Λογοτεχνικοί αντικατοπτρισμοί της μαρτυρικής θυσίας των εννέα απαγχονισθέντων της Ε.Ο.Κ.Α.

Η ελληνική ιστορία της Κύπρου υπερβαίνει τα 3.000 χρόνια. Κατά τη διάρκεια των χρόνων αυτών, τα σημαντικά ιστορικά γεγονότα που καθόρισαν την ελληνικότητα του νησιού και, γενικότερα, την πορεία του στο πέρασμα των αιώνων ήταν πολλά. Από τα γεγονότα αυτά θεωρώ ότι η περίοδος της Ε.Ο.Κ.Α. 1955-1959 βρίσκεται στην κορωνίδα. Το ίδιο θα μπορούσε να λεχθεί και για τους ήρωες της ιστορίας της εντοπιότητας, καθώς, εκτός από τον Ονήσιλο, ξεχωρίζουν ασφαλώς τόσο ο Γρηγόρης Αυξεντίου όσο και μια πλειάδα άλλων κύπριων ηρώων της Ε.Ο.Κ.Α., όπως οι εννέα απαγχονισθέντες, ο Κυριάκος Μάτσης, ο Μάρκος Δράκος, ο Στυλιανός Λένας, ο Ανδρέας Κάρυος, ο Ηλίας Παπακυριακού, ο Φώτης Πίττας, ο Χρήστος Σαμάρας, ο Γεώργιος Στυλιανού, ο Χαράλαμπος Μούσκος, ο Σάββας Ροτσίδης κ.ά.

Στόχος της χρηστικής αυτής δημοσίευσης είναι να δοθούν εύγλωττα (και, σε ορισμένες περιπτώσεις, εντελώς άγνωστα) λογοτεχνικά παραδείγματα, τα οποία, με διάφορους τρόπους, αναδεικνύουν τη θυσία των εννέα απαγχονισθέντων παλικαριών της Ε.Ο.Κ.Α. 1955-1959: των Ανδρέα Δημητρίου, Ανδρέα Ζάκου, Μιχαλάκη Καραολή, Χαρίλαου Μιχαήλ, Ιάκωβου Πατάτσου, Μιχαήλ Κουτσόφτα, Στέλιου Μαυρομμάτη, Ανδρέα Παναγίδη και Ευαγόρα Παλληκαρίδη.

Για τους εννέα απαγχονισθέντες αξίζει να σημειωθούν μερικά προεισαγωγικά στοιχεία. (α) Ηλικία: 19, 21, 22 (4), 23, 24, 25 ετών· άρα, μέση ηλικία θανάτου: 22,2 έτη. (β) Καταγωγή: επ. Λεμεσού (Άγιος Μάμας), επ. Λευκωσίας (Παλαιχώρι, Λινού, Γαληνή, Παλιομέτοχο (2), πόλη της Λευκωσίας), επ. Κερύνειας (Λάρνακας της Λαπήθου), επ. Πάφου (Τσάδα)· επομένως, καταγωγή: από όλη την Κύπρο. (γ) Οικογενειακή κατάσταση: εφτά ανύπαντροι και δύο παντρεμένοι ήρωες, από τους οποίους ο ένας, ο Ανδρέας Παναγίδης, είχε τρία ανήλικα παιδιά. (δ) Χρονικό άνυσμα εκτελέσεων: δέκα περίπου μήνες (από τον Μάιο του 1956 έως τον Μάρτιο του 1957).

