Αφθώδης πυρετός... διαβουλεύσεων: Το πακέτο αποζημιώσεων δεν έσβησε την οργή των κτηνοτρόφων

Η απόφαση του Υπουργικού για πακέτο στήριξης €35,6 εκατ. δεν έριξε τους τόνους στο μέτωπο του αφθώδους πυρετού. Οι κτηνοτρόφοι παραμένουν στα κάγκελα, θεωρώντας ότι οι αποζημιώσεις δεν απαντούν στο πραγματικό μέγεθος της ζημιάς, ούτε στην αγωνία για την επόμενη μέρα των μονάδων που χτυπήθηκαν. Πίσω από τους αριθμούς υπάρχουν κοπάδια που χάθηκαν, παραγωγές που διακόπηκαν, οικογένειες που έμειναν χωρίς καθαρή εικόνα για το πώς θα σταθούν ξανά στα πόδια τους και ένας ολόκληρος κλάδος που αισθάνεται ότι σύρεται από απόφαση σε απόφαση, χωρίς να πείθεται ότι η φωνή του ακούγεται.

Η Κυβέρνηση επιχειρεί να παρουσιάσει το πακέτο ως σχέδιο διάσωσης και επανεκκίνησης. Η «Φωνή των Κτηνοτρόφων», όμως, κρατά ανοικτό το μέτωπο, ζητώντας καθαρές απαντήσεις για τα κριτήρια, τον τρόπο υπολογισμού των αποζημιώσεων, τις θανατώσεις, τους εμβολιασμούς και την ανασύσταση του ζωικού κεφαλαίου. Το κλίμα παραμένει βαρύ και η συνέχιση του διαλόγου δεν σημαίνει εκτόνωση. Σημαίνει ότι δίνεται ακόμη ένα περιθώριο πριν η αντιπαράθεση επιστρέψει στον δρόμο.

Η κρίση δεν περιορίζεται πλέον στις πληγείσες μονάδες. Η μείωση της ποσόστωσης αιγοπρόβειου γάλακτος στο χαλλούμι δείχνει ότι ο αφθώδης άνοιξε βαθύτερο ρήγμα στην παραγωγική αλυσίδα. Από τα μαντριά μέχρι τα τυροκομεία και από τις αποζημιώσεις μέχρι τις εξαγωγές, το πρόβλημα απλώνεται πέρα από την υγειονομική διαχείριση και αγγίζει την ίδια την αντοχή της κυπριακής κτηνοτροφίας.

Πακέτο εκατομμυρίων, αλλά χωρίς ηρεμία

Το κυβερνητικό πακέτο περιλαμβάνει άμεσες αποζημιώσεις για τα ζώα που θανατώθηκαν, κάλυψη απώλειας εισοδήματος, σχέδιο ανασύστασης ζωικού κεφαλαίου, κάλυψη κόστους σίτισης νέων ζώων και διορισμό κρατικού λειτουργού για κάθε πληγέντα κτηνοτρόφο. Για τα ζώα που θανατώθηκαν, τα ποσά κυμαίνονται από €47 έως €420 ανά αιγοπρόβατο, από €150 έως €2.500 ανά βοοειδές και από €35 έως €5.000 ανά χοίρο, ανάλογα με την κατηγορία. Το συνολικό ποσό για τις αποζημιώσεις των θανατωθέντων ζώων ανέρχεται στα €13,9 εκατ., ενώ το συνολικό πακέτο στήριξης φτάνει τα €35,6 εκατ.

Στο Προεδρικό και στο Υπουργείο Γεωργίας θεωρούν ότι οι αποφάσεις αυτές δείχνουν έμπρακτη στήριξη προς τους πληγέντες και δημιουργούν πλαίσιο επανεκκίνησης για τις μονάδες που δέχθηκαν το βαρύτερο πλήγμα. Από την πλευρά των κτηνοτρόφων, όμως, η εικόνα είναι διαφορετική. Το ποσό δεν αρκεί για να κλείσει η πληγή, όταν παραμένουν ερωτήματα για την πραγματική αξία των ζώων που χάθηκαν, την παραγωγή που διακόπηκε και τον χρόνο που θα χρειαστεί για να επανέλθει μια μονάδα σε κανονική λειτουργία.

