Η παγίδα του μηδενισμού στον δημόσιο διάλογο: Μια νηφάλια ματιά στην Κύπρο του σήμερα
Τα τελευταία χρόνια στην Κύπρο φαίνεται να καλλιεργείται ένα παράδοξο κλίμα συλλογικής απαξίωσης του ίδιού μας του τόπου. Μια μερίδα συμπολιτών μας, εκείνοι που υιοθετούν συστηματικά την πιο σκοτεινή και απαισιόδοξη ανάγνωση της πραγματικότητας, έχει καταλήξει να θεωρεί ότι ζούμε σε μια χώρα χωρίς καμία θετική προοπτική. Στη δική τους αφήγηση, η Κύπρος ταυτίζεται σχεδόν αποκλειστικά με τη διαφθορά, την αναξιοκρατία και τη θεσμική σήψη. Σύμφωνα με αυτή την αντίληψη, τίποτε δε λειτουργεί σωστά, τίποτε δεν αξίζει να αναγνωριστεί και τίποτε δε μπορεί να βελτιωθεί. Έτσι οικοδομείται μια εικόνα πλήρους παρακμής, η οποία παρουσιάζεται ως η αδιαμφισβήτητη πραγματικότητα.
Η εμμονική εστίαση στο αρνητικό, όμως, κινδυνεύει να μετατραπεί σε μια επικίνδυνη αυτοεκπληρούμενη προφητεία. Αναμφίβολα, η χώρα μας αντιμετωπίζει σοβαρές προκλήσεις και ότι απαιτούνται ουσιαστικές μεταρρυθμίσεις, διαφάνεια και διαρκής κοινωνική επαγρύπνηση. Ωστόσο, εάν ο ειλικρινής μας στόχος είναι η βελτίωση της πατρίδας μας, τότε το πρώτο βήμα δε μπορεί να είναι η ισοπεδωτική απαξίωσή της, αλλά μια πιο ισορροπημένη και νηφάλια αποτίμηση της πραγματικότητας, η οποία θα αναγνωρίζει τα σφάλματα, αλλά δε θα εθελοτυφλεί μπροστά στην προσπάθεια και τα θετικά αποτελέσματα.
Η ανάγκη για νηφαλιότητα γίνεται ακόμη πιο επιτακτική αν λάβουμε υπόψιν το εκρηκτικό διεθνές περιβάλλον μέσα στο οποίο καλείται να κινηθεί σήμερα η Κυπριακή Δημοκρατία. Ο πόλεμος μαίνεται κυριολεκτικά στην αυλή μας, ενώ η ευρύτερη γεωπολιτική αστάθεια και ρευστότητα αναδιατάσσουν βίαια τις υφιστάμενες ισορροπίες του διεθνούς συστήματος. Και μέσα σε ένα τέτοιο σκηνικό, οι φωνές της σύνεσης και της σταθερότητας μοιάζουν συχνά να υποχωρούν, παραγκωνισμένες από τον θόρυβο ενός ακραίου και επικίνδυνου παροξυσμού.
Υπό αυτό το πρίσμα, η εξωτερική πολιτική μιας μικρής αλλά γεωστρατηγικά κομβικής χώρας όπως η Κύπρος επιτάσσει προσεκτικούς χειρισμούς, συμμαχίες και γρήγορα αντανακλαστικά προκειμένου να θωρακιστούν τόσο η εθνική ασφάλεια όσο και τα στρατηγικά συμφέροντα της χώρας. Οι πρόσφατες εξελίξεις στην περιοχή της Μέσης Ανατολής και η επίθεση με drone στη βρετανική βάση στο Ακρωτήρι αποτέλεσαν μια ακόμη υπενθύμιση των κινδύνων που ελλοχεύουν στην περιοχή μας. Ωστόσο, αντί η δημόσια συζήτηση να επικεντρωθεί στην ανάγκη συλλογικής εγρήγορσης και προστασίας της χώρας, δεν έλειψαν οι φωνές που έσπευσαν να αποδώσουν ευθύνες στην ίδια την Κυπριακή Δημοκρατία και στην εξωτερική πολιτική της.
