Ελεγχόμενη «απομόνωση» της Τουρκίας από το εβραϊκό λόμπι των ΗΠΑ

Είναι αφέλεια να πιστεύει κανείς ότι το Ισραήλ μπορεί να «απομονώσει» πλήρως την Τουρκία στα ανώτατα κλιμάκια λήψης αποφάσεων στις ΗΠΑ. Ωστόσο, αυτό που είναι δεδομένο είναι πως εδώ και καιρό το Ισραήλ επιχειρεί, μεθοδικά και επίμονα, να περιορίσει την τουρκική επιρροή ακριβώς στα σημεία όπου αυτή ακουμπά τα ζωτικά ισραηλινά συμφέροντα. Άλλοι στην Ουάσιγκτον βλέπουν την Τουρκία ως προβληματικό αλλά αναγκαίο σύμμαχο, ειδικά για τη Συρία και τη Μαύρη Θάλασσα. Άλλοι την βλέπουν ως ολοένα πιο αναξιόπιστο εταίρο, του οποίου η σχέση με τη Χαμάς, η εμμονή με τους S-400 και η αναθεωρητική συμπεριφορά στην Ανατολική Μεσόγειο πρέπει να επιφέρουν κόστος. Στην πραγματικότητα, αυτό που βλέπουμε δεν είναι η πλήρης ρήξη της Δύσης με την Άγκυρα, αλλά μια μάχη ισχύος για το ποιος θα ορίσει τα όρια του τουρκικού ρόλου στη μεταβαλλόμενη περιφερειακή τάξη πραγμάτων. Σε αυτό το πλαίσιο και η Κύπρος και η Ελλάδα έχουν ρόλο να διαδραματίσουν.

Προληπτική στρατηγική Ισραήλ

Η ουσία της ισραηλινής στρατηγικής δεν είναι ακριβώς εκδικητική απέναντι στην Τουρκία, αλλά πρωτίστως προληπτική. Το Τελ Αβίβ θεωρεί ότι η Άγκυρα, υπό τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, δεν είναι πλέον ένας δύσκολος αλλά διαχειρίσιμος εταίρος, όπως σε παλαιότερες περιόδους, αλλά ένας ανταγωνιστής με ιδεολογικό, γεωπολιτικό και επιχειρησιακό αποτύπωμα. Γι’ αυτό και επιχειρεί να εμποδίσει την Τουρκία να αποκτήσει ρόλο σε σχήματα που θα επηρέαζαν άμεσα τη μελλοντική ασφάλεια του Ισραήλ. Η προσέγγιση αυτή φαίνεται καθαρά τόσο από την ισραηλινή αντίδραση στην ιδέα τουρκικής συμμετοχής στο σχέδιο ανοικοδόμησης της Γάζας, όσο και από τις παρεμβάσεις για το ζήτημα των F-35.

Το μέτωπο της Γάζας: Αποκλεισμός με πολιτικό βάθος

Στη Γάζα, η γραμμή του Ισραήλ ήταν απολύτως σαφής. Η Haaretz ανέφερε τον Δεκέμβριο του 2025 ότι η Τουρκία αποκλείστηκε από αμερικανική σύνοδο στην Ντόχα για τη μεταπολεμική Γάζα, με αξιωματούχους ν’ αποδίδουν την απουσία της σε ισραηλινό βέτο. Λίγες εβδομάδες αργότερα, το Reuters κατέγραψε ανοικτή ισραηλινή αντίθεση στη σύνθεση του αμερικανικού “Gaza Executive Board”, ενώ ο Νετανιάχου δήλωσε δημόσια ότι δεν θα υπάρξουν τουρκικά ή καταριανά στρατεύματα στη Γάζα. Επιπλέον, η Times of Israel τόνισε πως η διαφωνία με την Ουάσιγκτον δεν ήταν για την ύπαρξη κάποιου μηχανισμού, αλλά για το ποιοι θα επιτρεπόταν να έχουν φυσική και πολιτική παρουσία σε αυτόν.

