Έκρηξη βίας στα σχολεία: Ένας κοινωνικός λειτουργός για 1.800 μαθητές

Η αυξητική τάση περιστατικών βίας και παραβατικότητας στα σχολεία, οι χιλιάδες παραπομπές μαθητών στις Υπηρεσίες Κοινωνικής Ευημερίας και η ανάγκη ενίσχυσης της σύνδεσης σχολείου και οικογένειας οδηγούν το Υπουργείο Παιδείας στην πιλοτική εφαρμογή του θεσμού των κοινωνικών λειτουργών στη Μέση Εκπαίδευση από τη σχολική χρονιά 2026-2027. Το μέτρο, που θα εφαρμοστεί αρχικά σε τρία γυμνάσια, χαιρετίζεται ως αναγκαίο από εκπαιδευτικούς και επαγγελματίες του κλάδου, την ίδια ώρα όμως εκφράζονται σοβαροί προβληματισμοί για το μοντέλο εφαρμογής, τη στελέχωση και την απουσία ολοκληρωμένου θεσμικού πλαισίου. Το Υπουργείο Παιδείας κάνει λόγο για μια στοχευμένη παρέμβαση με συγκεκριμένους δείκτες αξιολόγησης, ενώ ΟΕΛΜΕΚ και Σύνδεσμος Κοινωνικών Λειτουργών Κύπρου ζητούν ουσιαστική ενίσχυση των υποστηρικτικών δομών, επαρκή στελέχωση και μακροπρόθεσμο σχεδιασμό, προειδοποιώντας ότι ο θεσμός δεν πρέπει να περιοριστεί σε συμβολικό ή αποσπασματικό χαρακτήρα.

Το ζήτημα της βίας στα σχολεία και της διαχείρισης σύνθετων κοινωνικών και οικογενειακών προβλημάτων απασχολεί ολοένα και πιο έντονα την εκπαιδευτική κοινότητα τα τελευταία χρόνια, με εκπαιδευτικούς, γονείς και αρμόδιες υπηρεσίες να κάνουν λόγο για περιστατικά που παρουσιάζουν αυξημένη συχνότητα αλλά και μεγαλύτερη ένταση. Σε αυτό το πλαίσιο, το Υπουργείο Παιδείας προχωρεί για πρώτη φορά στην εισαγωγή κοινωνικών λειτουργών σε σχολικές μονάδες, επιχειρώντας να ενισχύσει τους μηχανισμούς πρόληψης, παρέμβασης και στήριξης μαθητών και οικογενειών.

Η συζήτηση γύρω από τον νέο θεσμό δεν περιορίζεται μόνο στη διαχείριση της μαθητικής παραβατικότητας, αλλά επεκτείνεται και στην ευρύτερη ψυχοκοινωνική στήριξη των παιδιών, στην ενίσχυση της συνεργασίας σχολείου και οικογένειας, καθώς και στην ανάγκη έγκαιρης ανίχνευσης προβλημάτων που επηρεάζουν τη συμπεριφορά, τη σχολική επίδοση και την ψυχική ευημερία των μαθητών.

Την ίδια ώρα, οι οργανωμένοι εκπαιδευτικοί και οι επαγγελματίες κοινωνικοί λειτουργοί εμφανίζονται θετικοί ως προς τη φιλοσοφία του μέτρου, επισημαίνουν ωστόσο ότι η επιτυχία του θα εξαρτηθεί από τον τρόπο εφαρμογής του στην πράξη. Κοινή θέση αποτελεί ότι απαιτείται σωστή στελέχωση, ξεκάθαρος καθορισμός αρμοδιοτήτων, συνεργασία όλων των εμπλεκόμενων υπηρεσιών και ουσιαστική αξιολόγηση των αποτελεσμάτων, ώστε ο θεσμός να μπορέσει να λειτουργήσει αποτελεσματικά και να μην εξελιχθεί σε μιαν αποσπασματική παρέμβαση περιορισμένης εμβέλειας.

