Αναλύσεις

ΜΟΕ στη βιτρίνα, διχοτόμηση στην ατζέντα

Δύο οδοφράγματα χωρίς ημερομηνία, αμετακίνητη η Άγκυρα στα δύο κράτη και η ΕΕ ανοίγει το χαρτί της Τελωνειακής Ένωσης

Η προηγούμενη εβδομάδα άρχισε με την Ολγκίν να ζητεί επιμόνως ένα ανακοινώσιμο αποτέλεσμα και φθάνει στο τέλος της με την Άγκυρα αμετακίνητη στη γραμμή των δύο κρατών. Στο μεσοδιάστημα συμφωνήθηκαν δύο οδοφράγματα, χωρίς ημερομηνία λειτουργίας, ο Ερντογάν στην Αττάλεια επέδειξε τη γνωστή πολιτική μη αναγνώρισης της Κυπριακής Δημοκρατίας και οι Βρυξέλλες άρχισαν να συζητούν τη σύνδεση των Eυρωτουρκικών με το Κυπριακό. Πέντε ημέρες έντονης κινητικότητας, χωρίς το παραμικρό σημάδι δημόσιας μετακίνησης της Τουρκίας από τις αξιώσεις που συντηρούν το αδιέξοδο.

Η πίεση Ολγκίν και το αποτέλεσμα των ΜΟΕ

Η «Σημερινή» είχε καταγράψει από τις 5 Νοεμβρίου την επιμονή της προσωπικής απεσταλμένης του Γκουτέρες να ανακοινωθεί άνοιγμα έστω ορισμένων οδοφραγμάτων, ώστε να διατηρηθεί η διαδικασία. Πριν από την τριμερή, η Ολγκίν προειδοποίησε δημόσια ότι μια αποτυχία θα προκαλούσε τεράστια ζημιά και άφησε ανοικτό το ενδεχόμενο να μην υπάρξει συνέχεια της ίδιας προσπάθειας χωρίς αποτέλεσμα.

Η τακτική αυτή προσλαμβάνει, στην πολιτική της διάσταση, χαρακτηριστικά πίεσης έως και εκβιασμού: να εξασφαλιστεί μια ανακοίνωση προκειμένου να μη χρεωθεί στη διαδικασία νέο ναυάγιο. Το ζήτημα, όμως, βρίσκεται στο περιεχόμενο της συμφωνίας και στο τίμημα που ενδεχομένως συνεπάγεται η καλλιέργεια προσδοκιών.

Η τριμερής της Δευτέρας, 9 Νοεμβρίου, κατέληξε στις διελεύσεις Λουρουτζίνας–Λυμπιών και Κάμπου–Καραβοστασίου. Καμία ημερομηνία λειτουργίας. Στον Κάμπο προκύπτουν σοβαρές τεχνικές και περιβαλλοντικές εκκρεμότητες, ενώ Μια Μηλιά, Πυρόι και Κόκκινα έμειναν εκτός συμφωνίας. Προστέθηκαν η επανεκκίνηση του Imagine και ορισμένες δικοινοτικές συνεργασίες.

Για την ουσία δεν ανακοινώθηκε ούτε ένα βήμα σύγκλισης: ασφάλεια, εγγυήσεις, κατοχικά στρατεύματα και βάση επανέναρξης των συνομιλιών παραμένουν ανοικτά. Έτσι, η ανάγκη διατήρησης της κινητικότητας κινδυνεύει να επισκιάσει τον πολιτικό σκοπό της διαπραγμάτευσης.

Ο Φιντάν δίνει γραμμή, ο Ερντογάν την δείχνει

Οι τουρκικές θέσεις είχαν επαναδιατυπωθεί πριν από την τριμερή. Κατά την επίσκεψή του στα κατεχόμενα, στις 6 Νοεμβρίου, ο Χακάν Φιντάν χαρακτήρισε τη συνύπαρξη δύο κρατών ρεαλιστικότερη λύση και επανέφερε τις απαιτήσεις κυριαρχικής ισότητας και ισότιμου διεθνούς καθεστώτος. Μετά τη Δευτέρα δεν ακολούθησε καμία δημόσια αναθεώρηση.

Στις 10 Νοεμβρίου ο εκπρόσωπος του τουρκικού ΥΠΕΞ, Οντζού Κετσελί, χαρακτήρισε περιορισμένη την πρόοδο στα ΜΟΕ και καταλόγισε τις δυσκολίες στην ελληνοκυπριακή πλευρά. Στην ίδια ανακοίνωση ο Έρχιουρμαν εμφανίζεται ως «Πρόεδρος της ΤΔΒΚ» και ο Χριστοδουλίδης ως «Ελληνοκύπριος ηγέτης». Η ορολογία αποτυπώνει ακριβώς το πολιτικό χάσμα που δεν αγγίζουν οι ανακοινώσεις περί διελεύσεων.

Η Αττάλεια πρόσθεσε το δικό της επεισόδιο. Ο Ερντογάν υποδέχθηκε προσωπικά τον Έρχιουρμαν, απουσίαζε όμως από την υποδοχή του Χριστοδουλίδη. Σύμφωνα με τη «Milliyet», ο Τουρκοκύπριος ηγέτης είχε λάβει προσωπική πρόσκληση με την υπογραφή Ερντογάν, ενώ η συμμετοχή του Προέδρου της Κυπριακής Δημοκρατίας διευθετήθηκε μέσω της γραμματείας της διάσκεψης. Τουρκικά μέσα παρουσίασαν τη διαφορετική μεταχείριση ως μήνυμα μη αναγνώρισης· επίσημη εξήγηση της αποχώρησης Ερντογάν δεν δημοσιοποιήθηκε.

