Τα 8 μέτρα ανάσα… χωρίς κοινωνική πυξίδα

Η Κυβέρνηση ανακοίνωσε πακέτο οκτώ μέτρων για να αναχαιτίσει μέρος της πίεσης που νιώθουν νοικοκυριά και επιχειρήσεις από τον πόλεμο, το ακριβό πετρέλαιο και τη νέα αναταραχή στην αγορά. Στην πρώτη ανάγνωση, το πακέτο είναι εύκολο να το καταλάβει ο πολίτης: λιγότερος φόρος στα καύσιμα, χαμηλότερος ΦΠΑ στο ρεύμα, μηδενικός ΦΠΑ σε κρέας, πουλερικά και ψάρια, μαζί με στήριξη σε ξενοδοχεία, αεροπορικές και αγρότες. Η Κυβέρνηση λέει ότι, μαζί με τα μέτρα που ήδη «τρέχουν», η συνολική παρέμβαση ξεπερνά τα 200 εκατ. ευρώ. Η Κεντρική Τράπεζα, από την άλλη, βλέπει για το 2026 ανάπτυξη 2,7% και πληθωρισμό επίσης 2,7%, κάτι που δείχνει ότι η κρίση δεν είναι θεωρητική. Είναι ήδη μέσα στην οικονομία. Το ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι αν τα μέτρα βοηθούν. Βοηθούν. Το ερώτημα είναι ποιον βοηθούν περισσότερο.

Τι δίνει το πακέτο

Τα μέτρα είναι οκτώ και είναι συγκεκριμένα. Ο ΦΠΑ στον ηλεκτρισμό για όλους τους οικιακούς καταναλωτές πέφτει στο 5% από την 1η Μαΐου 2026 μέχρι τις 31 Μαρτίου 2027. Ο ειδικός φόρος κατανάλωσης στα καύσιμα κίνησης μειώνεται κατά 8,33 σεντ το λίτρο για Απρίλιο, Μάιο και Ιούνιο. Μηδενίζεται ο ΦΠΑ σε κρέας, πουλερικά και ψάρια από 1η Απριλίου μέχρι 30 Σεπτεμβρίου. Δεν επιβάλλεται η πράσινη φορολογία στα καύσιμα, που θα ανέβαζε το κόστος κατά 9 σεντ το λίτρο. Επιδοτείται μέχρι 30% το μισθολογικό κόστος για ξενοδοχεία και τουριστικά καταλύματα που θα μείνουν ανοικτά όλο τον Απρίλιο. Ανακοινώθηκε επίσης σχέδιο στήριξης αεροπορικών εταιρειών για να κρατηθεί η συνδεσιμότητα της χώρας, ενώ μπαίνουν δύο επιδοτήσεις 15% για λιπάσματα και γεωργικά εφόδια για Απρίλιο και Μάιο.

Αυτό, σε απλά Ελληνικά, σημαίνει τρία πράγματα: Πρώτον, η Κυβέρνηση προσπαθεί να αναχαιτίσει μέρος της πίεσης στην αντλία και στον λογαριασμό του σπιτιού. Δεύτερον, προσπαθεί να κρατήσει πιο χαμηλά το κόστος σε βασικά προϊόντα του τραπεζιού. Και, τρίτον, προσπαθεί να προλάβει ζημιά σε δύο τομείς που φοβάται περισσότερο: τον τουρισμό και τη γεωργία. Η στόχευση αυτή δεν είναι τυχαία. Το Reuters κατέγραψε σχεδόν 40% πτώση στις κρατήσεις ξενοδοχείων στην Κύπρο για τον Μάρτιο και παρόμοια εικόνα για τον Απρίλιο, ενώ η Κεντρική Τράπεζα βάζει τον τουρισμό ανάμεσα στους τομείς που δέχονται πρώτοι το χτύπημα.