Τέσσερεις κοινωνικοί λειτουργοί σε τρία γυμνάσια

Η πιλοτική εισαγωγή κοινωνικών λειτουργών στα σχολεία Μέσης Εκπαίδευσης κατά τη σχολική χρονιά 2026-2027 θα αφορά αρχικά τρία γυμνάσια, με το Υπουργείο Παιδείας να ξεκαθαρίζει πως δεν πρόκειται για διορισμούς, αλλά για παροχή υπηρεσιών μέσω οικονομικού φορέα που θ’ αναλάβει το έργο έπειτα από διαγωνιστική διαδικασία.

Σε δηλώσεις του στη «Σημερινή», ο Αναπληρωτής Διευθυντής Μέσης Γενικής Εκπαίδευσης, Γιώργος Κουτσίδης, ανέφερε ότι συνολικά θα εργαστούν τέσσερεις κοινωνικοί λειτουργοί, εκ των οποίων ο ένας θα έχει ρόλο συντονιστή του προγράμματος. Οι τρεις θα τοποθετηθούν σε ισάριθμα γυμνάσια, ενώ ο συντονιστής θα εποπτεύει τόσο τις παρεμβάσεις στη Μέση Εκπαίδευση όσο και τους κοινωνικούς λειτουργούς που θα εργάζονται σε δύο δημοτικά σχολεία.

Όπως εξήγησε, οι κοινωνικοί λειτουργοί θα βρίσκονται καθημερινά στις σχολικές μονάδες από τις 7:30 το πρωί μέχρι τη 1:30 το μεσημέρι, προσφέροντας πλήρη κάλυψη κατά τη διάρκεια λειτουργίας των σχολείων.

Προϋπολογισμός, αξιολόγηση και επέκταση του μέτρου

Ο συνολικός προϋπολογισμός του έργου, σύμφωνα με τον κ. Κουτσίδη, ανέρχεται στις 186.402 ευρώ, ενώ η διάρκεια του πιλοτικού προγράμματος θα είναι 14 μήνες, με δυνατότητα ανανέωσης γι’ ακόμη έναν χρόνο.

Σε ό,τι αφορά την αξιολόγηση του μέτρου, ο κ. Κουτσίδης σημείωσε ότι το πρόγραμμα θα παρακολουθείται καθ’ όλη τη διάρκεια εφαρμογής του μέσω εκθέσεων και παραδοτέων, ενώ με την ολοκλήρωσή του θα υποβληθεί τελική έκθεση αξιολόγησης στο Υπουργείο Παιδείας.

Παράλληλα υπογράμμισε ότι, μεταξύ των βασικών δεικτών που θ’ αξιολογηθούν, περιλαμβάνονται ο αριθμός οικογενειών που υποστηρίχθηκαν, η βελτίωση της συνεργασίας γονέων και σχολείου, οι αξιολογήσεις οικογενειακού περιβάλλοντος, ο χρόνος απόκρισης από την παραπομπή μέχρι την πρώτη παρέμβαση, καθώς και ο βαθμός ικανοποίησης των ωφελουμένων μέσω ερωτηματολογίων.

Σε σχέση με το ενδεχόμενο επέκτασης του μέτρου σε όλα τα σχολεία Μέσης Εκπαίδευσης, ο κ. Κουτσίδης ανέφερε ότι αυτό θα εξαρτηθεί από τα αποτελέσματα της πιλοτικής εφαρμογής και από τη θεσμοθέτηση του προγράμματος.

Παράλληλα, γνωστοποίησε ότι την επόμενη σχολική χρονιά θα προσφερθεί οργανωμένο πρόγραμμα επιμόρφωσης για τη συνεργασία εκπαιδευτικών και κοινωνικών λειτουργών. Όπως είπε, οι κοινωνικοί λειτουργοί θα συνεργάζονται άμεσα με τις Διευθύνσεις των σχολείων, τους Συμβούλους Επαγγελματικής Αγωγής και τους Εκπαιδευτικούς Ψυχολόγους, ενώ οι παρεμβάσεις θα γίνονται σε συνεννόηση με τις αρμόδιες υποστηρικτικές υπηρεσίες και τη Διεύθυνση κάθε σχολικής μονάδας.

