Πολύτεκνες οικογένειες εκτός φοιτητικής χορηγίας λόγω ξεπερασμένων κριτηρίων

Στη χθεσινή συνεδρία της Κοινοβουλευτικής Επιτροπής Παιδείας συζητήθηκε η πρόταση νόμου του βουλευτή Σωτήρη Ιωάννου για τροποποίηση του περί Κρατικής Φοιτητικής Μέριμνας Νόμου, με στόχο να δοθεί η δυνατότητα διεκδίκησης φοιτητικής χορηγίας και φοιτητικού επιδόματος από πολύτεκνες οικογένειες με τέσσερα και περισσότερα τέκνα, ακόμη και όταν τα εισοδήματα υπερβαίνουν τα υφιστάμενα εισοδηματικά και περιουσιακά όρια που προβλέπει η νομοθεσία.

Η πρόταση επιχειρεί να διορθώσει μια διαχρονική στρέβλωση του συστήματος, η οποία έχει ως αποτέλεσμα πολλές πολύτεκνες οικογένειες να αποκλείονται από τη στήριξη ακριβώς την περίοδο κατά την οποία τα παιδιά τους σπουδάζουν και οι οικονομικές ανάγκες των οικογενειών είναι ιδιαίτερα αυξημένες.

Κατά τη συνεδρία παρευρέθηκαν και εκπρόσωποι της Παγκύπριας Οργάνωσης Πολυτέκνων, οι οποίοι κατέθεσαν υπόμνημα προς τον πρόεδρο και τα μέλη της Επιτροπής Παιδείας. Στο υπόμνημα τονίζεται ότι η Οργάνωση συμφωνεί πλήρως και υποστηρίζει την πρόταση νόμου, επισημαίνοντας ότι η φιλοσοφία της είναι εναρμονισμένη και με το προεκλογικό πρόγραμμα του Προέδρου της Δημοκρατίας για ενίσχυση των πολύτεκνων οικογενειών.

Κατά τη διάρκεια της συζήτησης τέθηκε από πλευράς αρμόδιων υπηρεσιών το ζήτημα πιθανής αντισυνταγματικότητας της πρότασης. Ωστόσο, διατυπώθηκε και η άποψη ότι το επιχείρημα αυτό δεν μπορεί να θεωρηθεί δεδομένο.

Σύμφωνα με στοιχεία που προκύπτουν από έκθεση της Ελεγκτικής Υπηρεσίας, σημαντικά ποσά που εγκρίνονται κάθε χρόνο στον προϋπολογισμό για τη φοιτητική χορηγία παραμένουν αδιάθετα. Συγκεκριμένα, την περίοδο 2020–2023 παρέμειναν αδιάθετα συνολικά 21,8 εκατομμύρια ευρώ, ενώ μόνο το 2023 το αδιάθετο ποσό έφτασε τα 8,7 εκατομμύρια ευρώ.

Με βάση αυτά τα δεδομένα υποστηρίζεται ότι, εφόσον στον εγκεκριμένο προϋπολογισμό παραμένουν κάθε χρόνο αδιάθετα ποσά της τάξης των 7–8 εκατομμυρίων ευρώ — και δεδομένου ότι η συγκεκριμένη πρόταση απαιτεί πολύ μικρότερο ποσό από αυτό — δεν μπορεί να θεωρηθεί αυτονόητα ότι προκαλεί δημοσιονομική επιβάρυνση ή ότι είναι κατ’ ανάγκη αντισυνταγματική.

Παράλληλα, ζητήθηκε από τα μέλη της Επιτροπής να προχωρήσουν στη ψήφιση της πρότασης ή τουλάχιστον να εκφράσουν πρόθεση ψήφου, ώστε η κυβέρνηση να τοποθετηθεί ξεκάθαρα και να εξετάσει κατά πόσο θα ενσωματώσει τη ρύθμιση στο νομοσχέδιο που ετοιμάζει για τη φοιτητική χορηγία.

Κατά τη συζήτηση αναδείχθηκε και η ευρύτερη προβληματική γύρω από την πολιτική στήριξης των οικογενειών με παιδιά στην Κύπρο.