Για τους κτηνοτρόφους, το πρόβλημα δεν εξαντλείται στο ποσό της επιταγής. Η ζημιά δεν μετριέται μόνο με βάση την αξία του κάθε ζώου, αλλά και με βάση την παραγωγή που χάθηκε, τον χρόνο που απαιτείται για να ξαναστηθεί μια μονάδα και την αβεβαιότητα που αφήνει πίσω της η νόσος.

Η διαφωνία για τα κριτήρια

Οι επαφές των κτηνοτρόφων με το Υπουργείο Γεωργίας ανέδειξαν το βάθος της διαφωνίας. Οι πληγέντες ζητούν πιο καθαρή εικόνα για τον τρόπο με τον οποίο υπολογίζονται οι αποζημιώσεις και επιμένουν ότι δεν μπορεί ν’ αντιμετωπίζεται με τον ίδιο τρόπο κάθε περίπτωση. Η ηλικία των ζώων, η παραγωγική τους αξία, το γενετικό υλικό, η απώλεια εισοδήματος και το κόστος επανεκκίνησης αποτελούν βασικά σημεία τριβής.

Ιδιαίτερα για μονάδες που έχτισαν κοπάδια με κόπο και επιλογές χρόνων, η απώλεια δεν είναι απλώς αριθμητική. Ένα κοπάδι δεν αντικαθίσταται από τη μια μέρα στην άλλη, ούτε η παραγωγή επανέρχεται αυτόματα με την καταβολή μιας αποζημίωσης. Απαιτείται χρόνος, νέο ζωικό κεφάλαιο, στήριξη στην πράξη και κυρίως βεβαιότητα ότι οι πληγέντες δεν θα μείνουν μόνοι μέχρι να ξαναμπούν σε παραγωγική τροχιά.

Γι’ αυτό και οι ανακοινώσεις δεν έφεραν ηρεμία. Οι πληγέντες ζητούν να δουν στην πράξη πώς θα αποκατασταθεί η ζημιά, όχι μόνο ν’ ακούσουν γενικές δεσμεύσεις για στήριξη.

Οι θανατώσεις και η σκιά της καχυποψίας

Η δεύτερη μεγάλη εστία έντασης αφορά τη διαχείριση της νόσου. Οι κτηνοτρόφοι ζητούν μεγαλύτερη διαφάνεια στις διαδικασίες, δεύτερους ελέγχους, σαφή πρωτόκολλα και πιο ουσιαστική εμπλοκή τους πριν από αποφάσεις που οδηγούν σε θανατώσεις. Στο επίκεντρο βρίσκεται η αγωνία ότι μια απόφαση για καθολική θανάτωση μπορεί να αφανίσει μέσα σε λίγες ώρες δουλειά ετών.

Το Υπουργείο Γεωργίας επιμένει ότι οι αποφάσεις λαμβάνονται στη βάση των υγειονομικών πρωτοκόλλων και ότι η προστασία της κτηνοτροφίας συνολικά δεν επιτρέπει χαλαρή διαχείριση. Ωστόσο, η εμπιστοσύνη έχει ήδη δοκιμαστεί. Περιστατικά που σχετίζονται με τη μεταφορά και την ταφή νεκρών ζώων, αλλά και οι φόβοι για την αυστηρή τήρηση των κανόνων βιοασφάλειας, τροφοδοτούν ακόμη περισσότερο την καχυποψία.

