1η Απριλίου 1955 - Έναρξη Ένοπλου Απελευθερωτικού Αγώνα της ΕΟΚΑ

Μέρος Α΄

Σαν φωτεινό μετέωρο δολιχοδρομεί στης κυπριακής Ιστορίας το στερέωμα η 1η Απριλίου 1955. Η μέρα που οι σκλαβωμένοι Έλληνες της Κύπρου έτρεξαν στο εγερτήριο σάλπισμα του Διγενή, που με το σύνθημα «Ή ταν ή επί τας» καλούσε τους σκλαβωμένους Έλληνες του νησιού μας να ξεσηκωθούν ενάντια στον Βρετανό δυνάστη και ν’ ανοίξουν τον δρόμο της λευτεριάς. Έχουν περάσει από τότε 71 ολόκληρα χρόνια, αλλά η θρυλική Πρωταπριλιά εξακολουθεί να παραμένει αγέραστη στην ιστορική μνήμη του Κυπριακού Ελληνισμού και το ανέσπερο φως της καταυγάζει τους ουρανούς της ιδιαίτερης πατρίδας μας.

Ήταν 1η Απριλίου 1955, όταν η Κύπρος μας, που στέναζε τόσους αιώνες σκλάβα και μάτωναν τα χέρια της απ’ τα βαριά δεσμά, απ’ την ψυχή της έχυσε την όμορφή της λάβα κι άνοιξε δρόμο φωτεινό να βρει τη λευτεριά. Το ηφαίστειο της οργής του Κυπριακού Ελληνισμού είχε πια εκραγεί κι αστραπιαία η λάβα του ξεχύθηκε απ’ άκρου σ’ άκρον του νησιού μας, κατακαίοντας και σπάζοντας τις αλυσίδες της βρετανικής σκλαβιάς.

Οι πρώτες εκρήξεις τη χαραυγή της 1ης Απριλίου συγκλόνισαν το νησί και αιφνιδίασαν του κατακτητές, που δεν ήξεραν τι ακριβώς συνέβαινε. Τις πρώτες πληροφορίες τις πήραν από την πρώτη προκήρυξη του Αρχηγού Διγενή. Από τις δολιοφθορές σε στρατιωτικούς και κυβερνητικούς στόχους αφυπνίστηκαν οι Βρετανοί κι άρχισαν ν’ αντιλαμβάνονται ότι είχαν πλέον ν’ αντιμετωπίσουν αγωνιστική Οργάνωση. Και η ανησυχία τους όλο και μεγάλωνε, γιατί με την πάροδο του χρόνου η ΕΟΚΑ ξαπλώθηκε σ’ όλο το νησί και τα κτυπήματα που δέχονταν, ήταν απανωτά. Άρχισαν να μεταφέρουν από το Σουέζ τις πρώτες στρατιωτικές ενισχύσεις και, όσο φούντωνε ο αγώνας, όλο και πιο πολλές ενισχύσεις επίλεκτων στρατιωτικών μονάδων κατέφθαναν από τη Βρετανία. Παράλληλα, αντικατέστησαν τον πολιτικό κυβερνήτη, Ρόμπερτ Άρμιτεϊτζ, με τον σκληροτράχηλο αρχηγό του Γενικού Αυτοκρατορικού Επιτελείου, στρατάρχη Τζον Χάρντινγκ, ο οποίος άρχισε να εφαρμόζει αυστηρά κι απάνθρωπα μέτρα με την επιβολή του στρατιωτικού νόμου. Λογάριαζε ότι οι Έλληνες της Κύπρου ήταν όπως τους Μάου-Μάου της Κένυας, που είχε καταπνίξει στο αίμα το επαναστατικό τους κίνημα.

