Ένα ανεκτίμητο μνημείο της Κύπρου σε κίνδυνο

Στα δάση της οροσειράς του Πενταδακτύλου, στην τουρκοκρατούμενη περιοχή της Κύπρου, στέκει ένα μοναστήρι που επιβιώνει εδώ και περισσότερο από χίλια χρόνια. Σήμερα, το Μοναστήρι Σουρπ Μαγκάρ (Μαγκαραβάνκ - Αρμενομονάστηρο) αντιμετωπίζει τον πολύ πραγματικό κίνδυνο κατάρρευσης, ύστερα από περισσότερο από μισό αιώνα χωρίς συντήρηση.

Το μνημείο αυτό δεν είναι απλώς ένα αρμενικό μνημείο. Αποτελεί μέρος της ίδιας της ιστορίας του νησιού — από τα μεσαιωνικά βασίλεια μέχρι τη σύγχρονη Κυπριακή Δημοκρατία. Για γενιές ολόκληρες, οικογένειες από διαφορετικές κοινότητες επισκέπτονταν το μοναστήρι και το θεωρούσαν αναπόσπαστο μέρος του όμορφου ορεινού τοπίου με θέα τις ακτές της Κερύνειας.

Σήμερα, το μοναστήρι βρίσκεται σε σοβαρό κίνδυνο μη αναστρέψιμης κατάρρευσης, εάν καθυστερήσει η άμεση δράση. Στέγες έχουν ήδη καταρρεύσει, οι τοίχοι παρουσιάζουν ρωγμές και η βλάστηση διεισδύει βαθιά μέσα στην τοιχοποιία. Πολιτικοί μηχανικοί και αρχιτέκτονες προειδοποιούν ότι χωρίς άμεση σταθεροποίηση, τμήματα του συγκροτήματος θα χαθούν πέρα από κάθε δυνατότητα αποκατάστασης. Ο κίνδυνος είναι πραγματικός και εξελίσσεται σταδιακά και σιωπηλά.

Η διάσωση του Μοναστηριού Σουρπ Μαγκάρ δεν αφορά μόνο τη διατήρηση ενός αρμενικού μνημείου. Αφορά τη διαφύλαξη ενός σημαντικού ιστορικού και πολιτιστικού στρώματος που συνθέτει την ιστορία της Κύπρου. Πρόκειται για ένα μνημείο που ανήκει στην κοινή κληρονομιά της ανθρωπότητας.

Ιδρυμένο τον ενδέκατο αιώνα, το μοναστήρι λειτούργησε επί αιώνες ως τόπος προσευχής και καταφυγίου. Ιστορικές πηγές το συνδέουν με την εποχή των Λουζινιανών στην Κύπρο, ενώ οθωμανικά φιρμάνια αναγνώρισαν τη σημασία του και του παρείχαν προστασία και φορολογικές απαλλαγές. Το 2016, το Τμήμα Αρχαιοτήτων της Κύπρου συμπεριέλαβε τον χώρο στον κατάλογο προστατευόμενων μνημείων, αναγνωρίζοντάς τον ως μέρος της πολυπολιτισμικής κληρονομιάς της Κύπρου.

Εκστρατεία συγκέντρωσης πόρων για την έναρξη των εργασιών αποκατάστασης

Το προτεινόμενο έργο συντήρησης και αποκατάστασης του μοναστηριού θα υλοποιηθεί μέσω του καθιερωμένου πλαισίου της δικοινοτικής Τεχνικής Επιτροπής Πολιτιστικής Κληρονομιάς, σε συνεργασία με το Πρόγραμμα Ανάπτυξης των Ηνωμένων Εθνών (UNDP). Ο μηχανισμός αυτός έχει ήδη επιβλέψει τη συντήρηση πολλών σημαντικών μνημείων σε ολόκληρη την Κύπρο, αποδεικνύοντας ότι η διατήρηση της πολιτιστικής κληρονομιάς μπορεί να επιτευχθεί μέσα από συνεργασία, επαγγελματικό σχεδιασμό και διεθνή υποστήριξη.

Λεπτομερή αρχιτεκτονικά και μηχανολογικά σχέδια για το Σουρπ Μαγκάρ εκπονήθηκαν κατά την περίοδο 2018–2019 και οι εργασίες ξεκίνησαν στις αρχές του 2020. Ωστόσο, λόγω της πανδημίας COVID-19 και μεταγενέστερων συμβατικών δυσκολιών με τον εργολάβο, το έργο ανεστάλη. Τα σχέδια αυτά θα επικαιροποιηθούν και, μόλις εξασφαλιστούν οι απαραίτητοι πόροι τους επόμενους μήνες, οι εργασίες στον χώρο αναμένεται να ξεκινήσουν στις αρχές του 2027.