Προχωρώντας ένα βήμα παραπέρα, αξίζει να παρατεθούν ορισμένες ενδιαφέρουσες (επιστολικές κ.ά.) μαρτυρίες των εννέα απαγχονισθέντων, οι περισσότερες από τις οποίες δόθηκαν λίγο πριν από την εκτέλεσή τους. Ο Ανδρέας Δημητρίου στη μητέρα του: «Το μόνο που λυπούμαι είναι που δεν θα προλάβω να δω την Κύπρο μας ελεύθερη»· ο Ανδρέας Ζάκος στον αδερφό του: «Η ώρα του θανάτου πλησιάζει, μα στην ψυχή μας φωλιάζει ηρεμία. Τη στιγμή αυτή ακούμε την “Ηρωική Συμφωνία” του Μπετόβεν»· ο Μιχαλάκης Καραολής στους φίλους του: «Τα Ελληνόπουλα […] / ξέρουν και πώς να πεθαίνουν/και πώς την πατρίδα να τιμούν»· ο Χαρίλαος Μιχαήλ στους γονείς του: «Έχω το θάρρος να πατήσω την αγχόνη, πατέρα. Εσύ, μάνα, να το έχεις ευχαρίστηση και να το κρατείς καύχημα που πεθαίνω για την πατρίδα»· ο Ιάκωβος Πατάτσος στη μητέρα του: «Αγαπημένη μου μητέρα, χαίρε. Ευρίσκομαι μεταξύ αγγέλων. Το πνεύμα μου φτερουγίζει γύρω από τον θρόνο του Κυρίου. Θέλω να χαίρεις όπως κι εγώ…»· ο Μιχαήλ Κουτσόφτας επίσης στη μητέρα του: «Για την ελευθερία της Κύπρου μας όλοι ανοίξαμε τα στήθη, μητέρα»· ο Στέλιος Μαυρομμάτης στον αδερφό του: «Νιώθω τον εαυτό μου ισχυρόν και γαλήνιον, και είμαι έτοιμος να τα αντιμετωπίσω όλα με θάρρος και υπομονή, γιατί έχω τον Χριστό μέσα μου και με βοηθά»· ο Ανδρέας Παναγίδης σε φίλο του: «Κανείς δεν πρόκειται να δειλιάσει. Δειλοί είναι μόνο οι δολοφόνοι, που δεν έχουν κανένα ιδανικό. Και τα δικά μας ιδανικά είναι όμορφα και σε κάνουν, χωρίς να το καταλάβεις, ήρωα»· ο Ευαγόρας Παλληκαρίδης στον δικαστή του: «Ξέρω ότι θα με κρεμάσετε. Ό,τι έκαμα, το έκαμα ως Έλλην Κύπριος που αγωνίζεται για την ελευθερία του».

Στη συνέχεια, ζητήσαμε από την Τεχνητή Νοημοσύνη (ChatGpt) να γράψει ένα 12στιχο συγκινητικό ποίημα για τους εννέα απαγχονισθέντες. Ειδικότερα, ζητήσαμε να αναφέρονται τα ονόματα και των εννέα ηρώων και, κυρίως, να αξιοποιηθούν δημιουργικά, και όχι με τρόπο μιμητικό, οι παραπάνω μαρτυρίες τους. Ακολουθεί το ποίημα της Τ.Ν.:

Στων Φυλακισμένων Μνημάτων τη βαθιά τη σιωπή,

ο Ανδρέας Δημητρίου κοιτάζει ακόμη μια λευτερωμένη αυγή που αργεί·

κι ο Ανδρέας Ζάκος, λίγο πριν το σχοινί σκοτεινιάσει τον χρόνο,

ακούει μέσα του συμφωνίες ηρωικές και γαληνεύει.

Ο Μιχαλάκης Καραολής στέκει σαν δέντρο ελληνικό στον άνεμο,

διδάσκοντας πως η τιμή της πατρίδας νικά και τον θάνατο·

κι ο Χαρίλαος Μιχαήλ φίλησε την αγχόνη σαν στέμμα δοξασμένο,

για να ’χουν οι μανάδες καύχημα κι όχι δάκρυ μόνο.

Ο Ιάκωβος Πατάτσος περπάτησε ανάμεσα σε αγγέλους και θυμιάματα,

κι ο Μιχαήλ Κουτσόφτας άνοιξε το στήθος του σαν λάβαρο της Κύπρου·

ο Στέλιος Μαυρομμάτης κράτησε τον Χριστό σαν φλόγα στην καρδιά του,

κι οι Ανδρέας Παναγίδης και Ευαγόρας Παλληκαρίδης έγιναν αιώνιο φως της Ρωμιοσύνης.