Οι επιφυλάξεις της ΟΕΛΜΕΚ και τα στοιχεία για τη βία

Θετική εμφανίζεται η ΟΕΛΜΕΚ ως προς την εισαγωγή κοινωνικών λειτουργών στα σχολεία, εκφράζοντας ωστόσο σοβαρούς προβληματισμούς για τον τρόπο εφαρμογής του μέτρου από το Υπουργείο Παιδείας.

Όπως ανέφερε στη «Σημερινή» ο Πρόεδρος της ΟΕΛΜΕΚ, Δημήτρης Ταλιαδώρος, η αξιοποίηση του θεσμού των κοινωνικών λειτουργών αποτελούσε διαχρονική θέση της Οργάνωσης, υπογραμμίζοντας πως τα δεδομένα καταδεικνύουν το μέγεθος του προβλήματος που αντιμετωπίζουν σήμερα τα σχολεία.

Την ίδια ώρα σημείωσε ότι, μόνο κατά τη σχολική χρονιά 2023-2024, παραπέμφθηκαν στις Υπηρεσίες Κοινωνικής Ευημερίας 1.563 μαθητές και μαθήτριες της Μέσης Γενικής και Μέσης Τεχνικής Εκπαίδευσης, αριθμός στον οποίο δεν περιλαμβάνονται οι αντίστοιχες παραπομπές από τη Δημοτική Εκπαίδευση.

Σύμφωνα με τον ίδιο, ο θεσμός αναμένεται να λειτουργήσει ως «γέφυρα» ανάμεσα στο σχολείο και το οικογενειακό περιβάλλον των μαθητών, φωτίζοντας προβλήματα που επηρεάζουν τόσο τη συμπεριφορά όσο και τη μαθησιακή πορεία των παιδιών.

Παράλληλα, η ΟΕΛΜΕΚ εκφράζει επιφυλάξεις για το μοντέλο που επέλεξε το Υπουργείο Παιδείας, το οποίο προβλέπει ανάθεση των υπηρεσιών σε ιδιωτική εταιρεία μέσω διαγωνιστικής διαδικασίας.

Ο κ. Ταλιαδώρος έκανε λόγο για απουσία ουσιαστικού διαλόγου με τους επαγγελματίες του κλάδου και τις εκπαιδευτικές οργανώσεις, επισημαίνοντας ότι ήδη προέκυψαν αντιδράσεις από τον Σύνδεσμο Κοινωνικών Λειτουργών Κύπρου, γεγονός που -όπως ανέφερε- ανάγκασε το Υπουργείο ν’ αναθεωρήσει το αρχικό περιεχόμενο της προκήρυξης.

Υποστήριξε, επίσης, ότι δεν φαίνεται να εξετάστηκε σοβαρά το ενδεχόμενο θεσμοθετημένης συνεργασίας του Υπουργείου Παιδείας με τις Υπηρεσίες Κοινωνικής Ευημερίας, εκφράζοντας τη θέση πως η ενίσχυση των συγκεκριμένων υπηρεσιών ίσως αποτελούσε πιο αποτελεσματική λύση για την εφαρμογή του θεσμού του σχολικού κοινωνικού λειτουργού.

Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί, σύμφωνα με την ΟΕΛΜΕΚ, η συνεχής αύξηση περιστατικών βίας και παραβατικότητας στα σχολεία. Επικαλούμενος στοιχεία της Ομάδας Ασφαλούς Σχολείου του Υπουργείου Παιδείας για τη σχολική χρονιά 2024-2025, ο Πρόεδρος της ΟΕΛΜΕΚ ανέφερε ότι καταχωρήθηκαν συνολικά 510 περιστατικά βίας από 98 σχολεία όλων των βαθμίδων.

Από αυτά, τα 328 περιστατικά αφορούσαν τη Μέση Γενική Εκπαίδευση, με συμμετοχή 49 σχολείων. Τα περιστατικά περιελάμβαναν σωματική και λεκτική βία, καθώς και καταστροφές σχολικής περιουσίας.

Ένας ψυχολόγος ανά 1.800 μαθητές

Ο κ. Ταλιαδώρος χαρακτήρισε ιδιαίτερα ανησυχητική την αύξηση περιστατικών βίας εναντίον εκπαιδευτικών, τόσο από μαθητές όσο και από γονείς, αποκαλύπτοντας ότι η ΟΕΛΜΕΚ ζήτησε πρόσφατα από τη Διεύθυνση Μέσης Γενικής Εκπαίδευσης την ετοιμασία ειδικού Πρωτοκόλλου Πρόληψης και Διαχείρισης Περιστατικών Βίας κατά των εκπαιδευτικών.

