Τα Στενά του Ορμούζ… ανοίγουν παράθυρο σε Κύπρο

Οι παγκόσμιες ενεργειακές αγορές συνεχίζουν να δέχονται ισχυρό πλήγμα από τον πόλεμο μεταξύ ΗΠΑ-Ισραήλ και Ιράν και την αναταραχή στα Στενά του Ορμούζ. Οι τιμές του πετρελαίου εκτοψεύονται σε υψηλά επίπεδα, ο χρυσός υποχωρεί ελαφρώς, ενώ το φυσικό αέριο αυξήθηκε κατά 8,6%, εντείνοντας τις πιέσεις στον ενεργειακό τομέα. Οι ζημιές στις ενεργειακές υποδομές του Κόλπου λόγω του πολέμου εκτιμάται ότι θα κοστίσουν τουλάχιστον 25 δισ. δολάρια και θ’ απαιτηθούν χρόνια για την πλήρη αποκατάστασή τους. Το μεγαλύτερο πλήγμα εντοπίζεται στις εγκαταστάσεις LNG στο Ras Laffan του Κατάρ, τη μεγαλύτερη μονάδα εξαγωγής παγκοσμίως, όπου οι ζημιές σε μονάδες υγροποίησης έχουν μειώσει την παραγωγική ικανότητα κατά περίπου 17% και ενδέχεται να χρειαστούν έως και πέντε χρόνια γι’ αποκατάσταση. Σε αυτό το πλαίσιο, φαίνεται ν’ ανοίγει ένα παράθυρο ευκαιρίας για την Κύπρο, αλλά και για ολόκληρη την Ανατολική Μεσόγειο, να παίξει έναν σημαντικό ρόλο ως εναλλακτική πηγή τροφοδοσίας με φυσικό αέριο στις αγορές της ΕΕ .

Μια από τις πιο σημαντικές εξελίξεις της εβδομάδας ήταν η υπογραφή της ιστορικής συμφωνίας μεταξύ Κύπρου-Αιγύπτου για ενίσχυση της συνεργασίας στον τομέα του φυσικού αερίου, στο περιθώριο της Έκθεσης Egypt Energy 2026. Στόχος είναι η αξιοποίηση του κυπριακού αερίου μέσω των αιγυπτιακών υποδομών για εξαγωγές και κάλυψη της εγχώριας ζήτησης, καθώς και τον συντονισμό υπεράκτιων ερευνών μέσω κοινής επιτροπής. Πρόκειται για πλαίσιο συνεργασίας χωρίς άμεσες δεσμεύσεις επενδύσεων ή παραγωγής, που ανοίγει ωστόσο τον δρόμο για μελλοντικές διαπραγματεύσεις σε τεχνικά και εμπορικά ζητήματα.

Παράλληλα, η Αίγυπτος υπέγραψε συμφωνία με τη Chevron για επιτάχυνση της ανάπτυξης του κοιτάσματος «Αφροδίτη», που περιλαμβάνει την κατασκευή υποθαλάσσιου αγωγού 280 χλμ. από την Κυπριακή ΑΟΖ προς το Πορτ Σάιντ.

Exxon Mobil προς αξιοποίηση Γλαύκου-Πήγασου

Σε σημαντικό βήμα προς την αξιοποίηση του κυπριακού φυσικού αερίου προχώρησε επίσης και η κοινοπραξία ExxonMobil–QatarEnergy, καταθέτοντας δήλωση εμπορευσιμότητας για τα κοιτάσματα «Γλαύκος» και «Πήγασος» στο Τεμάχιο 10 της κυπριακής ΑΟΖ. Σύμφωνα με τον Υπουργό Ενέργειας, Μιχάλη Δαμιανό, τα δύο κοιτάσματα, συνολικού μεγέθους περίπου 7 τρισεκατομμυρίων κυβικών ποδιών, θεωρούνται πλέον εμπορεύσιμα, γεγονός που ανοίγει τον δρόμο για την περαιτέρω ανάπτυξή τους. Η κοινοπραξία καλείται εντός του επόμενου έτους να καταθέσει σχέδιο ανάπτυξης, με στόχο τη λήψη τελικής επενδυτικής απόφασης τα επόμενα χρόνια και την έναρξη εκμετάλλευσης μετά το 2030, με πιθανό ορίζοντα το 2033.