Απέναντι σε αυτές τις αιτιάσεις, η κυβέρνηση αντέδρασε με ψυχραιμία, ενεργοποιώντας άμεσα τα διπλωματικά της αντανακλαστικά και αξιοποιώντας το πλέγμα σχέσεων που έχει αναπτύξει η Κυπριακή Δημοκρατία καθώς και ο Πρόεδρος Χριστοδουλίδης με ευρωπαϊκούς και διεθνείς εταίρους. Η κινητοποίηση χωρών, όπως για παράδειγμα η Ελλάδα, η Γαλλία και η Ιταλία, σε συνδυασμό με την προληπτική εξασφάλιση πολλαπλών μορφών στήριξης από εταίρους μας στην Ευρωπαϊκή Ένωση, αναδεικνύουν μια προσέγγιση που βασίζεται στην έγκαιρη δράση, στη συνεργασία και στην υπεύθυνη διαχείριση των εξελίξεων από πλευράς της κυβέρνησης.
Παράλληλα με τις πολλές και σύνθετες εξωτερικές προκλήσεις, η κυβέρνηση καλείται να διαχειριστεί και μια σειρά σημαντικών ζητημάτων στο εσωτερικό της χώρας. Σε αυτό το επίπεδο, αξίζει να αναγνωριστεί ότι τα τελευταία χρόνια έχουν γίνει πολύ ουσιαστικά βήματα προόδου, ειδικότερα στον τομέα της υγείας, έναν τομέα που συνδέεται άμεσα με την ποιότητα ζωής και την αξιοπρέπεια κάθε πολίτη. Δε θα επιχειρήσω να επεκταθώ σε άλλους κρίσιμους τομείς δημόσιας πολιτικής, όπως η οικονομία και η κοινωνική πρόνοια, οι οποίοι επίσης καταγράφουν θετικές εξελίξεις, καθώς δε διεκδικώ ειδική γνώση επί των ζητημάτων αυτών. Ωστόσο, στον χώρο της υγείας, όπου οι εξελίξεις είναι απτές και μετρήσιμες για την κοινωνία, η πρόοδος που έχει επιτευχθεί δε μπορεί να παραγνωριστεί.
Η εφαρμογή του Γενικού Συστήματος Υγείας, παρόλα τα κενά και προβλήματα που πρέπει να αντιμετωπιστούν, αποτέλεσε αναμφίβολα την πλέον εμβληματική στην ιστορία της Κυπριακής Δημοκρατίας, καθώς αναδιαμόρφωσε το τοπίο της υγειονομικής φροντίδας και διασφάλισε ευρύτερη πρόσβαση των πολιτών σε υπηρεσίες υγείας. Πέραν όμως του ΓεΣΥ, ενδεικτικά της βούλησης της παρούσας κυβέρνησης για εκσυγχρονισμό και συνεχή αναβάθμιση της ποιότητας των παρεχόμενων υπηρεσιών είναι τα έργα αναβάθμισης που υλοποιούνται αυτή τη στιγμή, με τον προϋπολογισμό να υπερβαίνει τα 145 εκατομμύρια ευρώ. Στόχος είναι ο ριζικός ανασχηματισμός των υποδομών και των παρεχόμενων υπηρεσιών στο σύνολο των δημόσιων νοσηλευτηρίων της χώρας, τη ναυαρχίδα του τομέα της υγείας.
Ιδιαίτερα θετικές εξελίξεις συνιστούν τα πολυάριθμα και σημαντικά νομοσχέδια που είτε έχουν ήδη δρομολογηθεί προς έγκριση και ψήφιση είτε βρίσκονται σε στάδιο δημόσιας διαβούλευσης, όπως αυτά που αφορούν τα Κέντρα Αποκατάστασης, την ίδρυση του Εθνικού Ινστιτούτου Καρκίνου, του Εθνικού Ινστιτούτου Κλινικής Τεκμηρίωσης, τη θεσμοθέτηση των Πανεπιστημιακών Κλινικών και τον θεσμό του Συνηγόρου του Ασθενούς. Οι πρωτοβουλίες αυτές καταδεικνύουν μια συγκροτημένη στρατηγική ενίσχυσης του συστήματος υγείας, με έμφαση στην ποιότητα, την εξειδίκευση, τον συντονισμό και τη λογοδοσία.