Το αποτέλεσμα, σε γενικές γραμμές, είναι ικανοποιητικό (βλ., π.χ. τη σολωμογενή έναρξη), καίτοι σε κάποια σημεία οι ανοικονόμητοι στίχοι είναι τυποποιημένοι – σχεδόν ρομποτικοί (βλ. και την πληθωρική χρήση τής άνω τελείας που αποτελεί βασικό χαρακτηριστικό της Τ.Ν.) –, ενώ ο καταληκτήριος στίχος φαίνεται να είναι πρόχειρος, ενδεχομένως και άτσαλος.

Προτού περάσουμε στα ποιήματα της ανθρώπινης νοημοσύνης, ας μας επιτραπεί να θέσουμε μερικά – ατάκτως ερριμμένα – ερωτήματα, τα οποία, σε μια πληρέστερη μελέτη, θα ήταν καλό να συζητηθούν διεξοδικά και να απαντηθούν τεκμηριωμένα: (α) Σε ποια ποιήματα και πεζογραφήματα (διηγήματα, νουβέλες, μυθιστορήματα) συμπεριλαμβάνονται, ρητά ή και υπόρρητα, οι εννέα απαγχονισθέντες; Στην ποίηση, για παράδειγμα, μια πρώτη βαθμίδα φαίνεται να αφορά τα ποιήματα που, είτε εξ ολοκλήρου είτε εν μέρει, εστιάζουν στην Ε.Ο.Κ.Α. (αλλά χωρίς ειδική αναφορά/μνεία στους εννέα απαγχονισθέντες)· μια δεύτερη τα ποιήματα που σχετίζονται και με τους εννέα (ή, έστω, με περισσότερους από έναν) απαγχονισθέντες (είτε με είτε χωρίς ονομαστική αναφορά)· και μια τρίτη τα ποιήματα με εξατομικευμένη αναφορά σε έναν από τους απαγχονισθέντες. (β1) Σε ποιες χρονικές περιόδους συνθέτονται/δημοσιεύονται τα ποιήματα αυτά και ποιος είναι ο αριθμός τους; (β2) Υπάρχουν περίοδοι ύφεσης και περίοδοι δημιουργικής έξαρσης; (γ) Ποιοι κύπριοι (αλλά και εξ Ελλάδος ή και ξένοι) ποιητές συνέθεσαν τέτοια ποιήματα και, εκτός από την κοινή νεοελληνική (και την κυπριακή διάλεκτο), σε ποιες άλλες γλώσσες; (δ1) Ποιοι από τους εννέα απαγχονισθέντες υπήρξαν και λογοτέχνες; (δ2) Μήπως μέσα από δικά τους ποιητικά συνθέματα προέβλεψαν τον θάνατό τους ή και άλλα γεγονότα που τους αφορούσαν; Σε αυτά θα μπορούσαν να προστεθούν και άλλα ερωτήματα, όπως: (ε) Όταν ο μελετητής αποκτήσει πανοραμική άποψη για το σύνολο των ποιημάτων αυτών, μπορεί να κατηγοριοποιήσει και να αποτιμήσει τις υφογλωσσικές κ.ά. επιλογές των δημιουργών τους (για παράδειγμα, ποια επίθετα ή και ουσιαστικά χρησιμοποίησαν για τη θυσία των ηρώων);

Ακολουθεί μια σύντομη περιδιάβαση με ελάχιστες – σχολιαστικού τύπου – σημειώσεις, με τη διαρκή επίγνωση ότι η σωστή ανάγνωση/απαγγελία, πολλές φορές, μπορεί να αποτελέσει την ασφαλέστερη καθοδηγητική πυξίδα για την ερμηνευτική ανάλυση ενός ποιήματος.

Μαρία Περατικού-Κοκαράκη

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΗΡΩΕΣ

Κρυφή μας σκέψη,

της μερσίνης άρωμα,

ιερή ρίζα!

Τα ονόματα

στο σκοινί της αγχόνης,

οι αγωνιστές!

Μιλά πατρίδα

της αγχόνης το αίμα,

Παλληκαρίδης!