Η βασική ένσταση

Το βασικό πρόβλημα δεν είναι αν βοηθούν, αλλά ότι βοηθούν σχεδόν όλους το ίδιο. Τα περισσότερα μέτρα είναι οριζόντια. Δηλαδή ο χαμηλότερος φόρος στα καύσιμα, ο χαμηλότερος ΦΠΑ στο ρεύμα και ο μηδενικός ΦΠΑ σε βασικά τρόφιμα δίνουν ανακούφιση σε όλους. Όμως, η ακρίβεια δεν χτυπά όλους το ίδιο. Για έναν χαμηλόμισθο, για έναν χαμηλοσυνταξιούχο, για μια οικογένεια που μετρά το κάθε ευρώ, η αύξηση σε ρεύμα, καύσιμα και τρόφιμα είναι πολύ πιο βαριά απ’ ό,τι για έναν πολίτη με μεγαλύτερο εισόδημα. Αυτή είναι και η πιο σοβαρή κριτική που ακούγεται: ότι το πακέτο έχει ανάσα, αλλά όχι καθαρή κοινωνική στόχευση. Ο οικονομολόγος Στέλιος Πλατής το έθεσε καθαρά, λέγοντας ότι τα βασικά αγαθά καταλαμβάνουν πολύ μεγαλύτερο κομμάτι του εισοδήματος των χαμηλότερων στρωμάτων.

Αυτό είναι και το σημείο που δίνει άλλη ανάγνωση στο πακέτο. Η Κυβέρνηση απαντά στην πίεση, αλλά το κάνει κυρίως με μέτρα γενικής χρήσης. Δεν βλέπουμε, τουλάχιστον σε αυτήν τη φάση, ένα πιο καθαρό δίχτυ για εκείνους που έχουν μικρότερη οικονομική αντοχή. Γι’ αυτό και μπορεί κάποιος να πει ότι το κράτος ανοίγει ομπρέλα, αλλά δεν την χαμηλώνει αρκετά πάνω από αυτούς που βρέχονται περισσότερο. Η ίδια η συζήτηση που άνοιξε μετά τις ανακοινώσεις κινείται ακριβώς σε αυτό το σημείο.

Το κράτος κόβει φόρους, αλλά…

Το δεύτερο μεγάλο θέμα είναι η εφαρμογή. Το κράτος μπορεί να μειώνει φόρους, αλλά ο πολίτης θα δει το όφελος μόνο αν αυτό περάσει στην τελική τιμή. Και εδώ είναι που αρχίζουν τα δύσκολα. Η Υπηρεσία Προστασίας Καταναλωτή κατέγραψε στο Παρατηρητήριο Φεβρουαρίου μεγάλη απόκλιση τιμών στο ίδιο καλάθι βασικών προϊόντων. Η τιμή του ίδιου καλαθιού παρουσίαζε διαφορά που έφτανε τα 131,61 ευρώ ανάμεσα στην ακριβότερη και τη φθηνότερη υπεραγορά, ενώ στα φρέσκα ψάρια και μαλάκια καταγράφηκε μηνιαία άνοδος 14,9%. Αυτό σημαίνει ότι ο μηδενικός ΦΠΑ σε κρέας, πουλερικά και ψάρια είναι καλό μέτρο, αλλά δεν αρκεί από μόνο του. Αν η αγορά κρατήσει μέρος του οφέλους, η διαφορά στο ράφι θα είναι μικρότερη από αυτήν που φαίνεται στα χαρτιά.

Το ίδιο ισχύει και στα καύσιμα. Η μείωση κατά 8,33 σεντ το λίτρο είναι πραγματική ανάσα, αλλά έρχεται μετά από μεγάλη άνοδο μέσα σε λίγες εβδομάδες. Παράλληλα, για το ρεύμα, ο Κυπριακός Σύνδεσμος Καταναλωτών εκτιμά ότι ένα μέσο νοικοκυριό θα βλέπει όφελος περίπου 6 ευρώ τον μήνα ή 12 ευρώ το δίμηνο με τις σημερινές τιμές, αλλά προειδοποιεί ότι αυτό μπορεί να απορροφηθεί, αν ακολουθήσουν νέες αυξήσεις. Με άλλα λόγια, το πακέτο μειώνει την πίεση, αλλά δεν μπορεί από μόνο του να ακυρώσει όσα ήδη έχουν περάσει στην αγορά.