Σε ένα τέτοιο κλίμα, κάθε εικόνα από θανατώσεις, φορτηγά, χώρους ταφής ή αποκλεισμένες μονάδες βαραίνει πολύ περισσότερο από μια υπηρεσιακή ανακοίνωση. Οι κτηνοτρόφοι δεν ζητούν απλώς ενημέρωση εκ των υστέρων. Θέλουν να πειστούν ότι οι διαδικασίες γίνονται σωστά, ότι δεν υπάρχουν κενά και ότι η επόμενη απόφαση δεν θα τους βρει ξανά απλούς θεατές της καταστροφής τους.

Το χαλλούμι μπαίνει στο επίκεντρο

Η κρίση του αφθώδους άρχισε πλέον να μεταφέρεται και στο χαλλούμι. Με νέο διάταγμα, η ελάχιστη αναλογία αιγοπρόβειου γάλακτος στο χαλλούμι ΠΟΠ μειώνεται από 25% σε 15%, με ισχύ μέχρι το τέλος του 2026. Η απόφαση συνδέεται με τη μειωμένη διαθεσιμότητα αιγοπρόβειου γάλακτος, καθώς η νόσος και οι θανατώσεις πίεσαν την παραγωγή.

Για τους τυροκόμους, η μείωση παρουσιάζεται ως αναγκαία ανάσα, ώστε να συνεχιστεί η παραγωγή και να μην πληγούν οι εξαγωγές. Για τους αιγοπροβατοτρόφους, όμως, ανοίγει νέο μέτωπο. Ο φόβος τους είναι ότι ένα έκτακτο μέτρο μπορεί ν’ αφήσει μόνιμο αποτύπωμα στην αγορά, μειώνοντας στην πράξη τον ρόλο του αιγοπρόβειου γάλακτος στο πιο αναγνωρίσιμο κυπριακό προϊόν.

Το χαλλούμι δεν είναι απλώς ένα προϊόν στο ράφι. Είναι εξαγωγές, εισόδημα, αγροτική παραγωγή, ισορροπίες μεταξύ παραγωγών και τυροκόμων, αλλά και κομμάτι της κυπριακής ταυτότητας. Γι’ αυτό και η μεταβολή της ποσόστωσης δεν αντιμετωπίζεται από τους κτηνοτρόφους ως τεχνική λεπτομέρεια. Αντιμετωπίζεται ως εξέλιξη που μπορεί να καθορίσει τη θέση τους στην παραγωγική αλυσίδα για την επόμενη μέρα.

Ο διάλογος σε τεντωμένο σχοινί

Η νέα συνάντηση με την Υπουργό Γεωργίας αποκτά χαρακτήρα δοκιμασίας. Η Κυβέρνηση θα επιχειρήσει να πείσει ότι το πακέτο δεν είναι απλώς οικονομική αποζημίωση, αλλά σχέδιο επιστροφής των πληγέντων στην παραγωγή. Οι κτηνοτρόφοι αναμένεται να επιμείνουν σε πιο συγκεκριμένες απαντήσεις, καθαρότερα κριτήρια και ουσιαστική συμμετοχή στη διαχείριση της επόμενης φάσης.

Αν δεν υπάρξει προσέγγιση, το μέτωπο μπορεί εύκολα να ξανανοίξει στον δρόμο. Οι προειδοποιήσεις για κινητοποιήσεις παραμένουν, ενώ η βάση των κτηνοτρόφων εμφανίζεται πιεσμένη και δύσπιστη. Το κυβερνητικό πακέτο έδωσε αριθμούς, όχι όμως ακόμη πολιτική εκτόνωση.

Το πακέτο μπορεί να έδωσε στην Κυβέρνηση ένα επιχείρημα διαχείρισης της κρίσης, όχι όμως και οριστική διέξοδο. Στα χωριά και στις μονάδες που επλήγησαν, η αγωνία παραμένει πιο πρακτική και πιο σκληρή: πότε θα ξαναμπεί παραγωγή, με τι ζώα, με ποιο εισόδημα και με πόση εμπιστοσύνη σε μια διαδικασία που μέχρι στιγμής άφησε περισσότερα ερωτήματα παρά βεβαιότητες.