Νομοθετική Κερκόπορτα: Τρέχει η Βουλή να την κλείσει

Μια εταιρεία μπορεί να είναι «κυπριακή» στα χαρτιά, αλλά να ελέγχεται στην πράξη από συμφέροντα που η Πολιτεία θεωρεί απειλή. Αυτό είναι το κεντρικό πρόβλημα πίσω από τη συζήτηση που άνοιξε στην Επιτροπή Ελέγχου: εταιρείες που εγγράφονται κανονικά στο μητρώο, με μετόχους/διευθυντές που φαίνονται νόμιμοι, όμως ο πραγματικός έλεγχος μπορεί να κρύβεται πιο πίσω - σε πιο σύνθετες δομές, σε μεταβιβάσεις μετοχών, σε «βιτρίνες». Η Βουλή λέει πλέον ξεκάθαρα ότι υπάρχει νομικό κενό: ο Έφορος προσπαθεί να φρενάρει «ύποπτες» εγγραφές με άτυπες πρακτικές, αλλά χωρίς ρητό, στέρεο “κουμπί” στον νόμο για απόρριψη/διαγραφή για λόγους εθνικού συμφέροντος. Και στο κομμάτι της γης, όπου οι ευαισθησίες είναι μεγαλύτερες, το Κτηματολόγιο παραδέχθηκε ότι δεν διαθέτει “red flag” - δηλαδή αυτόματο καμπανάκι έγκαιρης προειδοποίησης.

Τι αποφάσισε να “τρέξει” η Επιτροπή Ελέγχου

Η Επιτροπή ζήτησε άμεση προώθηση των νομοσχεδίων που βρίσκονται υπό επεξεργασία, ώστε να ψηφιστούν πριν από τη διάλυση της παρούσας Βουλής. Στη συζήτηση αναφέρθηκε ότι εκκρεμούν και τέσσερεις προτάσεις νόμου, ενώ έγινε αναφορά ότι η τελευταία Ολομέλεια της παρούσας σύνθεσης αναμένεται στις αρχές Απριλίου.

Τι δείχνουν τα διαθέσιμα αριθμητικά στοιχεία

Στοιχεία που παρουσιάστηκαν (για την περίοδο 2023–α’ εξάμηνο 2025) καταγράφουν:

• 30 εταιρείες με Τούρκους υπηκόους στην ηγεσία τους εγγράφηκαν,
• 7 αιτήσεις απορρίφθηκαν,
• 21 αιτήσεις αποσύρθηκαν,
• 13 υποθέσεις παρέμειναν σε εκκρεμότητα.

Πού είναι το θεσμικό κενό στον Έφορο Εταιρειών

Η Έφορος Εταιρειών κατέθεσε ότι συνεχίζονται προσπάθειες εγγραφής εταιρειών ή αλλαγών (π.χ. σε μετόχους/αξιωματούχους) από άτομα τουρκικών συμφερόντων. Όταν “φαίνεται” τουρκική υπηκοότητα, εφαρμόζεται η πρακτική: ο Έφορος δεν προχωρεί σε εγγραφή ή αλλαγές χωρίς απόψεις αρμόδιας υπηρεσίας.

Το πρόβλημα που καταγράφηκε επισήμως είναι διπλό:

1. Μετά τις απόψεις, η απόφαση μένει στον Έφορο, αλλά η άρνηση εγγραφής/αλλαγής μπορεί να προσκρούσει σε ζητήματα ανθρωπίνων δικαιωμάτων και έχουν υπάρξει περιπτώσεις που οδηγήθηκαν στο Δικαστήριο.
2. Ο ίδιος ο μηχανισμός «πιάνει» κυρίως ό,τι φαίνεται στα έγγραφα. Η Έφορος ανέφερε ότι εταιρείες μπορεί να μην εμφανίζουν άμεσα την κρίσιμη υπηκοότητα/σύνδεση, άρα η ανίχνευση του πραγματικού ελέγχου δεν είναι πάντοτε εφικτή μόνο από τα τυπικά στοιχεία.

Τι ειπώθηκε για ακίνητα και γη

Η εκπρόσωπος του Κτηματολογίου ανέφερε ότι το Υπουργείο Εσωτερικών έχει ξεκινήσει επεξεργασία τροποποίησης της νομοθεσίας για την κτήση ακίνητης ιδιοκτησίας από αλλοδαπούς, ώστε να τεθούν σαφή κριτήρια αγοράς ακινήτων από νομικά πρόσωπα. Στις αιτήσεις μεταβίβασης προς νομικά πρόσωπα «ξένων συμφερόντων», το Κτηματολόγιο ζητά έγκριση από τον αρμόδιο Έπαρχο.

Στην κρίσιμη ερώτηση για σύστημα παρακολούθησης/έγκαιρης ειδοποίησης, η απάντηση ήταν ότι δεν υπάρχει “red flag”. Για μεταβιβάσεις/πράξεις που αφορούν κατεχόμενα, αναφέρθηκε ότι ακολουθείται διαδικασία διαβίβασης για έγκριση σε ανώτερο επίπεδο, ενώ για συγκεκριμένες κατηγορίες μεταβιβάσεων υπάρχει πρόνοια στον νόμο για αναχαίτιση προσφυγών στη λεγόμενη «επιτροπή» στα κατεχόμενα.

Παράλληλα, καταγράφηκε και αντίφαση που έχει σημασία για το ρεπορτάζ: δημοσίευμα κάνει λόγο για «δεκάδες» εταιρείες που δρουν στις ελεύθερες περιοχές και συνδέει το θέμα με αγορές γης, ενώ στη Βουλή το Κτηματολόγιο απάντησε ότι δεν εντόπισε τέτοιες αγορές από εταιρείες αυτής της κατηγορίας (σε ελεύθερες περιοχές ή στα κατεχόμενα), με βάση τα στοιχεία που ρωτήθηκε.