Παιδιά αγχόνης,

στην Κύπρο η προσφορά,

Ζάκος, Καραολής!

Μια διαδρομή

ελευθερίας είναι,

οδός αγχόνης!

Μορφή ηρώων,

το λευκό που χάνεται

στην καταπακτή!

Σχόλια: Πρόκειται για καλογραμμένα χαϊκού (5-7-5), με χρήση επιτατικού θαυμαστικού στο τέλος. Η συνοστέωση δεν είναι μόνο θεματική αλλά και εξελικτική. Η λέξη «αγχόνη» εμφανίζεται σε τέσσερα διαφορετικά χαϊκού, διαδραματίζοντας κάθε φορά διαφορετικό ρόλο, καθώς, στο δεύτερο χαϊκού, πάνω σε αυτή γράφονται τα ονόματα των ηρώων, στο τρίτο, επίσης πάνω σε αυτή μένει το αίμα των ηρώων, στο τέταρτο, ταυτίζεται με τους απαγχονισθέντες και, στο πέμπτο, μετουσιώνεται σε σύμβολο ελευθερίας.

Κλαίρη Αγγελίδου

ΓΙΑ ΤΟΝ ΑΝΔΡΕΑ ΠΑΝΑΓΙΔΗ

Και μες στην άκρα σιωπή

που στο κελί του μελλοθάνατου

απλωνόταν,

ο λεβεντόγερος πατέρας

έσυρε το μαντίλι,

το πέρασε από το συρματόπλεγμα

κι άρχισε με το γιο του

το χορό της λεβεντιάς,

το ζεϊμπέκικο,

κρατώντας το μαντίλι.

Κι όλο εκείνοι χόρευαν

πιο γρήγορα, πιο γρήγορα,

δεν έπαιρναν ανάσα.

Και το παιδί παρέκει

το χέρι ύψωσε ψηλά

και τα μικρά του πόδια

με ρυθμό χτυπούσε,

κι όλο γελούσε, κι όλο χόρευε,

κι όλο γελούσε,

χωρίς να ξέρει

πως αυτός ήταν ο τελευταίος

του πατέρα του χορός,

πριν από κείνο της αγχόνης,

που ’ταν χορός της λευτεριάς

που ’ταν χορός θυσίας.

Μέσα στην άκρα σιωπή

μόνο το τρίχρονο παιδί του ήρωα

γελούσε.

Σχόλια: Το ποίημα αρύεται τη θεματική του από επίσκεψη της οικογένειας του Ανδρέα Παναγίδη στα κελιά των μελλοθανάτων (πατέρας ήρωα και γιος ήρωα, χορός με μαντήλι, γιος χτυπά κάτω το πόδι του και λέει «Όπα»). Ο «χορός της αγχόνης» (στ. 21-23) σχετίζεται με τους επιθανάτιους σπασμούς των ποδιών του ήρωα την ώρα της εκτέλεσής του. Ανάλυση του ποιήματος αυτού στο: Κ. Ιωάννου, «Οι τελευταίες στιγμές του Ανδρέα Παναγίδη· ή: το μαντίλι της λεβεντιάς και της έμπνευσης στο ποιητικό συνθετήρι της Κλαίρης Αγγελίδου και του Κυριάκου Χαραλαμπίδη», Η Δέλτος 14 (Ιανουάριος-Ιούνιος 2024) 81-94.

Κυριάκος Χαραλαμπίδης

ΑΝΑΣΚΑΦΗ

Της είπαν: «Αύγη, βάλε τα λουλούδια

επάνω στον πατέρα σου».

Δεν εξηγήσαν όμως στο παιδί

πως έκειτο νεκρός κάτω απ’ τη γη.

Με το νυχάκι σκάβοντας σκοτάδια

έπεσε απά στο Φως που μύριζε το χώμα.