Παράλληλα, αξιόλογη πρόοδος καταγράφεται και στον κοινωνικό τομέα, με στοχευμένες παρεμβάσεις που ενισχύουν την κοινωνική συνοχή και στηρίζουν ουσιαστικά τις οικογένειες και τις ευάλωτες ομάδες του πληθυσμού. Ενδεικτικά, περιλαμβάνονται η αύξηση επιδομάτων, όπως του επιδόματος μητρότητας και της γονικής άδειας — η οποία επεκτείνεται σε 10 εβδομάδες για το δεύτερο παιδί και σε 12 εβδομάδες για το τρίτο — καθώς και άλλες σημαντικές ρυθμίσεις κοινωνικής στήριξης.
Την ίδια ώρα, προχωρούν, με πρωτοβουλία της παρούσας κυβέρνησης, σημαντικά έργα και σε περιφερειακό επίπεδο. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το νέο Νοσοκομείο Πόλης Χρυσοχούς, ένα έργο πνοής που αναμένεται να εξυπηρετήσει περίπου είκοσι χιλιάδες πολίτες. Με ορίζοντα ολοκλήρωσης το τέλος του 2028, η υποδομή αυτή θα αναβαθμίσει θεαματικά την υγειονομική κάλυψη της περιοχής, ενσαρκώνοντας τη δέσμευση για ισότιμη πρόσβαση σε ποιοτικές υπηρεσίες υγείας για κάθε κάτοικο του νησιού.
Παράλληλα, η δημιουργία νέας Μονάδας Εντατικής Νοσηλείας Νεογνών στο Μακάρειο Νοσοκομείο αποτελεί μια επένδυση με βαθιά ανθρωποκεντρικό χαρακτήρα, καθώς αφορά άμεσα την προστασία της ζωής των πιο ευάλωτων ασθενών, των νεογέννητων παιδιών που χρειάζονται εξειδικευμένη φροντίδα από τα πρώτα κιόλας λεπτά της ζωής τους. Στην ίδια κατεύθυνση, εντάσσεται και η ολοκλήρωση του Κέντρου Θαλασσαιμίας, το οποίο αποτελεί κέντρο αναφοράς σε ευρωπαϊκό και παγκόσμιο επίπεδο, ενισχύοντας περαιτέρω τη θέση της χώρας στον τομέα της εξειδικευμένης φροντίδας και της διεθνούς επιστημονικής συνεργασίας.
Σε ευρύτερο επίπεδο, η άρτια και συστηματική προετοιμασία της Κυπριακής Δημοκρατίας για την ανάληψη της Προεδρίας του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, καθώς και το εύρος των εργασιών που υλοποιούνται στο πλαίσιο της εξάμηνης αυτής περιόδου, αποτελούν σαφή ένδειξη της μεθοδικής προσπάθειας, της συνέπειας και του αποτελεσματικού συντονισμού που αναπτύχθηκαν ειδικότερα τα τρία τελευταία χρόνια.
Όλα τα προαναφερθέντα, βεβαίως, δε συνεπάγονται ότι οι παθογένειες έχουν εκλείψει ή ότι οι αδυναμίες αποτελούν παρελθόν. Σε μια ζωντανή δημοκρατία, η κριτική δεν είναι απλώς θεμιτή, αλλά συνιστά ζωτική προϋπόθεση ελέγχου και αναστοχασμού. Ωστόσο, η κριτική δεν επιτελεί τον στόχο της όταν διολισθαίνει στην ισοπεδωτική απαξίωση και όταν κάθε ίχνος προόδου αντιμετωπίζεται με προκαταβολική καχυποψία.