Η πρώτη προκήρυξη

Το πλήρες κείμενο της ιστορικής πρώτης προκήρυξης, που είχε αποτελέσει το εγερτήριο σάλπισμα του ένοπλου απελευθερωτικού αγώνα, ανέφερε κατά λέξη:

«Με την βοήθειαν του Θεού, με πίστιν εις τον τίμιον αγώνα μας, με την συμπαράστασιν ολοκλήρου του Ελληνισμού και με την βοήθειαν των Κυπρίων, ΑΝΑΛΑΜΒΑΝΟΜΕΝ ΤΟΝ ΑΓΩΝΑ ΔΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΤΙΝΑΞΙΝ ΤΟΥ ΑΓΓΛΙΚΟΥ ΖΥΓΟΥ, με σύνθημα εκείνο, το οποίον μάς κατέλειπαν οι πρόγονοί μας ως ιεράν παρακαταθήκην, Ή ΤΑΝ Ή ΕΠΙ ΤΑΣ.

»Από τα βάθη των αιώνων μάς ατενίζουν όλοι εκείνοι, οι οποίοι ελάμπρυναν την Ελληνικήν Ιστορίαν διά να διατηρήσουν την ελευθερίαν των. Οι Μαραθωνομάχοι, οι Σαλαμινομάχοι, μας ατενίζουν οι αγωνισταί του ’21, οι οποίοι μας εδίδαξαν ότι η απελευθέρωσις από τον ζυγόν δυνάστου αποκτάται πάντοτε με ΑΙΜΑ. Μας ατενίζει ακόμη σύμπας ο Ελληνισμός, ο οποίος και μας παρακολουθεί με αγωνίαν, αλλά και με εθνικήν υπερηφάνειαν.

»- Ας απαντήσωμεν με έργα ότι θα γίνωμεν πολλώ κάρρονες τούτων.

»- Είναι καιρός να δείξωμεν εις τον κόσμον, ότι εάν η διεθνής διπλωματία είναι ΑΔΙΚΟΣ και εν πολλοίς ΑΝΑΝΔΡΟΣ,η κυπριακή ψυχή είναι γενναία. Εάν οι δυνάσται μας δεν θέλουν να μας αποδώσουν τη λευτεριά μας, μπορούμε να την διεκδικήσουμε με τα ίδια μας τα ΧΕΡΙΑ και με το ΑΙΜΑ μας.

»- Ας δείξωμεν εις τον κόσμον ακόμη μια φορά ότι και του σημερινού Έλληνος ‘‘ο τράχηλος ζυγόν δεν υπομένει’’. Ο αγών θα είναι σκληρός, ο δυνάστης διαθέτει τα μέσα και τον αριθμόν.

»- Ημείς διαθέτομεν την ΨΥΧΗΝ. Έχομεν και το ΔΙΚΑΙΟΝ με το μέρος μας. Γι’ αυτό θα ΝΙΚΗΣΩΜΕΝ.

»ΔΙΕΘΝΕΙΣ ΔΙΠΛΩΜΑΤΑΙ

» Ατενίσαμε το έργον σας. Είναι αίσχος εν εικοστώ αιώνι οι λαοί να χύνουν το αίμα των για να αποκτήσουν την λευτεριά των, το θείον αυτό δώρο για το οποίο και εμείς επολεμήσαμεν παρά το πλευρόν των λαών σας και για το οποίον εσείς, τουλάχιστον, διατείνεσθε ότι επολεμήσατε εναντίον του ναζισμού και του φασισμού.

»ΕΛΛΗΝΕΣ,

»Όπου και αν ευρίσκεστε, ακούσατε την φωνήν μας:

ΕΜΠΡΟΣ ΟΛΟΙ ΜΑΖΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΛΕΥΤΕΡΙΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ ΜΑΣ.

Ε.Ο.Κ.Α. - Ο Αρχηγός ΔΙΓΕΝΗΣ».