Στάσιμος ο Κρόνος

Αρκετοί ίσως ανέμεναν τη λήψη τελικής Επενδυτικής Απόφασης (FID) για την ανάπτυξη του κοιτάσματος «Κρόνος» στην κυπριακή ΑΟΖ, ωστόσο η ιταλική Eni φέρεται να τραβά φρένο στην όλη διαδικασία λόγω διαφωνιών με την Κυπριακή Δημοκρατία σε συμβατικά ζητήματα.

Σημειώνεται πως η FID αποτελεί κομβικό στάδιο για την υλοποίηση του έργου, καθώς σηματοδοτεί την οριστική δέσμευση τής εταιρείας για ανάπτυξη και εκμετάλλευση του κοιτάσματος, το οποίο εκτιμάται στα 3,1 τρισεκατομμύρια κυβικά πόδια. Από την ημέρα υπογραφής του FDI απαιτούνται περίπου 2 έως 2,5 χρόνια μέχρι την υλοποίηση του έργου.

Πάντως από την πλευρά του ο Πρόεδρος Νίκος Χριστοδουλίδης εμφανίστηκε αισιόδοξος ότι η αξιοποίηση του κυπριακού φυσικού αερίου προχωρεί, με στόχο την πρώτη εξαγωγή προς την Ευρώπη μέσω Αιγύπτου το 2027-2028.

Ανατολική Μεσόγειος και «Εξάγωνο» Νετανιάχου

Σε αποκλειστική συνέντευξή στο περιθώριο του EGYPES 2026, ο Γενικός Γραμματέας του East Mediterranean Gas Forum (EMGF), Οσάμα Μομπάρεζ, τόνισε πως η Ανατολική Μεσόγειος μπορεί να παραμείνει ένας αξιόπιστος πυλώνας της παγκόσμιας ενεργειακής ασφάλειας εν μέσω συνεχιζόμενης αστάθειας στις αγορές.

Τονίζει τον στρατηγικό ρόλο της περιοχής στη διαφοροποίηση των πηγών και των διαδρομών προμήθειας για την Ευρώπη, καθώς και τη σημασία νέων ενεργειακών διαδρόμων που θα συνδέουν τον Κόλπο με τη Μεσόγειο και τις ευρωπαϊκές αγορές. Στο πλαίσιο αυτό υπογράμμισε την ανάγκη για νέες επενδύσεις, ρεαλιστική ευθυγράμμιση πολιτικών και ενίσχυση της συνεργασίας.

H νέα γεωπολιτική αρχιτεκτονική που διαμορφώνεται από την Ανατολική Μεσόγειο ώς την Ερυθρά Θάλασσα έχει επίκεντρο την έννοια του «Hexagon», που προωθεί το Ισραήλ, όπως την ανακοίνωσε ο ίδιος ο Νετανιάχου. Πρόκειται για ένα ευέλικτο δίκτυο συνεργασιών, και όχι κλασική συμμαχία, που συνδέει κράτη όπως το Ισραήλ, η Ελλάδα, η Κύπρος, η Ινδία και χώρες του Κόλπου και της Αφρικής, με στόχο την ενίσχυση της ασφάλειας, της ενέργειας και των υποδομών.

Η πρωτοβουλία αυτή βασίζεται σε ήδη υφιστάμενες συνεργασίες, όπως οι Συμφωνίες του Αβραάμ και η τριμερής Ισραήλ–Ελλάδας–Κύπρου, ενώ επεκτείνεται προς την Ινδία και τον Ινδο-Ειρηνικό μέσω έργων όπως ο IMEC. Παράλληλα, εντάσσεται στο ευρύτερο πλαίσιο ανταγωνισμού με άλλους γεωπολιτικούς άξονες, όπως η συνεργασία Τουρκίας–Σαουδικής Αραβίας–Πακιστάν.

