Μια ζωή μέσα στο καρναβάλι της Λεμεσού: Η άλλη όψη μέσα από τα μάτια της Έρμας Στυλιανίδη

Η Λεμεσός δεν έχει απλώς καρναβάλι, ζει το καρναβάλι. Το κουβαλά στη μνήμη της, στη σάτιρά της, στον τρόπο που γελά με τις δυσκολίες και μετατρέπει την καθημερινότητα σε συλλογική γιορτή. Είναι μια πόλη που, κάθε Φεβρουάριο και Μάρτιο, θυμάται ποια είναι, από πού έρχεται και πώς αντέχει. Σε αυτήν τη μακραίωνη και ζωντανή παράδοση υπάρχουν άνθρωποι που δεν υπήρξαν απλοί συμμετέχοντες, αλλά φορείς μνήμης, δημιουργίας και προσφοράς. Άνθρωποι που δεν αντιμετώπισαν το καρναβάλι ως πρόσκαιρο ξεφάντωμα, αλλά ως πολιτιστική πράξη, κοινωνική ευθύνη και στάση ζωής.

Η Έρμα Στυλιανίδη ανήκει αναμφίβολα σε αυτήν την κατηγορία. Η πορεία της είναι άρρηκτα δεμένη με το καρναβάλι της Λεμεσού, όχι μόνο μέσα από τη συμμετοχή, αλλά κυρίως μέσα από τη δημιουργία, την εθελοντική προσφορά και τη βαθιά κατανόηση του ρόλου που μπορεί να διαδραματίσει αυτή η λαϊκή γιορτή στη συνοχή της κοινωνίας. Από τα παιδικά της χρόνια, όταν το καρναβάλι περνούσε κυριολεκτικά έξω από το σπίτι της, μέχρι τη μετέπειτα ενεργό της δράση με ομάδες, εκδηλώσεις και ανοιχτές πρωτοβουλίες για όλους, η σχέση της με το καρναβάλι εξελίχθηκε σε μια μακρόχρονη, συνειδητή και ανιδιοτελή διαδρομή.

Η αναγνώρισή της το 2013, όταν προτάθηκε ως Βασίλισσα του καρναβαλιού λόγω της πολυετούς προσφοράς της, δεν αποτέλεσε επιστέγασμα προσωπικής φιλοδοξίας, αλλά επιβεβαίωση μιας συλλογικής πορείας. Μιας διαδρομής που στηρίχθηκε στην ιδέα ότι το καρναβάλι ανήκει σε όλους, χωρίς αποκλεισμούς, χωρίς κοινωνικά φίλτρα, χωρίς οικονομικά εμπόδια. Δεν είναι τυχαίο ότι για πέντε συνεχόμενα χρόνια διοργάνωνε δωρεάν καρναβαλικό χορό για όλον τον κόσμο, επαναφέροντας το πνεύμα της γιορτής μέσα στην πόλη, κοντά στους ανθρώπους, στους ηλικιωμένους, σε όσους διαφορετικά θα έμεναν εκτός.

Πέρα όμως από τη χαρά και τη σάτιρα, η Έρμα Στυλιανίδη αντιμετωπίζει το καρναβάλι και ως φορέα μνήμης. Η εθελοντική της προσφορά στο Παττίχειο Ιστορικό Αρχείο, η φροντίδα για τη διάσωση αφισών, εγγράφων και καρναβαλικού υλικού, αλλά και η ευρύτερη κοινωνική και πολιτιστική της δράση μέσω του EPSILON Foundation αποκαλύπτουν μια βαθιά πίστη ότι ο πολιτισμός δεν είναι αυτονόητος· χρειάζεται προστασία, γνώση και συνέχεια. Το καρναβάλι, σε αυτό το πλαίσιο, δεν είναι αποκομμένο από την ιστορία, αλλά μέρος της.

Σε μια εποχή που η εμπορευματοποίηση απειλεί συχνά την αυθεντικότητα των λαϊκών θεσμών, η φωνή της έρχεται να υπενθυμίσει τη σημασία της σάτιρας, της χειροποίητης δημιουργίας, της πελλόμασκας ως αυθόρμητης λαϊκής έκφρασης και όχι ως τυποποιημένου προϊόντος. Η εμπειρία της από τη συμμετοχή της στην Ευρωπαϊκή Ομοσπονδία Καρναβαλικών Πόλεων ενισχύει αυτή τη ματιά, τοποθετώντας τη Λεμεσό στον ευρωπαϊκό χάρτη όχι ως μιμητή, αλλά ως πόλη με ψυχή, ιστορία και ενεργούς πολίτες.

Η συνέντευξη που ακολουθεί, την οποία παραχώρησε στη «Σημερινή», δεν είναι απλώς μια αφήγηση αναμνήσεων. Είναι μια κατάθεση εμπειρίας, μια πολιτιστική μαρτυρία και ταυτόχρονα ένα μήνυμα προς τις νεότερες γενιές: ότι το καρναβάλι δεν είναι μόνο γλέντι, αλλά πολιτισμός, μνήμη και ευθύνη. Ένα ζωντανό εργαστήρι ελευθερίας, συλλογικότητας και δημιουργίας, που αξίζει να διατηρηθεί αυθεντικό, ζωντανό και ανθρώπινο.