Τα κόμματα λένε «ναι», αλλά με αστερίσκους

Οι κομματικές αντιδράσεις δείχνουν ότι σχεδόν όλοι αναγνωρίζουν πως τα μέτρα ήταν αναγκαία. Ο ΔΗΣΥ μίλησε για σημαντική και θετική παρέμβαση προς στήριξη της κοινωνίας και της οικονομίας, ενώ ήδη πριν από τις ανακοινώσεις ζητούσε έκτακτο και ολιστικό πλάνο για καταναλωτές, ευάλωτες ομάδες, τουρισμό, επενδύσεις και πρωτογενή τομέα. Το ΔΗΚΟ είπε ότι πρόκειται για σημαντικό βήμα που απαντά σε πραγματικές ανάγκες της κοινωνίας και της αγοράς, αλλά πρόσθεσε αμέσως ότι δεν αρκεί από μόνο του και ότι χρειάζεται συνέχεια και συνολικός σχεδιασμός.

Το ΑΚΕΛ ήταν πιο αιχμηρό. Είπε ότι τα μέτρα είναι επιβεβλημένα και αναγκαία, αλλά κατηγόρησε την Κυβέρνηση ότι λείπει ολοκληρωμένος σχεδιασμός. Έβαλε στο τραπέζι το θέμα των δανειακών υποχρεώσεων, της στήριξης ευάλωτων ομάδων και του ελέγχου των τιμών, και είπε ότι οι ανακοινώσεις περιορίζονται ξανά σε «παυσίπονα και μέτρα μιας πνοής». Πίσω από τη σκληρή φρασεολογία, η πολιτική ένσταση είναι σαφής: υπάρχει πρώτη απάντηση, αλλά όχι ακόμη ένα πλήρες κοινωνικό σχέδιο για όσους πιέζονται περισσότερο.

Πίσω από την ακρίβεια, το άλλο άγχος είναι ο τουρισμός

Υπάρχει και κάτι ακόμη που αξίζει να διαβαστεί. Η ιδιαίτερη βαρύτητα σε ξενοδοχεία, αεροπορικές και συνδεσιμότητα δείχνει τι φοβάται πραγματικά η Κυβέρνηση. Φοβάται να μη χτυπηθεί δεύτερη φορά η οικονομία. Πρώτα από την ακρίβεια και μετά από μια στραβή τουριστική σεζόν. Γι’ αυτό και το μέτρο για τα ξενοδοχεία και η στήριξη προς τις αεροπορικές δεν είναι λεπτομέρεια. Είναι βασικό κομμάτι της άμυνας. Η Κυβέρνηση δεν προσπαθεί μόνο να ρίξει λίγο τις τιμές. Προσπαθεί και να κρατήσει όρθιο τον βασικό της οικονομικό πνεύμονα.

Το πακέτο των οκτώ μέτρων δεν είναι μικρό. Θα δώσει πραγματική ανακούφιση σε καύσιμα, ρεύμα και βασικά τρόφιμα και θ’ αγοράσει χρόνο για ξενοδοχεία, αεροπορικές και αγρότες. Όμως η πιο ουσιαστική κριτική δεν είναι μόνο ότι αρκετά από αυτά τα μέτρα είναι προσωρινά. Είναι ότι δεν ξεχωρίζουν αρκετά ποιος έχει τη μεγαλύτερη ανάγκη. Με πιο απλά λόγια: η Κυβέρνηση έδωσε μια πρώτη γραμμή άμυνας. Αυτό που ακόμη δεν έδωσε καθαρά, είναι μια κοινωνικά στοχευμένη απάντηση.