Όπως επισημάνθηκε, η πολιτική στήριξης των παιδιών λειτουργεί με τα ίδια εισοδηματικά κριτήρια από το 2012, ενώ το ύψος των παροχών — στη συγκεκριμένη περίπτωση της φοιτητικής χορηγίας — παραμένει ουσιαστικά αμετάβλητο από τη δεκαετία του 1990.

Δεκαπέντε χρόνια χωρίς ουσιαστική αναθεώρηση σημαίνουν στην πράξη σταδιακή μείωση της πραγματικής αξίας της στήριξης και αποδυνάμωση των οικογενειών με παιδιά.

Ιδιαίτερη αναφορά έγινε και στον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί το σύστημα των «εξαρτώμενων τέκνων», το οποίο δημιουργεί πρόσθετες στρεβλώσεις για τις πολύτεκνες οικογένειες.

Τα εισοδηματικά όρια δεν παραμένουν σταθερά για μια οικογένεια. Αυξάνονται όσο γεννιούνται τα παιδιά και αυξάνεται ο αριθμός των εξαρτώμενων τέκνων, φτάνοντας στο υψηλότερο σημείο μόνο για ένα μικρό χρονικό διάστημα όταν όλα τα παιδιά είναι ταυτόχρονα εξαρτώμενα. Στη συνέχεια, καθώς τα παιδιά ενηλικιώνονται και παύουν να θεωρούνται εξαρτώμενα, η οικογένεια κατεβαίνει ξανά σε χαμηλότερες εισοδηματικές κλίμακες και σταδιακά χάνει την πρόσβαση στη στήριξη.

Έτσι, ενώ μια πολύτεκνη οικογένεια αντιμετωπίζει αυξημένες ανάγκες για μεγάλο χρονικό διάστημα — από τη γέννηση του πρώτου παιδιού μέχρι την ολοκλήρωση των σπουδών του τελευταίου — το υφιστάμενο σύστημα επιτρέπει την πλήρη πρόσβαση στη στήριξη μόνο για ένα πολύ μικρό μέρος αυτής της περιόδου.

Τα στοιχεία αποτυπώνουν και τις συνέπειες αυτής της πολιτικής.

Το 2012 οι δικαιούχοι πολύτεκνοι Κύπριοι στο επίδομα τέκνου ήταν 10.065, ενώ το 2024 μειώθηκαν στις 3.166.
Η δραματική αυτή μείωση δεν αποτυπώνει απλώς περιορισμό της στήριξης, αλλά τη συνολική συρρίκνωση των πολύτεκνων οικογενειών στη χώρα μέσα σε μια δεκαπενταετία.

Παράλληλα, ο συνολικός αριθμός ληπτών φοιτητικής χορηγίας μειώθηκε από 20.413 το 2017 σε 12.972 το 2024.

Σύμφωνα με εκπροσώπους πολύτεκνων οικογενειών, τα στοιχεία αυτά δεν αποτελούν τυχαία εξέλιξη αλλά αποτέλεσμα μιας πολιτικής που διατηρεί τα κριτήρια αμετάβλητα για χρόνια, την ώρα που το κόστος ζωής και το κόστος σπουδών αυξάνονται σημαντικά.

Όπως σημειώθηκε, η Κύπρος κατατάσσεται σήμερα στην τελευταία θέση στην Ευρώπη ως προς τη στήριξη των παιδιών, γεγονός που καθιστά ακόμη πιο επιτακτική την ανάγκη επανεξέτασης της υφιστάμενης πολιτικής.

Οι πολύτεκνες οικογένειες, όπως υπογραμμίστηκε, δεν ζητούν προνόμια αλλά σταθερή και δίκαιη πρόσβαση στη στήριξη για όλη τη διάρκεια της οικογενειακής ζωής — από τη γέννηση του πρώτου παιδιού μέχρι την ολοκλήρωση των σπουδών του τελευταίου — ώστε να μην βρίσκονται χωρίς πρόσβαση στη στήριξη ακριβώς τη στιγμή που τη χρειάζονται περισσότερο.

*Μέλος της Παγκύπριας Οργάνωσης Πολυτέκνων