Δύο διαφορετικές αναγνώσεις στον τουρκικό Τύπο

Η «Milliyet» ανέδειξε τους χειρισμούς του πρωτοκόλλου στην Αττάλεια. Η «Aydınlık» προέβαλε, αντιθέτως, τις αξιώσεις αναβάθμισης του διεθνούς καθεστώτος του ψευδοκράτους, με το επιχείρημα ότι τα ΜΟΕ δεν επιλύουν την πολιτική διαφορά. Στον τουρκοκυπριακό Τύπο κυριάρχησε και η δημόσια επίθεση του Ταχσίν Ερτουγρούλογλου κατά του Έρχιουρμαν. Το κεφάλαιο της ομοσπονδίας, υποστήριξε, έχει κλείσει οριστικά, ενώ αμφισβήτησε τους χειρισμούς για τα οδοφράγματα και το Imagine.

Άλλοι κύκλοι απαίτησαν προηγούμενη αναγνώριση του ψευδοκράτους προτού προχωρήσει οποιαδήποτε νέα διαπραγμάτευση. Διαφορετική στάση διατύπωσαν ο Οζντίλ Ναμί και ο Φικρί Τορός, που ζήτησαν ουσιαστικές συνομιλίες με αξιοποίηση προηγούμενων συγκλίσεων. Οι φωνές στα κατεχόμενα δεν ταυτίζονται. Η Άγκυρα, πάντως, εξακολουθεί επισήμως να στηρίζει τη λύση δύο κρατών.

Την Παρασκευή ο Έρχιουρμαν επανέλαβε ότι κινείται σε πλήρη συνεννόηση με την Τουρκία. Για την πρότασή του, που παραμένει αδημοσιοποίητη, είπε πως δεν απαιτεί καμία παραχώρηση από την τουρκοκυπριακή πλευρά και πως θα επανέλθει στην επόμενη τριμερή. Χωρίς δημοσιοποίηση του περιεχομένου της, η πραγματική βαρύτητά της δεν μπορεί να αποτιμηθεί.

Η Τελωνειακή Ένωση στο παζάρι της Άγκυρας

Στο δεύτερο επίπεδο του διπλωματικού παιχνιδιού, η Λευκωσία επιχειρεί να συνδέσει την επανέναρξη των συνομιλιών από το Κραν Μοντανά με τις ευρωτουρκικές σχέσεις. Μετά τις επαφές Χριστοδουλίδη με την Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, ακολούθησε την Πέμπτη επικοινωνία με τον Ραφαέλε Φίτο. Ο Ευρωπαίος αξιωματούχος αναμένεται να συναντήσει τον Φιντάν στην Άγκυρα στις 20 Νοεμβρίου.

Σύμφωνα με τις μέχρι τώρα διπλωματικές πληροφορίες, η προοπτική έναρξης συζητήσεων για αναβάθμιση της Τελωνειακής Ένωσης θα μπορούσε να λειτουργήσει ως κίνητρο, υπό την προϋπόθεση επιστροφής στη διαδικασία του 2017. Στην ευρωτουρκική ατζέντα βρίσκονται επίσης οι θεωρήσεις εισόδου και το πρόγραμμα SAFE, ενώ έχουν καταγραφεί πληροφορίες και για πιθανή σύνδεση με το σχεδιαζόμενο «Made in EU». Πρόκειται για υπό συζήτηση επιλογές, όχι για συμφωνημένα ανταλλάγματα.

Η αντίφαση παραμένει οξεία. Η Τουρκία διεκδικεί περισσότερα ευρωπαϊκά οφέλη χωρίς να εφαρμόζει πλήρως τις υποχρεώσεις τής Τελωνειακής Ένωσης έναντι της Κυπριακής Δημοκρατίας. Και η προτεινόμενη σύνδεση προβλέπει, προς το παρόν, επανέναρξη συνομιλιών, όχι εγκατάλειψη των αξιώσεων δύο κρατών. Ποια εξασφάλιση θα έχει η Λευκωσία εάν αρχίσουν οι ευρωτουρκικές συζητήσεις και το Κυπριακό οδηγηθεί ξανά σε αδιέξοδο;

Η ουσία που μένει εκτός κάδρου

Ο Γκουτέρες αναζητεί ημερομηνία για νέα τριμερή, ενώ η Τουρκία προγραμματίζει παρουσία πολεμικών πλοίων και αεροπορικές επιδείξεις στα κατεχόμενα για την επέτειο της 15ης Νοεμβρίου. Η Ολγκίν επιμένει σε αποτελέσματα, η Ευρώπη δοκιμάζει την οδό των οικονομικών κινήτρων και η Άγκυρα διατηρεί ατόφιες τις διχοτομικές της απαιτήσεις.

Η συζήτηση για δύο οδοφράγματα μπορεί να προσφέρει πρακτικές διευκολύνσεις. Το Κυπριακό, όμως, γεννήθηκε από την τουρκική εισβολή και παραμένει ανοικτό λόγω της συνεχιζόμενης κατοχής. Η πραγματική πρόοδος θα κριθεί στην ασφάλεια, στην αποχώρηση στρατευμάτων και στη συμφωνημένη βάση λύσης, όχι στον αριθμό των σημείων διέλευσης που περιλαμβάνει ένα ανακοινωθέν.