Η κοινωνία μας έχει κάθε λόγο να απαιτεί περισσότερα, αλλά και να αναγνωρίζει όσα ήδη γίνονται. Η ισορροπία ανάμεσα στην κριτική και την αναγνώριση της προόδου είναι απαραίτητη προϋπόθεση για μια ώριμη δημόσια συζήτηση.
Οι πιο πάνω σκέψεις δεν είναι μόνο αποτέλεσμα παρατήρησης, αλλά και προσωπικής εμπειρίας, μέσα από την πολυετή μου επαγγελματική πορεία στον χώρο της υγείας. Παρά τις αδυναμίες και τα κενά που ο καθένας μπορεί εύλογα να εντοπίσει, τόσο εγώ προσωπικά όσο και πολλοί άλλοι πολίτες της Κυπριακής Δημοκρατίας, που έχουμε ζήσει, εργαστεί ή μελετήσει συστήματα υγείας και κοινωνικής πρόνοιας, καθώς και την καθημερινότητα του πολίτη σε άλλες χώρες, συμπεριλαμβανομένων των ευρωπαϊκών, έχουμε αποκτήσει μια ουσιαστική, συγκριτική αντίληψη των πλεονεκτημάτων και των περιορισμών κάθε συστήματος.
Μέσα από αυτήν ακριβώς την εμπειρία και τη γνώση, σε ό,τι με αφορά προσωπικά, η επιλογή παραμένει ξεκάθαρη: δε θα ήθελα να ζήσω σε οποιαδήποτε άλλη χώρα πέραν της Κύπρου.
Η αμεσότητα που χαρακτηρίζει τη σχέση του πολίτη με την πολιτεία, η δυνατότητα να απευθυνθεί κανείς και να έχει πρόσβαση ακόμη και στην ανώτατη πολιτική ηγεσία, αποτελεί ένα ιδιαίτερο χαρακτηριστικό της χώρας μας, που δύσκολα συναντάται αλλού και το οποίο αξίζει να διαφυλαχθεί.
Σε μια ιστορική συγκυρία που χαρακτηρίζεται από διεθνή αβεβαιότητα, βίαιες γεωπολιτικές ανακατατάξεις, και πολλαπλές κρίσεις, συμπεριλαμβανομένων κρίσεων δημόσιας υγείας, οι οποίες, μεμονωμένα αλλά και σωρευτικά, ασκούν σοβαρές πιέσεις στα συστήματα υγείας και κοινωνικής πρόνοιας, επηρεάζοντας άμεσα την καθημερινότητα και την ευημερία κάθε πολίτη, και ιδίως των ευάλωτων ομάδων, η Κύπρος προτάσσει την ανάγκη για συλλογική αυτοπεποίθηση, νηφαλιότητα και ενότητα.
Η αναβάθμιση της χώρας μας δε θα προέλθει μέσα από τη διαρκή αυτοακύρωση, αλλά μέσα από τη συνειδητοποίηση των δυνατοτήτων μας και τη νηφάλια αναγνώριση τόσο των επιτευγμάτων όσο και των αδυναμιών μας. Μόνο μέσα από την αποτίμηση των καλών πρακτικών και πολιτικών, χωρίς εμμονές και μηδενιστικές προσεγγίσεις, μπορούμε να προχωρήσουμε με κοινή συστράτευση προς ένα μέλλον που μας αξίζει.
*BSC, MSc, PhD
Εκτελεστική Διευθύντρια Διεθνούς Ομοσπονδίας Θαλασσαιμίας
Πρόεδρος Εθνικής Επιτροπής Θαλασσαιμίας
Πρώην Επικεφαλής του Κέντρου Αναφοράς Ιογενών Παθήσεων του Υπουργείου Υγείας της Κύπρου
Πρώην Διευθύντρια του Συνεργαζόμενου Κέντρου Θαλασσαιμίας της Παγκόσμιας Οργάνωσης Υγείας στην Κύπρο
Πρώην Πρόεδρος Παγκύπριας Συμμαχίας Σπανίων Παθήσεων