Τι προωθεί η Κυβέρνηση και τι εξετάζει η Νομική Υπηρεσία

Εκπρόσωπος του Υπουργείου Ενέργειας ανέφερε ότι ετοιμάζεται νομοσχέδιο για να δοθεί εξουσία στην Έφορο να απορρίπτει ή να διαγράφει εταιρείες για λόγους δημόσιου συμφέροντος, και ότι βρίσκεται σε νομοτεχνικό έλεγχο και τροποποίηση με τη Νομική Υπηρεσία. Το ΥΠΕΞ επισήμανε ανάγκη πρόνοιας και για τόπο/είδος δραστηριοτήτων, με αναφορά ότι υπήρξαν περιπτώσεις δραστηριοποίησης και στα κατεχόμενα.

Η Νομική Υπηρεσία ανέφερε ότι τα νομοσχέδια είναι δύο (εταιρείες και συνεταιρισμοί/μη νομικά πρόσωπα). Για τις εταιρείες εξετάζονται ρυθμίσεις που καλύπτουν εγγραφή, μεταφορά έδρας, αλλαγή αξιωματούχων και διαγραφή για λόγους εθνικής ασφάλειας, με παραδοχή ότι αυτά δημιουργούν «πολλά νομικά ζητήματα» και βρίσκονται σε αναθεώρηση.

Διαφάνεια πραγματικού ελέγχου: Τι ισχύει με το Μητρώο Πραγματικών Δικαιούχων

Η πρόσβαση του ευρέος κοινού στο Μητρώο Πραγματικών Δικαιούχων έχει ανασταλεί από 23/11/2022, μετά από απόφαση του ΔΕΕ (υποθέσεις C-37/20 και C-601/20). Αυτό επηρεάζει το επίπεδο δημόσιας διαφάνειας γύρω από το “ποιος είναι πίσω” από μια εταιρεία, παρότι οι αρμόδιες Αρχές έχουν θεσμικούς τρόπους πρόσβασης.

Τι κάνουν στην ΕΕ και σε άλλα κράτη

Σε επίπεδο ΕΕ ισχύει το πλαίσιο ελέγχου ξένων άμεσων επενδύσεων [Κανονισμός (ΕΕ) 2019/452]. Στις 11 Δεκεμβρίου 2025, Συμβούλιο και Ευρωκοινοβούλιο κατέληξαν σε πολιτική συμφωνία για ενίσχυση του πλαισίου: υποχρεωτικοί μηχανισμοί screening σε όλα τα κράτη-μέλη με ελάχιστο κοινό πεδίο σε ευαίσθητους τομείς, κάλυψη επενδύσεων μέσω θυγατρικών στην ΕΕ, και εργαλεία κατά της καταστρατήγησης (π.χ. κοινή βάση δεδομένων). Το Ευρωκοινοβούλιο αναφέρει επίσης ότι το νέο πλαίσιο καλύπτει συναλλαγές εντός ΕΕ όταν ο επενδυτής τελικά ελέγχεται από μη-ΕΕ οντότητες.

Σε εθνικό επίπεδο, η Φινλανδία εφαρμόζει σύστημα αδειοδότησης για αγορές real estate από αγοραστές εκτός ΕΕ/ΕΟΧ, με ρητές πρόνοιες κατά της καταστρατήγησης μέσω εταιρικών αλυσίδων/τεχνητών σχημάτων και κριτήριο «αποτελεσματικής επιρροής» (ενδεικτικά 10%).
Η Γερμανία εφαρμόζει μηχανισμό ελέγχου εξαγορών/επενδύσεων με κριτήριο την απειλή για δημόσια τάξη ή ασφάλεια.

Πώς «κλείνει» πρακτικά η τρύπα στην Κύπρο

Απ’ όσα κατατέθηκαν στη Βουλή, τα ελάχιστα μέτρα προστασίας που συζητούνται/προκύπτουν είναι συγκεκριμένα:

1. Ρητή εξουσία στον Έφορο για απόρριψη/διαγραφή όταν τεκμηριώνεται λόγος δημόσιου συμφέροντος ή εθνικής ασφάλειας, με διαδικασία που να αντέχει σε δικαστικό έλεγχο.
2. Κάλυψη όχι μόνο της αρχικής εγγραφής, αλλά και μετοχών/αξιωματούχων/μεταφοράς έδρας, όπως περιγράφεται στα υπό επεξεργασία νομοσχέδια.
3. Στα ακίνητα, καθαρά κριτήρια για νομικά πρόσωπα και μηχανισμός “red flag”, που σήμερα δεν υπάρχει, ώστε οι υποθέσεις να μη βασίζονται αποκλειστικά σε χειροκίνητες διαβιβάσεις.
4. Ευθυγράμμιση με την ευρωπαϊκή τάση για screening σε ευαίσθητους τομείς και αντιμετώπιση της καταστρατήγησης μέσω ενδιάμεσων σχημάτων/θυγατρικών, όπως προβλέπει η υπό αναθεώρηση ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική.

Η συζήτηση στην Επιτροπή Ελέγχου κατέγραψε ένα σαφές συμπέρασμα: το κράτος χρειάζεται θεσμικό εργαλείο, όχι άτυπες πρακτικές, για ν’ αντιμετωπίζει εταιρείες των οποίων ο πραγματικός έλεγχος και οι δραστηριότητες συγκρούονται με κρίσιμα συμφέροντα της Δημοκρατίας. Το χρονοδιάγραμμα που τέθηκε είναι άμεσο και συνδέεται με την ολοκλήρωση της θητείας της παρούσας Βουλής.