Τόνισε, επίσης, ότι σοβαρές ελλείψεις καταγράφονται ήδη σε υφιστάμενες υποστηρικτικές δομές των σχολείων. Όπως είπε, πολλοί καθηγητές Συμβουλευτικής και Επαγγελματικής Αγωγής μοιράζονται μεταξύ δύο ή και τριών σχολικών μονάδων, γεγονός που περιορίζει σημαντικά την αποτελεσματικότητά τους.

Αντίστοιχα, ανέφερε ότι η αναλογία των Εκπαιδευτικών Ψυχολόγων φτάνει σήμερα περίπου έναν ψυχολόγο ανά 1.800 μαθητές, κάτι που, όπως τόνισε, δεν μπορεί να θεωρηθεί λειτουργικό ή επαρκές.

Καταληκτικά, ο Πρόεδρος της ΟΕΛΜΕΚ ανέφερε ότι η Οργάνωση θα παρακολουθεί στενά την εφαρμογή του μέτρου και θα καταθέτει διορθωτικές εισηγήσεις όπου χρειάζεται, ζητώντας παράλληλα η αξιολόγηση του προγράμματος να γίνει από ανεξάρτητο φορέα, ώστε -όπως είπε- να διασφαλιστεί αντικειμενικότητα και αξιοπιστία στα συμπεράσματα.

Ζητούν ουσιαστική στελέχωση και ξεκάθαρο θεσμικό πλαίσιο

Με τη σειρά του, ο Σύνδεσμος Κοινωνικών Λειτουργών Κύπρου υπογραμμίζει την ανάγκη για ουσιαστική και όχι συμβολική παρουσία κοινωνικών λειτουργών στα σχολεία, τονίζοντας ότι η επιτυχία του θεσμού θα εξαρτηθεί από τη σωστή στελέχωση, το ξεκάθαρο θεσμικό πλαίσιο και τη συνεργασία όλων των εμπλεκόμενων φορέων.

Σε δηλώσεις της στη «Σημερινή η Πρόεδρος του Συνδέσμου, Κούλλα Ερωτοκρίτου, ανέφερε ότι για να υπάρξει ουσιαστική κάλυψη της Μέσης Εκπαίδευσης σε παγκύπριο επίπεδο απαιτείται σταδιακή στελέχωση των σχολικών μονάδων με επαρκή αριθμό κοινωνικών λειτουργών.

Όπως εξήγησε, η παρουσία τους δεν πρέπει να περιορίζεται σε αποσπασματικές ή συμβολικές παρεμβάσεις, αλλά να έχει μόνιμο και ενεργό χαρακτήρα, με δυνατότητα πρόληψης, έγκαιρης παρέμβασης και συνεχούς στήριξης της σχολικής κοινότητας.

Η κ. Ερωτοκρίτου σημείωσε ότι στην Κύπρο υπάρχει διαθέσιμο ανθρώπινο δυναμικό πτυχιούχων Κοινωνικής Εργασίας, ικανό να στηρίξει την αρχική και σταδιακή εφαρμογή του μέτρου, προσθέτοντας πως η ενίσχυση του θεσμού δημιουργεί νέες προοπτικές απασχόλησης για τον κλάδο.

Την ίδια ώρα, επεσήμανε ότι διαχρονικά η Κοινωνική Εργασία δεν αποτελούσε πρώτη επιλογή σπουδών για αρκετούς νέους, κάτι που -όπως είπε- συνδέεται με τη σύγχυση και την ελλιπή ενημέρωση γύρω από την επαγγελματική ταυτότητα και τα ακαδημαϊκά προσόντα του κοινωνικού λειτουργού.

Παράλληλα, υπογράμμισε ότι σήμερα παρατηρείται αυξημένη ζήτηση για κοινωνικούς λειτουργούς σε πολλούς τομείς, πέραν του σχολικού πλαισίου, γεγονός που αναδεικνύει την Κοινωνική Εργασία ως έναν δυναμικά αναπτυσσόμενο επαγγελματικό τομέα στην Κύπρο.