Ο Αρχιεπίσκοπος Kομιτάς Οχανιάν, Προκαθήμενος της Αρμενικής Ορθόδοξης Εκκλησίας της Κύπρου, μαζί με τον κ. Βαρτκές Μαχτεσιάν, Εκπρόσωπο της Αρμενικής Κοινότητας στη Βουλή των Αντιπροσώπων της Κυπριακής Δημοκρατίας, δημιούργησαν ειδική επιτροπή για τη συγκέντρωση πόρων με στόχο την ανακαίνιση αυτού του ιστορικού μοναστηριού.

Εδώ και αρκετούς μήνες, η επιτροπή βρίσκεται σε επαφή με αρμενικές και μη αρμενικές οργανώσεις, προκειμένου να ευαισθητοποιήσει το κοινό για το μοναστήρι και να εξασφαλίσει οικονομική στήριξη για την αποκατάστασή του.

Πληροφορίες για την εκστρατεία είναι διαθέσιμες στην ιστοσελίδα:
www.armenianmonasterycyprus.org

Εκδήλωση ευαισθητοποίησης και συγκέντρωσης πόρων

Την περασμένη εβδομάδα πραγματοποιήθηκε εκδήλωση ευαισθητοποίησης και συγκέντρωσης πόρων στην Αρμενική Μητρόπολη στον Στρόβολο, Λευκωσία. Παρουσιάσεις έγιναν σχετικά με την τρέχουσα κατάσταση του μοναστηριού, τα προτεινόμενα σχέδια αποκατάστασης και τη σημασία της στήριξης τόσο από την αρμενική κοινότητα όσο και από την ευρύτερη κυπριακή κοινωνία.

Ο Δρ Mehmetcan Soyluoglou, μεταδιδακτορικός ερευνητής στο Cyprus Institute, παρουσίασε τρισδιάστατο ψηφιακό μοντέλο του μοναστηριού μαζί με επιστημονική ανάλυση του ξύλου που χρησιμοποιήθηκε στην κατασκευή του. Ακολούθησε παρουσίαση από τον κ. Πάρσυ Ζαρταριάν, ο οποίος μίλησε για το έργο της δικοινοτικής Τεχνικής Επιτροπής Πολιτιστικής Κληρονομιάς και παρουσίασε το προτεινόμενο σχέδιο αποκατάστασης.

Ήταν ενθαρρυντικό να διαπιστώσει κανείς ότι η αίθουσα ήταν γεμάτη όχι μόνο με μέλη της αρμενικής κοινότητας, αλλά και με Ελληνοκύπριους, Τουρκοκύπριους, Μαρωνίτες και Λατίνους — γεγονός που αποδεικνύει ότι το μνημείο αυτό και η αποκατάστασή του αποτελούν ένα πραγματικά παγκύπριο, πολυπολιτισμικό έργο που αξίζει ευρείας στήριξης. Παρόντες ήταν επίσης εκπρόσωποι του Υπουργείου Εξωτερικών, της ΟΥΝΦΙΚΥΠ, του Ινστιτούτου Κύπρου και της Τεχνικής Επιτροπής Πολιτιστικής Κληρονομίας.

Στον χαιρετισμό του, ο Αρχιεπίσκοπος Κομιτάς τόνισε:

«Η αποκατάσταση του Σουρπ Μαγκάρ έχει σημασία που υπερβαίνει τη διάσωση πέτρινων τοίχων. Αντιπροσωπεύει μια πράξη σεβασμού προς το παρελθόν και μια ευθύνη προς το μέλλον. Η Κύπρος υπήρξε πάντοτε τόπος συνάντησης λαών και θρησκειών και ο πλούτος της βρίσκεται ακριβώς σε αυτή τη διαφορετικότητα. Πιστεύω ότι η διατήρηση αυτού του μνημείου δεν αποτελεί ευθύνη μόνο μίας κοινότητας, αλλά ολόκληρης της κυπριακής κοινωνίας. Όταν αποκατασταθεί, το μοναστήρι αυτό θα αποτελεί απτή απόδειξη ότι οι Κύπριοι επέλεξαν τη διατήρηση αντί της εγκατάλειψης, την ευθύνη αντί της αδιαφορίας και τον αμοιβαίο σεβασμό αντί της θρησκευτικής μισαλλοδοξίας».

Ο κ. Ζαρταριάν παρουσίασε τα σχέδια που ετοίμασε η Τεχνική Επιτροπή και ολοκλήρωσε την παρουσίασή του με θερμή έκκληση για δωρεές από την αρμενική κοινότητα, αλλά και από Ελληνοκύπριους και Τουρκοκύπριους, τονίζοντας ότι το μνημείο αυτό ανήκει στην κοινή κληρονομιά του νησιού και ότι η σημερινή γενιά έχει την ευθύνη να το προστατεύσει και να το διαφυλάξει για τις μελλοντικές γενιές.