Διπλωματικό χαστούκι στην Ελλάδα: Η Βουλή του Χαφτάρ είπε «ναι» στο τουρκολιβυκό μνημόνιο

Ισχυρό διπλωματικό πλήγμα δέχεται η Ελλάδα από μια εξέλιξη που ανατρέπει τις ισορροπίες στην Ανατολική Μεσόγειο. Η Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης, η οποία εδρεύει στα ανατολικά της χώρας και πρόσκειται στον στρατάρχη Χαλίφα Χαφτάρ, ενέκρινε ομόφωνα την Τρίτη (20/10) το αμφιλεγόμενο τουρκολιβυκό μνημόνιο του 2019 για την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών.

Η απόφαση αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα, καθώς προέρχεται από το ίδιο πολιτικό στρατόπεδο που επί χρόνια αντιτασσόταν σθεναρά στη συμφωνία της Άγκυρας με την κυβέρνηση της Τρίπολης. Πρόκειται για μια σημαντική διπλωματική επιτυχία της Τουρκίας, η οποία εξασφαλίζει πλέον την πολιτική στήριξη και της ανατολικής λιβυκής πλευράς σε μια συμφωνία που αμφισβητεί ελληνικά κυριαρχικά δικαιώματα.

Από την απόρριψη στην ομόφωνη έγκριση

Σύμφωνα με την επίσημη ανακοίνωση του λιβυκού Κοινοβουλίου, οι βουλευτές υπερψήφισαν ομόφωνα το μνημόνιο που υπεγράφη στις 27 Νοεμβρίου 2019 μεταξύ της Τουρκίας και της τότε Κυβέρνησης Εθνικής Συμφωνίας της Λιβύης, υπό τον Φαγέζ αλ Σάρατζ.

Παράλληλα, καταργήθηκαν δύο αποφάσεις του 2020, με τις οποίες η Βουλή είχε απορρίψει τις συμφωνίες με την Τουρκία και είχε ζητήσει τη διακοπή των πολιτικών σχέσεων με την Άγκυρα.

Η μεταστροφή συνιστά εντυπωσιακή αλλαγή στάσης. Το 2019, οι δυνάμεις του Χαφτάρ πολεμούσαν την κυβέρνηση της Τρίπολης, την οποία υποστήριζε στρατιωτικά η Τουρκία. Επτά χρόνια αργότερα, το στρατόπεδο του Λίβυου στρατάρχη προσφέρει στην Άγκυρα μια σημαντική πολιτική και διπλωματική νίκη.

Η Άγκυρα κερδίζει τον Χαφτάρ

Η εξέλιξη επισφραγίζει τη σταδιακή προσέγγιση Τουρκίας και ανατολικής Λιβύης, η οποία έχει ενισχυθεί μέσα από πολιτικές επαφές και στρατιωτική συνεργασία.

Χαρακτηριστικό της νέας πραγματικότητας αποτελεί η αντίδραση του Σαντάμ Χαφτάρ, γιου του στρατάρχη και ανώτατου στελέχους της στρατιωτικής ηγεσίας, ο οποίος χαιρέτισε την απόφαση, παρουσιάζοντάς την ως βήμα υπέρβασης των παλαιότερων διαφορών και προστασίας των οικονομικών συμφερόντων της Λιβύης.

Αμέσως μετά την έγκριση, ο Τούρκος Υπουργός Εξωτερικών Χακάν Φιντάν επικοινώνησε τηλεφωνικά τόσο με τον πρωθυπουργό της κυβέρνησης της Τρίπολης, Αμπντούλ Χαμίντ Ντμπεϊμπά, όσο και με τον Σαντάμ Χαφτάρ, ευχαριστώντας τους για την εξέλιξη.

Το τουρκικό Υπουργείο Εξωτερικών χαιρέτισε επισήμως την απόφαση, υποστηρίζοντας ότι το μνημόνιο διασφαλίζει τα αμοιβαία συμφέροντα των δύο χωρών και ενισχύει τη συνεργασία τους.

