Διπλωματικό παρασκήνιο για το καλώδιο εν μέσω… φουρτούνας

Φουρτούνες σηκώθηκαν στο Αιγαίο και… ανέβαλαν τον απόπλου του γαλλικού ερευνητικού σκάφους Abeille Marengo. Βεβαίως η καθυστέρηση στον απόπλου του Abeille Marengo συνδέεται, σύμφωνα με πληροφορίες, με διπλωματικό παρασκήνιο για την αποφυγή κρίσης μετά τις τουρκικές επί του θέματος απειλές, ότι δηλαδή χωρίς προηγούμενη ενημέρωση προς την Τουρκία τα πράγματα θα δυσκολέψουν. Διότι, όπως αναφέρεται, δεν θα διστάσει να επέμβει επί του πεδίου. Η Άγκυρα αξιώνει κατ’ ελάχιστον ενημέρωση εκεί όπου θεωρεί ότι ασκεί δικαιοδοσία.

Η φόρμουλα που μελετάται είναι όπως μια τέτοια μορφή ενημέρωσης δοθεί μέσω της γαλλικής εταιρείας που αναλαμβάνει τις έρευνες. Το ερώτημα είναι, εάν η όποια ενημέρωση θα χρησιμοποιηθεί από την Τουρκία ως έμμεση αποδοχή από πλευράς Ελλάδος για δικαιοδοσία σε αμφισβητούμενες περιοχές, διότι, υπό αυτές τις συνθήκες, μπορεί να προβληθεί ο ισχυρισμός ότι η γαλλική εταιρεία που είναι συνεταίρος με την Ελλάδα έχει προχωρήσει στην όποια ενημέρωση με την παρασκηνιακή και σύμφωνη γνώμη των Αθηνών. Οπότε, η Άγκυρα θα μπορεί να ισχυριστεί ότι ασκεί μορφή δικαιοδοσίας όχι μόνο με τη σύμφωνη γαλλική γνώμη, αλλά και με αυτήν των Αθηνών. Συναφείς είναι και οι πονηρές δηλώσεις του Τούρκου ΥΠΕΞ, Χακάν Φιντάν, ο οποίος σε χθεσινή δήλωσή του ανέφερε ότι «όλα είναι καλά». Υπάρχει δε διαρροή ότι το πρόβλημα οδηγείται προς διευθέτηση, χωρίς, όμως, να επιβεβαιώνεται ακόμη κάτι τέτοιο ή να εξηγείται πώς έχει συμβεί. 

Τρεις NAVTEX και τουρκική αξίωση για άδεια

Στις 6 Νοεμβρίου η Ελλάδα εξέδωσε τη NAVTEX 1411/26 για τις έρευνες του γαλλικού Abeille Marengo, με ισχύ έως τις 6 Μαρτίου 2027.

Η Κυπριακή Δημοκρατία ακολούθησε με τη NAVTEX 345/26 για εργασίες στην Κυπριακή ΑΟΖ, από τις 19 Νοεμβρίου έως τις 19 Μαρτίου 2027. Η Άγκυρα απάντησε με την αντι-NAVTEX 1105/26, επικαλούμενη τα όρια υφαλοκρηπίδας που δήλωσε μονομερώς στον ΟΗΕ τον Μάρτιο του 2020 και απαιτώντας συντονισμό των εργασιών με τις τουρκικές Αρχές.

Η τουρκική αντίδραση κλιμακώθηκε με την ανακοίνωση αριθμός 214 του Υπουργείου Εξωτερικών. Η Άγκυρα υποστήριξε ότι «ακύρωσε» τις ελληνικές και κυπριακές αναγγελίες και χαρακτήρισε τις προγραμματισμένες εργασίες «θαλάσσια επιστημονική έρευνα» στην τουρκική υφαλοκρηπίδα. Πρόκειται για τουρκικούς ισχυρισμούς, καθώς η Άγκυρα δεν διαθέτει αρμοδιότητα ακύρωσης ελληνικών ή κυπριακών NAVTEX, ενώ οι μονομερείς συντεταγμένες δεν συνιστούν αναγνωρισμένη οριοθέτηση.

Η απειλή επιστροφής στην Κάσο

Της επίσημης ανακοίνωσης είχαν προηγηθεί προειδοποιήσεις στον τουρκικό Τύπο. Όπως μετέφερε στις 6 Νοεμβρίου η Μαρία Ζαχαράκη, η εφημερίδα Aydınlık επικαλέστηκε πηγές ασφαλείας στην Άγκυρα, οι οποίες προειδοποιούν για παρέμβαση εφόσον αρχίσουν οι έρευνες χωρίς προηγούμενη ενημέρωση της Τουρκίας.

Οι συγκεκριμένες πληροφορίες προέρχονται από ανώνυμες πηγές και δεν προσδιορίζουν τη μορφή ενδεχόμενης επέμβασης. Παραπέμπουν, ωστόσο, ευθέως στο προηγούμενο του Ιουλίου 2024, όταν οι έρευνες νότια της Κάσου διακόπηκαν εν μέσω παρουσίας τουρκικών πολεμικών πλοίων.

Η Άγκυρα συνδυάζει τις επίσημες διεκδικήσεις με την απειλή έντασης, επιχειρώντας να καταστήσει τη δική της συγκατάθεση αναγκαία προϋπόθεση για την πραγματοποίηση των εργασιών. Η Αθήνα, αντιθέτως, έχει ολοκληρώσει την αδειοδότηση μέσω των αρμόδιων ελληνικών Αρχών και απορρίπτει οποιαδήποτε υποχρέωση εξασφάλισης τουρκικής άδειας.