Η παρέμβαση που προβλέπεται μέσα και έξω από το σχολείο

Σε ό,τι αφορά την αναλογία κοινωνικών λειτουργών ανά μαθητικό πληθυσμό, η Πρόεδρος του Συνδέσμου ανέφερε ότι δεν μπορεί να καθοριστεί ένας ενιαίος αριθμός για όλα τα σχολεία, καθώς κάθε σχολική μονάδα παρουσιάζει διαφορετικές κοινωνικές και ψυχοκοινωνικές ανάγκες.

Όπως εξήγησε, η στελέχωση θα πρέπει να βασίζεται σε χαρτογράφηση αναγκών, λαμβάνοντας υπόψη το κοινωνικοοικονομικό προφίλ κάθε περιοχής, τα επίπεδα ευαλωτότητας των μαθητών και τη συχνότητα ή σοβαρότητα των περιστατικών που καταγράφονται.

Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε και στον ρόλο του κοινωνικού λειτουργού εντός του σχολείου, κάνοντας λόγο για έναν πολυδιάστατο ρόλο που περιλαμβάνει ψυχοκοινωνική αξιολόγηση μαθητών και οικογενειών, παροχή συμβουλευτικής στήριξης, συνεργασία με εκπαιδευτικούς και άλλους ειδικούς, καθώς και διασύνδεση σχολείου, οικογένειας και κοινότητας.

Σημαντική διάσταση του ρόλου, σύμφωνα με την ίδια, αποτελούν και οι κατ’ οίκον επισκέψεις, μέσω των οποίων επιτυγχάνεται ουσιαστική κατανόηση του οικογενειακού και κοινωνικού περιβάλλοντος του μαθητή.

Η κ. Ερωτοκρίτου ανέφερε ότι αυτό διαφοροποιεί ουσιαστικά τον κοινωνικό λειτουργό από άλλες ειδικότητες, καθώς λειτουργεί ως συνδετικός κρίκος μεταξύ σχολείου, οικογένειας και κρατικών υπηρεσιών, συμβάλλοντας στην πρόληψη και στην έγκαιρη παρέμβαση.

Απαιτείται ξεκάθαρο θεσμικό πλαίσιο

Σε σχέση με τις προϋποθέσεις για καθολική εφαρμογή του θεσμού, η Πρόεδρος του Συνδέσμου Κοινωνικών Λειτουργών Κύπρου υπογράμμισε ότι απαιτείται σαφές θεσμικό πλαίσιο, σωστά καθορισμένα σχέδια υπηρεσίας και κριτήρια πρόσληψης, επαρκής στελέχωση, συνεχής εκπαίδευση και επαγγελματική εποπτεία.

Αναφέρθηκε, επίσης, στο ζήτημα που προέκυψε κατά την αρχική φάση της προκήρυξης του προγράμματος, σημειώνοντας ότι δημιουργήθηκε σύγχυση σε σχέση με τα απαιτούμενα προσόντα και το κατοχυρωμένο επάγγελμα του κοινωνικού λειτουργού.

Όπως είπε, το Υπουργείο Παιδείας ανταποκρίθηκε άμεσα και προχώρησε σε διόρθωση της προκήρυξης, εξέλιξη που ο Σύνδεσμος αξιολογεί θετικά.

Την ίδια στιγμή, επεσήμανε ότι η υπόθεση αυτή ανέδειξε την ανάγκη αναθεώρησης των Σχεδίων Υπηρεσίας των Υπηρεσιών Κοινωνικής Ευημερίας, ώστε να διασφαλιστούν σαφήνεια, νομιμότητα και ποιότητα στις παρεχόμενες υπηρεσίες.

Καταληκτικά, η κ. Ερωτοκρίτου δήλωσε ότι ο Σύνδεσμος Κοινωνικών Λειτουργών Κύπρου παραμένει στη διάθεση των αρμόδιων Αρχών για συνεργασία, με στόχο, όπως είπε, την ορθή και αποτελεσματική εφαρμογή του θεσμού στα σχολεία.