Πότε και πώς μπήκε το καρναβάλι στη ζωή σας; Υπήρξε μια συγκεκριμένη στιγμή που καταλάβατε ότι δεν ήταν απλώς διασκέδαση, αλλά στάση ζωής;

Το καρναβάλι μπήκε στη ζωή μου από πολύ μικρό παιδί, ιδιαίτερα επειδή το σπίτι μας ήταν σχεδόν κολλητό με το ΓΣΟ, όπου γινόταν η παρέλαση και οι διαγωνισμοί μάσκας. Από πολύ νωρίς έγινε μέρος της ζωής και της κουλτούρας μου, αφού αυτό το δεκαήμερο όλη η Λεμεσός ζούσε, ζει και αναπνέει αυτήν τη γιορτή. Στην πορεία κατάλαβα ότι δεν είναι απλώς διασκέδαση - είναι τρόπος έκφρασης, ελευθερίας και κοινωνικής συμμετοχής. Από τη στιγμή που άρχισα να δημιουργώ ομάδες και δράσεις, έγινε στάση ζωής.

Τι σημαίνει για εσάς το καρναβάλι πέρα από τη μεταμφίεση και το γλέντι; Είναι πολιτισμός, μνήμη, κοινωνική πράξη ή όλα μαζί;

Για μένα είναι πολιτισμός, μνήμη, σάτιρα, κοινωνική και καλλιτεχνική πράξη. Είναι η στιγμή που μια πόλη μιλά ελεύθερα, γελά με τα κακώς κείμενα και θυμάται ποια είναι. Αυτό το δεκαήμερο δεν υπάρχουν κοινωνικές τάξεις - όλοι γλεντούν και διασκεδάζουν σαν μια μεγάλη οικογένεια.

Το 2013 προταθήκατε ως Βασίλισσα του καρναβαλιού λόγω της πολυετούς προσφοράς σας. Πώς βιώσατε εκείνην την αναγνώριση και τι συμβόλιζε για εσάς;

Ήταν μεγάλη τιμή και συγκίνηση, γιατί ήρθε ως αναγνώριση πολυετούς προσφοράς. Δεν το είδα ποτέ ως τίτλο, αλλά ως σύμβολο συλλογικής δουλειάς και αγάπης για το καρναβάλι της Λεμεσού και τους ανθρώπους της.
Όταν τελείωσε το καρναβάλι το 2013 και με ρώτησαν πώς αισθανόμουν που ήμουν η Βασίλισσα, απάντησα: «Εισέπραξα χαρά και παιδικά χαμόγελα για το υπόλοιπο της ζωής μου».

Για πέντε συνεχόμενα χρόνια διοργανώνατε δωρεάν καρναβαλικό χορό για όλον τον κόσμο. Τι σας ωθούσε να προσφέρετε τόσο γενναιόδωρα και χωρίς αντάλλαγμα;

Με ωθούσε η ανάγκη να συμμετέχει όλος ο κόσμος, ανεξάρτητα από οικονομικές δυνατότητες. Το καρναβάλι είναι για όλους - και η χαρά όταν μοιράζεται, γίνεται διπλή. Τότε οι περισσότεροι χοροί γίνονταν εκτός πόλης. Έτσι αποφασίσαμε ν’ ανοίγουμε τον χώρο μας και να υποδεχόμαστε όλον τον κόσμο δωρεάν, όπως παλιά - με χαρά, μουσική και συμμετοχή. Έτσι μπορούσαν να διασκεδάσουν και οι ηλικιωμένοι, χωρίς να χρειάζεται να μετακινηθούν μακριά.

Πιστεύετε ότι το καρναβάλι μπορεί να λειτουργήσει ως πράξη κοινωνικής συνοχής, ειδικά σε δύσκολες εποχές;

Απόλυτα. Ειδικά σε δύσκολες εποχές, ο κόσμος χρειάζεται διέξοδο, γέλιο και συλλογικότητα. Το καρναβάλι ενώνει ανθρώπους που ίσως να μην συναντιόντουσαν ποτέ αλλιώς.

Γιατί, κατά τη γνώμη σας, η Λεμεσός έχει τόσο ισχυρό και διαχρονικό δεσμό με το καρναβάλι σε σχέση με άλλες πόλεις;

Η Λεμεσός έχει μέσα της τη σάτιρα, την εξωστρέφεια και το θάρρος να γελά με τον εαυτό της. Είναι μια πόλη εμπορική, πολυπολιτισμική και ζωντανή.
Σε αναφορές του ο δημοσιογράφος και ερευνητής Τίτος Κολώτας αναφέρει ότι το καρναβάλι ανάγεται στην αρχαία Αμαθούντα, σε άλλη μορφή, με θέματα από την καθημερινότητα της ζωής. Η σύγχρονη μορφή του ξεκίνησε με την ίδρυση του Κομιτάτου του Καρναβαλιού από το 1898 μέχρι το 1974, όταν άλλαξε η νομοθεσία και άρχισαν να εκλέγονται οι Δήμαρχοι και τα Δημοτικά Συμβούλια.