Συγκλονίζεται η Κύπρος

Τις μέρες που ακολούθησαν, οι βόμβες και οι εκρήξεις των αγωνιστών εναντίον στρατιωτικών και κυβερνητικών στόχων συγκλόνιζαν την Κύπρο. Ο λαός τασσόταν ανοικτά υπέρ των αγωνιστών. Η ΕΟΚΑ αγκάλιαζε κάθε Έλληνα της Κύπρου που δεν άντεχε τον βρετανικό ζυγό. Ο υπέρ πάντων αγώνας, που κήρυξε ο Διγενής, άπλωνε και φούντωνε. Ο δυνάστης δεχόταν απανωτά κτυπήματα. Ο Χάρντινγκ άρχισε να εφαρμόζει τον στρατιωτικό νόμο. Στο πλαίσιο του ανελεύθερου αυτού νόμου εξορίζει στις μακρινές Σεϋχέλλες, τον Αρχιεπίσκοπο Μακάριο, τον Μητροπολίτη Κυρηνείας Κυπριανό, τον πρωθιερέα της Φανερωμένης Παπασταύρο και τον Γραμματέα της Μητρόπολης Κυρηνείας, Πολύκαρπο Ιωαννίδη. Κηρύσσει καταζητούμενους με 5.000 λίρες αγωνιστές που αρνήθηκαν να παρουσιαστούν στα «ειδικά δικαστήρια», που έστησε παράνομα για να δικάζουν μόνον αγωνιστές και φυλακίζει με παρωδίες δίκης, άντρες και γυναίκες. Οι Κεντρικές Φυλακές γεμίζουν με κατάδικους και υπόδικους. Στην Κοκκινοτριμιθιά, την Πύλα, το Πυρόι, τον Άη Λουκά Αμμοχώστου, την Πάφο και αλλού, δημιουργούν κρατητήρια, όπου εγκλείουν αδιάκριτα, χωρίς δίκη, χιλιάδες Έλληνες που θεωρούνται μέλη ή υποστηρικτές της ΕΟΚΑ.

Αγωνιστές, για ν’ αποφύγουν τη σύλληψη, με πρώτο τον Αυξεντίου βγαίνουν αντάρτες στα βουνά, λημεριάζουν σε κρησφύγετα και χτυπούν αλύπητα τον εχθρό, που τα έχει χαμένα και αυξάνει τις ενισχύσεις του. Υπολογίζονται σε 40.000 χιλιάδες οι Βρετανοί που βρίσκονταν στην Κύπρο για να καταπνίξουν, όπως πίστευε ο σατραπίσκος Χάρντινγκ, τον Απελευθερωτικό Αγώνα της ΕΟΚΑ. Οι νέοι της Κύπρου, απτόητοι και ακατάβλητοι, κτυπούν τους πραιτωριανούς στις πόλεις και τα χωριά, στους κάμπους και τα βουνά. Η αόρατη στρατιά της ΕΟΚΑ -αντάρτες, εκτελεστές πρακτόρων και κατάπτυστων προδοτών και δολιοφθορείς - σαμποτέρ- προκαλεί στους μεν Βρετανούς τρόμο και απόγνωση και στους ξένους θαυμασμό.

Στις 17 Νιόβρη 1955, ομάδα αγωνιστών μ’ επικεφαλής τον Τομεάρχη Ρένο Κυριακίδη επιτίθεται στη φρουρά του Μιτσερού και αρπάζει τους δυναμίτες του μεταλλείου, πλούσια λεία και πολυτιμότατο αγαθό για την ΕΟΚΑ.

Την επόμενη μέρα, αγωνιστές της Αμμοχώστου προβαίνουν σε αιφνίδια προσβολή στρατώνων, όπου 50 στρατιώτες ημίγυμνοι και πανικόβλητοι πυροβολούν και εγκαταλείπουν τον στρατώνα τους. Λυσσομανά ο Χάρντινγκ.

Στις 21 Νοεμβρίου στήνεται ενέδρα έξω από την Κακοπετριά, με τρεις στρατιώτες του συντάγματος Γκόρντον Χαϊλάντερ νεκρούς και άγνωστο αριθμό τραυματιών. Την ίδια μέρα αγωνιστές μ’ επικεφαλής και πάλι τον Τομεάρχη Ρένο Κυριακίδη εξαπολύουν νυχτερινή επίθεση εναντίον της φρουράς 30 «κομάντο» στον Αμίαντο. Όπως μαρτυρεί ο αγωνιστής τότε λοχίας Αμιάντου, Χρύσανθος Αναστασιάδης, που εξέτασε την υπόθεση, μόνο δυο από τους 30 στρατιώτες επέζησαν.

Την επόμενη Κυριακή το Β΄ Μέρος.