικών κριτηρίων δεν αποτελεί νέα διεκδίκηση που τίθεται ενώπιόν σας. Αποτελεί δική σας καταγεγραμμένη προεκλογική δέσμευση.
Η σημερινή συγκυρία προσφέρει την ευκαιρία να μετατραπεί αυτή η δέσμευση σε ουσιαστική πολιτική, με θετικό αποτύπωμα τόσο στις υφιστάμενες πολύτεκνες οικογένειες όσο και στα νέα ζευγάρια.
Το δημογραφικό μέλλον της Κύπρου απαιτεί συνέχεια, συνέπεια και αποφάσεις. Η υλοποίηση των δεσμεύσεων προς τις οικογένειες μπορεί να αποτελέσει ένα ουσιαστικό βήμα προς αυτή την κατεύθυνση.
*Αντιπρόεδρος της Παγκύπριας Οργάνωσης Πολυτέκνων