Αν έπρεπε να περιγράψετε το καρναβάλι της Λεμεσού σε κάποιον ξένο, ποια στοιχεία θα λέγατε ότι το κάνουν μοναδικό;

Η αυθεντικότητα, η συμμετοχή των πολιτών και η σάτιρα που αντικατοπτρίζει την κοινωνία. Είναι μια ζωντανή παράδοση και γιορτή του δρόμου που εξελίσσεται κάθε χρόνο.

Η συμμετοχή σας στην Ευρωπαϊκή Ομοσπονδία Καρναβαλικών Πόλεων τι σας δίδαξε για τον ρόλο του καρναβαλιού στην Ευρώπη και πού τοποθετείται η Λεμεσός σε αυτόν τον χάρτη;

Μου έδειξε πόσο σημαντικό εργαλείο πολιτισμού είναι το καρναβάλι στην Ευρώπη. Η Λεμεσός στέκεται επάξια δίπλα σε μεγάλες πόλεις, γιατί έχει ιστορία, ψυχή και δημιουργικούς πολίτες.

Υπάρχει κάτι που, μέσα από τα συνέδρια και τις διεθνείς επαφές, θα θέλατε να δείτε να εφαρμόζεται και στο καρναβάλι της Λεμεσού;

Περισσότερη πολιτιστική στρατηγική, εκπαιδευτικές δράσεις για νέους και διεθνείς συνεργασίες. Περισσότερα χειροποίητα άρματα και κουστούμια με φαντασία και σάτιρα - όχι εισαγόμενα και εμπορικοποιημένα. Η παραδοσιακή πελλόμασκα πρέπει να διατηρηθεί ως αυθεντική λαϊκή έκφραση και όχι να παρουσιάζεται ως «εργαστήρι» ή τυποποιημένη τέχνη, όπως για παράδειγμα το λευκαρίτικο, τα κεραμικά του Φοινιού ή τα κεραμικά της Λαπήθου. Η αξία της βρίσκεται στον αυθορμητισμό και την ελευθερία της.

Η εθελοντική σας προσφορά στο Παττίχειο Ιστορικό Αρχείο και η σχέση σας με τη μνήμη και τα εκθέματα πώς συνδέονται με τη φιλοσοφία του καρναβαλιού;

Η μνήμη είναι θεμέλιο του πολιτισμού. Αφίσες, έγγραφα και φυλλάδια καρναβαλικών εκδηλώσεων που περιέρχονται στην κατοχή μου παραδίδονται στο Παττίχειο Ιστορικό Αρχείο της πόλης.

Το EPSILON Foundation και οι δύο εκθέσεις που έχετε ήδη παρουσιάσει δείχνουν μια έντονη κοινωνική και πολιτιστική ευαισθησία. Υπάρχει κοινός άξονας ανάμεσα σε αυτές τις δράσεις και το καρναβάλι;

Ο κοινός άξονας είναι η κοινωνική προσφορά και η πολιτιστική ευαισθησία. Στόχος είναι η ενεργοποίηση της κοινωνίας και η προστασία της πολιτιστικής μας ταυτότητας.

Θεωρείτε ότι το καρναβάλι μπορεί να είναι εργαλείο πολιτιστικής παιδείας και όχι μόνο ετήσιο γεγονός;

Ναι, γιατί μαθαίνει ιστορία, σάτιρα, δημιουργικότητα και συνεργασία. Είναι ένα ζωντανό εργαστήρι πολιτισμού.

Νιώθετε ότι σήμερα το καρναβάλι κινδυνεύει να χάσει το νόημά του ή πιστεύετε ότι εξελίσσεται με την κοινωνία;

Κάθε εποχή φέρνει αλλαγές. Το σημαντικό είναι να διατηρηθεί η αυθεντικότητα και η ψυχή του.

Αν μπορούσατε να στείλετε ένα μήνυμα στις νεότερες γενιές της Λεμεσού για το καρναβάλι, ποιο θα ήταν;

Να αγαπήσουν το καρναβάλι όχι μόνο ως γλέντι, αλλά ως πολιτισμό και ευθύνη. Να δημιουργούν, να σατιρίζουν με σεβασμό και να συνεχίσουν μια παράδοση που ανήκει σε όλους μας. Να μην καταστρέφονται τα καλλιτεχνικά άρματα, γιατί είναι έργα τέχνης· πρέπει να παραμένουν ορατά, ώστε οι νέες γενιές να τα βλέπουν, να μαθαίνουν και να εμπνέονται.