Ιδιαίτερη σημασία αποκτά η Ερυθρά Θάλασσα και το Κέρας της Αφρικής, με κρίσιμα σημεία όπως το Bab el-Mandeb, όπου λιμένες, ενεργειακές υποδομές και ναυτικές παρουσίες καθορίζουν την επιρροή. Χώρες όπως τα ΗΑΕ, η Αιθιοπία και η Σομαλιλάνδη αναδεικνύονται σε κομβικούς παίκτες λόγω γεωγραφίας και επενδύσεων.

Παιχνίδια αγωγών σε Κόλπο

Σε περιφερειακό επίπεδο, τα κράτη του Κόλπου εξετάζουν τη δημιουργία νέου δικτύου αγωγών, δρόμων και σιδηροδρόμων, ώστε να μειώσουν την εξάρτησή τους από τα Στενά του Ορμούζ για τις εξαγωγές πετρελαίου, σύμφωνα με τους Financial Times. Κεντρικό σενάριο αποτελεί η ανάπτυξη διαδρομής που θα συνδέει την Αραβική Χερσόνησο με τη Μεσόγειο μέσω του λιμανιού της Χάιφα, ενώ στο τραπέζι βρίσκεται και το ευρύτερο σχέδιο IMEC υπό αμερικανική αιγίδα.

Η Σαουδική Αραβία ήδη διαθέτει εναλλακτική μέσω του αγωγού East-West προς την Ερυθρά Θάλασσα, γεγονός που αναδεικνύεται ως στρατηγικό πλεονέκτημα εν μέσω κρίσης. Όλα αυτά τα νέα έργα στοχεύουν σε συνολική αναδιάταξη των ενεργειακών ροών, ώστε να παρακαμφθεί το «στρατηγικό σημείο συμφόρησης» του Ορμούζ και να ενισχυθεί η ενεργειακή ασφάλεια μακροπρόθεσμα.

Η Arcius Energy, κοινοπραξία της BP και της ADNOC, έλαβε τελική επενδυτική απόφαση για την ανάπτυξη του κοιτάσματος φυσικού αερίου Harmattan στην υπεράκτια περιοχή El Burg της Αιγύπτου, με επένδυση περίπου 500 εκατ. δολαρίων.

Το έργο, από τα πρώτα της εταιρείας στη χώρα, στοχεύει στην ενίσχυση της εγχώριας παραγωγής φυσικού αερίου και της ενεργειακής ασφάλειας της Αιγύπτου.

Ρόλος Ρωσίας και Τουρκίας

Οι ρωσικές εξαγωγές φυσικού αερίου προς την Ευρώπη μέσω αγωγών αυξήθηκαν κατά 22% τον Μάρτιο σε ετήσια βάση, φτάνοντας τα 55 εκατ. κυβικά μέτρα ημερησίως, κυρίως λόγω της ενεργειακής πίεσης που προκάλεσε ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή και ο περιορισμός της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ.

Η Τουρκία αποτελεί πλέον τη μοναδική διαδρομή διέλευσης ρωσικού αερίου προς την Ευρώπη μέσω του TurkStream, μετά τη λήξη της συμφωνίας με την Ουκρανία το 2025. Συνολικά, οι ροές τον Μάρτιο ανήλθαν σε 1,7 δισ. κυβικά μέτρα, ενώ στο πρώτο τρίμηνο του 2026 καταγράφεται αύξηση 11%.

Παρά την πρόσφατη άνοδο, οι εξαγωγές της Gazprom παραμένουν σε χαμηλά επίπεδα σε σύγκριση με το παρελθόν, καθώς το 2025 μειώθηκαν κατά 44%, φτάνοντας μόλις τα 18 δισ. κυβικά μέτρα, έναντι περίπου 180 δισ. ετησίως την περίοδο 2018-2019.