Κρύο στο σπίτι, φωτιά στον λογαριασμό

Οι αριθμοί δεν επιτρέπουν ωραιοποιήσεις: στην Κύπρο η ενεργειακή φτώχια δεν είναι «ειδική περίπτωση», είναι μαζικό φαινόμενο. Τα στοιχεία της Eurostat για το 2024 δείχνουν ότι 14,6% των κατοίκων δηλώνουν πως δεν μπορούν να κρατήσουν το σπίτι επαρκώς ζεστό, όταν στην ΕΕ το αντίστοιχο ποσοστό είναι 9,2%. Και το πρόβλημα δεν είναι αφηρημένο - μεταφράζεται σε ευρώ. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, στο τριμηνιαίο δελτίο της για την αγορά ηλεκτρισμού, αποτυπώνει για το β’ τρίμηνο 2025 λιανική τιμή 309,5 €/MWh για νοικοκυριά στην Κύπρο (έναντι 246 €/MWh μέσου όρου στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες).

Ο αριθμός που καίει

Το πιο καθαρό “καμπανάκι” έρχεται από την Eurostat: το 2024, 9,2% του πληθυσμού στην ΕΕ δήλωσαν ότι δεν μπορούσαν να κρατήσουν το σπίτι επαρκώς ζεστό.

Για την Κύπρο, η αντίστοιχη εικόνα που δημοσιοποιήθηκε με βάση τα στοιχεία της Eurostat αποτυπώνει ποσοστό 14,6% – ένα από τα υψηλά στην Ευρώπη.

Ναι, υπήρξε βελτίωση σε σχέση με προηγούμενα χρόνια. Όμως, η βελτίωση ξεκινά από «πολύ ψηλά»: το 2023 καταγράφηκε 16,9% (με την ΕΕ στο 10,6%) και το 2022 η Κύπρος ήταν στο 19,2%.

Και μια κρίσιμη λεπτομέρεια: ο δείκτης αυτός δεν μετρά «πόσοι πήραν επίδομα». Μετρά ανθρώπους, που λένε ευθέως ότι δεν τους βγαίνει να θερμάνουν το σπίτι.

Γιατί στην Κύπρο γίνεται τόσο ακριβό το «να ζεσταθώ»;

Η Κύπρος διανύει τον χειμώνα με δύο μειονεκτήματα μαζί. Πρώτον, ακριβή ηλεκτρική ενέργεια σε ευρωπαϊκό συγκριτικό πλαίσιο. Στο Quarterly Report on European Electricity Markets (Q2 2025) της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, ο δείκτης λιανικών τιμών για νοικοκυριά σε ευρωπαϊκές πρωτεύουσες αποτυπώνει την Κύπρο στα 309,5 €/MWh (δηλαδή περίπου 30,95 σεντ/kWh) – αισθητά πάνω από τον πανευρωπαϊκό μέσο όρο των 246 €/MWh.

Δεύτερον, σπίτια που χάνουν θερμότητα και νοικοκυριά που δεν έχουν «μαξιλάρι». Η θέρμανση στην Κύπρο συχνά γίνεται «με το ρεύμα» (σώματα, θερμάστρες, κλιματιστικά στη θέρμανση). Όταν το ρεύμα είναι ακριβό, η θέρμανση γίνεται πολυτέλεια – ειδικά για χαμηλά εισοδήματα, ενοικιαστές και ηλικιωμένους.

Το παράδειγμα που κάνει τη ζημιά ορατή

Πόσο κοστίζει, πρακτικά, η “λύση με το σώμα”; Η ΑΗΚ, σε ενδεικτικό πίνακα κατανάλωσης, δείχνει ότι ένα θερμαντικό 2.000W αντιστοιχεί σε περίπου 2 kWh ανά ώρα λειτουργίας (η φυσική κατανάλωση δεν αλλάζει: 2.000W = 2kW).

Αν πάρουμε ως ενδεικτική τελική τιμή τα 30,95 σεντ/kWh (όπως αποτυπώνεται στον δείκτη Q2 2025), τότε:

• 2 kWh × €0,3095 ≈ €0,62 την ώρα
• 5 ώρες θέρμανση/ημέρα ≈ €3,10 τη μέρα
• για 30 μέρες ≈ €92,85
• για 3 μήνες (90 μέρες) ≈ €278,55

Μιλάμε για έναν χώρο και ένα σώμα. Αν ένα σπίτι χρειάζεται ζέστη σε δεύτερο δωμάτιο (π.χ. παιδικό/υπνοδωμάτιο), ο λογαριασμός μπορεί να διπλασιαστεί – πριν καν μπει το υπόλοιπο ρεύμα της καθημερινότητας.