Οργισμένη αντίδραση της Αθήνας

Η απάντηση της Ελλάδας υπήρξε άμεση και κατηγορηματική.

Το ελληνικό Υπουργείο Εξωτερικών απέρριψε την απόφαση της λιβυκής Βουλής, υπογραμμίζοντας ότι δεν μεταβάλλεται ο παράνομος, άκυρος και ανυπόστατος, κατά την Αθήνα, χαρακτήρας του μνημονίου.

«Η γεωγραφία και το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας δεν αλλάζουν με μονομερείς, νομικά αβάσιμες κοινοβουλευτικές αποφάσεις», τονίζει χαρακτηριστικά η ανακοίνωση.

Η Αθήνα επισημαίνει ότι η Τουρκία και η Λιβύη δεν διαθέτουν αντικείμενες ή παρακείμενες ακτές που να δικαιολογούν τη συγκεκριμένη οριοθέτηση, ενώ η συμφωνία παραγνωρίζει τα δικαιώματα των ελληνικών νησιών σε θαλάσσιες ζώνες.

Το ελληνικό ΥΠΕΞ γνωστοποίησε ότι έχουν ήδη ενημερωθεί οι εταίροι και σύμμαχοι της χώρας και ότι θα ληφθούν όλα τα ενδεδειγμένα μέτρα για την προστασία των ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων.

Καταδικάζει και η Κύπρος

Σαφή θέση πήρε και η Κυπριακή Δημοκρατία, με το Υπουργείο Εξωτερικών να καταδικάζει την απόφαση του λιβυκού Κοινοβουλίου.

Η Λευκωσία υπογραμμίζει ότι το τουρκολιβυκό μνημόνιο παραβιάζει τα κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών και αντιβαίνει στις διεθνώς αναγνωρισμένες αρχές του Δικαίου της Θάλασσας, ιδιαίτερα όσον αφορά τα δικαιώματα των νησιών σε Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη και υφαλοκρηπίδα.

Κατά συνέπεια, η Κυπριακή Δημοκρατία εξακολουθεί να θεωρεί τη συμφωνία παράνομη, άκυρη και χωρίς οποιαδήποτε νομική ισχύ έναντι τρίτων κρατών.

Τι αλλάζει στην Ανατολική Μεσόγειο

Η ομόφωνη έγκριση από τη Βουλή της ανατολικής Λιβύης δεν καθιστά αυτομάτως νόμιμες τις τουρκικές θαλάσσιες διεκδικήσεις ούτε δεσμεύει την Ελλάδα ή άλλα τρίτα κράτη.

Μεταβάλλει, ωστόσο, ουσιαστικά τα διπλωματικά δεδομένα. Η Άγκυρα αίρει ένα σημαντικό εσωτερικό εμπόδιο στη Λιβύη και αποκτά πρόσθετο πολιτικό έρεισμα για να προωθήσει τις διεκδικήσεις της στην Ανατολική Μεσόγειο.

Για την Αθήνα, η εξέλιξη περιπλέκει τους διπλωματικούς χειρισμούς, ιδιαίτερα σε μια περίοδο κατά την οποία η Τουρκία επιδιώκει να ενισχύσει την παρουσία της στον ενεργειακό και γεωστρατηγικό χάρτη της περιοχής.

Το κρίσιμο πλέον ερώτημα αφορά τις επόμενες κινήσεις της Άγκυρας και της Λιβύης, κυρίως ως προς την εφαρμογή της συμφωνίας και την ενδεχόμενη προώθηση ερευνών ή άλλων δραστηριοτήτων σε αμφισβητούμενες θαλάσσιες περιοχές.

Η Τουρκία καταγράφει μια ουσιαστική διπλωματική επιτυχία. Η Ελλάδα και η Κύπρος διατηρούν τις νομικές τους θέσεις, καλούνται όμως πλέον να αντιμετωπίσουν μια νέα πολιτική πραγματικότητα στην Ανατολική Μεσόγειο.