Το γαλλικό παρασκήνιο και η επίμαχη επιστολή

Οι επαφές με τη Γαλλία είχαν αρχίσει πριν από την έκδοση των NAVTEX. Στις 3 Οκτωβρίου, η Μαρία Ζαχαράκη κατέγραφε στα «ΝΕΑ», επικαλούμενη τουρκικές πηγές, επικοινωνία μέσω της γαλλικής Meridiam και απαίτηση γραπτής συνεννόησης.

Την 1η Νοεμβρίου, ο Γιάννος Χαραλαμπίδης, σε ανάλυσή του στη «Σημερινή», επισήμαινε τον κίνδυνο μια γαλλική επιστολή τεχνικής ενημέρωσης προς την Τουρκία να αξιοποιηθεί από την Άγκυρα ως επιχείρημα αναγνώρισης δικαιοδοσίας στην ελληνική υφαλοκρηπίδα.

Οι νεότερες πληροφορίες προσδίδουν ιδιαίτερη βαρύτητα σε αυτήν την επισήμανση. Τουρκική διπλωματική πηγή επιβεβαίωσε στην «Καθημερινή» επαφές Γαλλίας–Τουρκίας, ενώ πηγή κοντά στην τουρκική προεδρία υποστήριξε ότι οι διατυπώσεις τής επικοινωνίας έχουν σχεδόν συμφωνηθεί και θα αντιμετωπιστούν ως αίτημα άδειας.

Ακόμη πιο αποκαλυπτική είναι η διατύπωση της επίσημης τουρκικής ανακοίνωσης, σύμφωνα με την οποία η διαδικασία εξασφάλισης συγκατάθεσης «δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί». Η Άγκυρα παρουσιάζει, συνεπώς, τη δική της έγκριση ως εκκρεμή διαδικασία, χωρίς να αποδεικνύεται ότι έχει υποβληθεί σχετικό αίτημα.

Η Meridiam συμμετέχει στο εταιρικό σχήμα του Great Sea Interconnector, ενώ η επίσης γαλλική Nexans υπέβαλε το αίτημα αδειοδότησης στις ελληνικές Αρχές. Το περιεχόμενο οποιασδήποτε γραπτής επικοινωνίας με την Άγκυρα, η ιδιότητα του αποστολέα και ο τρόπος με τον οποίο θα απαντήσει η Τουρκία αποτελούν καθοριστικά στοιχεία. Μέχρι σήμερα δεν έχει δημοσιοποιηθεί συμφωνημένο έγγραφο.

Η νομική διάσταση της γαλλικής συνεννόησης

Ιδιαίτερη σημασία αποκτά ο χαρακτηρισμός των εργασιών ως «θαλάσσιας επιστημονικής έρευνας». Το άρθρο 79 της Σύμβασης του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας κατοχυρώνει την ελευθερία πόντισης υποθαλάσσιων καλωδίων στην υφαλοκρηπίδα, ενώ το άρθρο 246 προβλέπει διαφορετικό καθεστώς για την επιστημονική έρευνα.

Οι βυθομετρικές, γεωφυσικές και άλλες τεχνικές εργασίες προετοιμασίας της πόντισης δεν αποκτούν αυτομάτως χαρακτήρα επιστημονικής έρευνας επειδή τις χαρακτηρίζει έτσι η Τουρκία. Ο ακριβής νομικός προσδιορισμός τους εξαρτάται από τη φύση των εργασιών.

Ο Χαραλαμπίδης είχε αναδείξει και τον κίνδυνο μελλοντικής επίκλησης της αρχής του estoppel: να υποστηρίξει, δηλαδή, η Τουρκία ότι μια προηγούμενη γαλλική επικοινωνία, συνδεδεμένη με την ελληνική στάση, συνιστούσε αποδοχή τουρκικής δικαιοδοσίας. Ένας τέτοιος ισχυρισμός θα απαιτούσε συγκεκριμένη νομική τεκμηρίωση. Πολιτικά, όμως, η Άγκυρα θα μπορούσε να εκμεταλλευτεί την εικόνα ότι οι έρευνες πραγματοποιήθηκαν κατόπιν δικής της συγκατάθεσης.

Η δοκιμασία στη θάλασσα

Η τουρκική πίεση επεκτείνεται και σε άλλα έργα. Η Άγκυρα εξέδωσε χωριστή αντι-NAVTEX για το τηλεπικοινωνιακό East to Med Corridor, ενώ την ίδια περίοδο πραγματοποιείται κοινή ναυτική άσκηση Τουρκίας-Αιγύπτου στην Αλεξάνδρεια. Η επαναπροσέγγιση Άγκυρας-Καΐρου εξελίσσεται παράλληλα με τις τουρκικές προσπάθειες αναδιαμόρφωσης των θαλάσσιων ισορροπιών. Η άσκηση δεν συνεπάγεται αποδοχή των τουρκικών διεκδικήσεων από την Αίγυπτο, προσθέτει όμως μια στρατιωτική διάσταση στο διπλωματικό περιβάλλον.

Για την Κυπριακή Δημοκρατία, το καλώδιο αποτελεί στρατηγικό έργο άρσης της ενεργειακής απομόνωσης. Για την Τουρκία, η επανέναρξη των ερευνών προσφέρει την ευκαιρία να δοκιμάσει στην πράξη τις αξιώσεις της.

Η επόμενη κίνηση του Abeille Marengo θα δείξει κατά πόσον η Άγκυρα θα περιοριστεί στις NAVTEX και στις διπλωματικές πιέσεις ή θα επιχειρήσει νέα παρέμβαση στην Κάσο. Το κρίσιμο ερώτημα αφορά και τη γαλλική συνεννόηση: αν οι έρευνες προχωρήσουν, με ποια διαδικασία θα έχει προηγηθεί η επικοινωνία με την Τουρκία και ποιος θα εμφανιστεί ότι έδωσε την άδεια;