Αυτό είναι το σημείο που ο κόσμος «σπάει», αφού δεν κόβει τη θέρμανση γιατί «δεν κρυώνει». Την κόβει γιατί φοβάται τον λογαριασμό.

Η ακρίβεια δεν χτυπά όλους το ίδιο

Η ενεργειακή φτώχια είναι η πιο άνιση μορφή ακρίβειας: όσοι έχουν καλύτερα σπίτια και καλύτερο εισόδημα, θερμαίνονται πιο φθηνά. Όσοι μένουν σε παλιά διαμερίσματα, με υγρασία, χωρίς σωστά κουφώματα, πληρώνουν περισσότερο για λιγότερη ζέστη.

Και υπάρχει κι ένα δεύτερο «κλειδί»: ο ενοικιαστής πληρώνει το ρεύμα, αλλά δεν αποφασίζει εύκολα για αναβάθμιση (μόνωση, κουφώματα). Αυτό το κενό – ο ιδιοκτήτης δεν έχει κίνητρο, ο ενοικιαστής δεν έχει δικαίωμα – κρατά την ενεργειακή φτώχια ζωντανή.

Τα «μπαλώματα» βοηθούν, αλλά δεν φτάνουν

Η Κυβέρνηση αποφάσισε πρόσφατα να παρατείνει το μέτρο του μειωμένου ΦΠΑ στους λογαριασμούς ηλεκτρισμού, με το σκεπτικό ότι οι τιμές δεν παρουσίασαν ουσιαστική αποκλιμάκωση.

Είναι ανάσα. Δεν είναι θεραπεία. Γιατί η ενεργειακή φτώχια δεν λύνεται μόνο με ένα ποσοστό στον ΦΠΑ. Λύνεται όταν το σπίτι χρειάζεται λιγότερη ενέργεια για να ζεσταθεί και όταν ο εξοπλισμός είναι πιο αποδοτικός.

Υπάρχουν ευρωπαϊκά χρήματα – Θα φτάσουν;

Η περίοδος που έρχεται, έχει ένα μεγάλο εργαλείο: το Social Climate Fund (2026–2032). Στην εθνική έκθεση/αναφορά για την Κύπρο στο πλαίσιο του Odyssee-Mure καταγράφεται ότι, μαζί με την εθνική συνεισφορά, το «ελάχιστο πακέτο» που μπορεί να κινητοποιηθεί φτάνει περίπου τα €175 εκατ.

Όμως, η ίδια έκθεση βάζει και το δύσκολο ερώτημα: θα μπορέσουν οι ευάλωτοι ν’ αξιοποιήσουν στην πράξη αυτά τα εργαλεία; Η εμπειρία δείχνει ότι, όταν οι διαδικασίες είναι πολύπλοκες ή απαιτούν προκαταβολές/χαρτιά/τεχνικές προϋποθέσεις, ένα κομμάτι του κόσμου μένει εκτός – ακριβώς αυτοί που το έχουν περισσότερο ανάγκη.

Τι σημαίνει «λύση» για τον απλό κόσμο

Αν το ρεπορτάζ πρέπει να καταστήσει κάτι καθαρό, είναι αυτό: η ενεργειακή φτώχια δεν είναι «να πληρώνεις λίγο παραπάνω». Είναι να μην μπορείς να κάνεις το βασικά.

Και η λύση, για να είναι πραγματική, πρέπει να πατά σε τρεις απλές αρχές:

1. Μείωση κατανάλωσης, όχι μόνο επιδότηση λογαριασμού. Μόνωση, κουφώματα, σκίαση/στεγάνωση, αναβάθμιση κατοικιών – εκεί κερδίζεται η μάχη.
2. Εύκολη πρόσβαση στα σχέδια. Λιγότερη γραφειοκρατία, πιο γρήγορη έγκριση, τεχνική βοήθεια στο πεδίο (όχι μόνο “μπες στην πλατφόρμα”).
3. Στόχευση στους πραγματικά εκτεθειμένους. Χαμηλοεισοδηματίες, ηλικιωμένοι, άτομα με προβλήματα υγείας, ενοικιαστές σε κακή κατοικία.

Γιατί, αν δεν γίνουν αυτά, η Κύπρος θα συνεχίσει να έχει το ίδιο παράδοξο: ήπιο κλίμα σε σύγκριση με τον Βορρά – αλλά βαρύ χειμώνα μέσα στο σπίτι για χιλιάδες ανθρώπους.

Και τότε το “Δεν μπορώ να ζεσταθώ” δεν θα είναι μια φράση. Θα είναι μια σιωπηλή, μαζική πραγματικότητα.