Αυτή η επιμονή των Ισραηλινών δεν είναι συμβολική. Για το Ισραήλ, η τουρκική παρουσία στη Γάζα δεν θα ήταν μια ουδέτερη συμμετοχή σταθεροποίησης, αλλά πιθανός δίαυλος επιρροής δυνάμεων που θεωρεί εχθρικές είτε άμεσα είτε έμμεσα συνδεδεμένες με τη Χαμάς και το ευρύτερο δίκτυο της Μουσουλμανικής Αδελφότητας. Με άλλα λόγια, το Τελ Αβίβ δεν θέλει να δει την Τουρκία να μετατρέπεται από υποστηρικτή των Παλαιστινίων σε επίσημο παίκτη της «επόμενης ημέρας». Αυτό εξηγεί γιατί το Ισραήλ ήταν διατεθειμένο ν’ ανοίξει ακόμα και μέτωπο διαφωνίας με την κυβέρνηση Τραμπ πάνω στο συγκεκριμένο ζήτημα. Αυτό θα πρέπει να γίνει αρκούντως κατανοητό και για την Κύπρο, λαμβάνοντας υπόψη τον όποιο ρόλο διεκδικεί να διαδραματίσει η Άγκυρα στη μετά λύση εποχή στη βάση μιας ομοσπονδιακής λύσης.

F-35 και στρατιωτική ισορροπία

Το δεύτερο μέτωπο είναι η αμυντική τεχνολογία. Η αναφορά του Middle East Eye ότι ο Νετανιάχου πίεζε τον Αμερικανό ΥΠΕΞ Μάρκο Ρούμπιο για ν’ αποτρέψει την πώληση F-35 στην Τουρκία επιβεβαίωσε αυτό που πολλοί στην Ουάσιγκτον θεωρούσαν ήδη δεδομένο. Το γεγονός ότι το Ισραήλ βλέπει το θέμα όχι μόνο μέσα από το πρίσμα των αμερικανοτουρκικών σχέσεων, αλλά και ως ζήτημα διατήρησης του δικού του συγκριτικού στρατιωτικού πλεονεκτήματος. Η νομική και πολιτική βάση αυτής της πίεσης δεν είναι αμελητέα. Η Τουρκία παραμένει εκτός του προγράμματος F-35, εξαιτίας των κυρώσεων CAATSA που συνδέονται με την αγορά των ρωσικών S-400, ενώ τουρκικές προσδοκίες για άρση των εμποδίων παραμένουν ανοιχτές αλλά ανεκπλήρωτες. Παράλληλα, Οργανισμοί που βρίσκονται στο ευρύτερο φιλοϊσραηλινό λόμπι, όπως το FDD Action, έχουν αναπτύξει δημόσια επιχειρηματολογία κατά της οποιασδήποτε παράδοσης F-35 στην Άγκυρα.

Το λόμπι και η επιρροή στην Ουάσιγκτον

Το Ισραήλ έχει όντως επιρροή στο Κογκρέσο και στο φιλοϊσραηλινό δίκτυο πολιτικής πίεσης της Ουάσιγκτον, αλλά δεν ενεργεί με απόλυτη ελευθερία κινήσεων. Η ίδια η AIPAC δηλώνει ανοιχτά πως αποστολή της είναι να επηρεάζει την αμερικανική πολιτική υπέρ της στρατηγικής σχέσης ΗΠΑ–Ισραήλ και να στηρίζει νομοθετικές πρωτοβουλίες που ενισχύουν το ισραηλινό στρατηγικό πλεονέκτημα. Σε αναλύσεις της για τον Ετήσιο Νόμο για την Έγκριση Δαπανών Εθνικής Άμυνας (NDAA) και για νέα αμερικανοϊσραηλινά αμυντικά σχήματα συνεργασίας, παρουσιάζει ευθέως τον ρόλο της ως οργανωμένου λόμπι πολιτικής επιρροής. Συνεπώς, όταν το Ισραήλ θέλει να «φρενάρει» μιαν αμερικανική κίνηση προς την Τουρκία, δεν ξεκινά από το μηδέν· πατά πάνω σε μια ήδη πολύ ισχυρή υποδομή. Αυτή η πίεση εναντίον της Τουρκίας γίνεται πιο αποτελεσματική όταν ελληνικές οργανώσεις της Ομογένειας Κύπρου-Ελλάδας σε ΗΠΑ και Ηνωμένο Βασίλειο συνεργάζονται με τις αντίστοιχες εβραϊκές και αρμενικές για επίτευξη κοινών στόχων.

Ωστόσο, η ισραηλινή στρατηγική δεν είναι χωρίς όρια και περιορισμούς. Η Τουρκία δεν είναι Κατάρ, ούτε μια μικρή περιφερειακή δύναμη χωρίς Δυτικά ερείσματα. Είναι κράτος-μέλος του ΝΑΤΟ, με βαρύτητα στη Μαύρη Θάλασσα, στον Βόσπορο, στη Συρία και στη νοτιοανατολική πτέρυγα της Συμμαχίας. Υπάρχουν συχνά αμερικανοτουρκικές επαφές για άρση των αμυντικών εμποδίων όσο και τις τουρκικές προσδοκίες ότι οι κυρώσεις CAATSA μπορούν στο άμεσο μέλλον να αρθούν. Ακόμα κι αν το Ισραήλ πετυχαίνει καθυστερήσεις και βέτο, δεν μπορεί ν’ ακυρώσει τη δομική χρησιμότητα της Τουρκίας για την αμερικανική στρατηγική. Έτσι, αυτό που βλέπουμε δεν είναι μια προσπάθεια πλήρους απομόνωσης της Τουρκίας, αλλά μια ελεγχόμενη περιθωριοποίηση.

Η Συρία ως πεδίο συνύπαρξης και ανταγωνισμού

Αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία εξαιτίας της κατάστασης στη Συρία, όπου η κατάσταση είναι ακόμη εύφλεκτη. Τουρκία και Ισραήλ άρχισαν τεχνικές συνομιλίες αποσυμπίεσης για ν’ αποφευχθούν ανεπιθύμητα επεισόδια σε συριακό έδαφος, ενώ η Άγκυρα έχει δηλώσει πως δεν επιδιώκει σύγκρουση με το Ισραήλ εκεί. Στη Συρία, οι δύο χώρες δεν συγκρούονται απλώς για επιρροή· συγκρούονται για το πώς θα διαμορφωθεί η μεταπολεμική ισορροπία ασφαλείας στα βόρεια και ανατολικά της χώρας, ιδίως σε σχέση με τις κουρδικές περιοχές, την ιρανική επιρροή και τον νέο ρόλο της Δαμασκού.

Ευκαιρίες και κίνδυνοι για Αθήνα-Λευκωσία

Για την Κύπρο και την Ελλάδα, αυτή η αντιπαράθεση δημιουργεί ταυτόχρονα ευκαιρίες και κινδύνους. Από τη μια, η όξυνση Ισραήλ - Τουρκίας ενισχύει τη στρατηγική λογική του άξονα Ισραήλ - Ελλάδα - Κύπρος. Από την άλλη, Αθήνα και Άγκυρα εξακολουθούν να δηλώνουν ότι επιθυμούν επίλυση διαφορών, έστω και μέσα σε ένα περιβάλλον επίμονων εντάσεων για Αιγαίο, θαλάσσιες ζώνες και ενέργεια. Αυτό σημαίνει ότι η ελληνική και κυπριακή στρατηγική δεν μπορεί να βασιστεί στη θεωρία ότι η τουρκοϊσραηλινή ρήξη θα παραμείνει αμετάβλητη.

Η Λευκωσία έχει πρόσθετο λόγο να παρακολουθεί στενά το θέμα. Όσο η Ανατολική Μεσόγειος συνδέεται περισσότερο με αμυντικά και ενεργειακά έργα, τόσο περισσότερο η ισορροπία μεταξύ Άγκυρας, Τελ Αβίβ και Ουάσιγκτον θα επηρεάζει έμμεσα και τα κυπριακά συμφέροντα. Μια Τουρκία που πιέζεται από το ισραηλινό λόμπι μπορεί να γίνει πιο επιθετική στην περιφέρεια για να αντισταθμίσει απώλειες επιρροής.