Σχόλια: Το ποίημα είναι εμπνευσμένο από την πρώτη επίσκεψη των συγγενών του Ανδρέα Παναγίδη στα Φυλακισμένα Μνήματα (η σύζυγός του, προτού πάνε στον τάφο, έδωσε στην πεντάχρονη κόρη της, την Αυγή, λίγα λουλούδια για να τα δώσει στον πατέρα της· όταν της είπαν ότι ο πατέρας της βρίσκεται κάτω από το χώμα, η Αυγή άρχισε να σκάβει με τα χεράκια της). Η «Αύγη» του ποιήματος παραπέμπει συνειρμικά στη μυθολογική Αύγη, που έσμιξε με τον Ηρακλή και απέκτησαν έναν γιο, τον Τήλεφο. Παρουσίαση του επιγράμματος αυτού στο: Κ. Ιωάννου, «Πρώτα σχόλια στην “Ανασκαφή” του Κυριάκου Χαραλαμπίδη», Θέματα 32-33 (Μάιος-Δεκέμβριος 2019) 81-89.

Κώστας Μόντης

[Ι]

Όταν διάβασα την ιστορία σου,

το βράδυ είχα πυρετό.

Σχόλια: Όταν ενημερώθηκε για τη συνολική δράση του Ευαγόρα Παλληκαρίδη, το ποιητικό υποκείμενο αρρώστησε/άρχισε το παραμιλητό. Πυρετός = (συγ)κλονισμός, βαθιά συγκίνηση, δέος, θαυμασμός.

[ΙΙ] ΤΡΕΙΣ ΑΓΧΟΝΕΣ ΣΤΗ ΛΕΥΚΩΣΙΑ

Πού τρέχουν όλοι αυτοί

γιατί τόση αναταραχή

για να σκοτώσουν τρία παιδικά χαμόγελα;

Γιατί φοβούνται πως είναι δύσκολο

να σκοτώσουν αυτά τα χαμόγελα;

Σχόλια: Στο ποίημα αυτό οι Άγγλοι δεν κατονομάζονται, απλώς δηλώνονται με το υποτιμητικό «αυτοί» και ταυτίζονται με τους κατοίκους της παρηκμασμένης πόλης, οι οποίοι περίμεναν τους (καβαφικούς) βαρβάρους.

[ΙΙΙ] ΜΙΧΑΛΑΚΗΣ ΚΑΡΑΟΛΗΣ

Μην πάρετε οποιαδήποτε φωτογραφία του.

Υπάρχει μια όταν ήταν δεκαέξι χρονών

– στα χείλη το χαμόγελο των δεκαέξι χρονών,

στα μάτια μια πρωινή πόρτα χωριού που άνοιγε.

Υπάρχει στο δωμάτιό του

μια φωτογραφία με την πρώτη χρωματιστή γραβάτα.

Αυτή ταιριάζει. Έτσι ήταν ξανά όταν πέθαινε,

αυτό το ίδιο τραγούδι τραγουδούσε,

χωρίς ίχνος ενδιάμεσης αλλαγής,

ούτε καν απ’ την αγχόνη.

Σχόλια: Ο ποιητής επιλέγει να αποτυπώσει την αθωότητα και την πρώιμη νεότητα του ήρωα, οι οποίες δεν αλλοιώθηκαν από τη δολοφονική αγχόνη. Ο στ. 3 «συνομιλεί» με τον καταληκτήριο στίχο του προηγούμενου ποιήματος.

[ΙV] ΙΑΚΩΒΟΣ ΠΑΤΑΤΣΟΣ

Εμείς; Τί είμαστε εμείς;

Μπορεί να το διαβάσουμε με θλίψη (πολλή; Καλά, πολλή),

μπορεί να το συζητήσουμε με πόνο (αν και πόσο καιρό κι αυτό;),

μπορεί – οι πιο ευαίσθητοι – να τ’ αγρυπνήσουμε (αν και πόσες νύχτες;),

μα τίποτ’ άλλο.

Όλα τ’ άλλα είν’ της μητέρας του παιδιού.

Σχόλια: Το ποίημα αυτό αποτελεί ύμνο προς τη χαροκαμένη μητέρα, ο πόνος της οποίας, σε αντίθεση με τη θνησιγενή θλίψη των υπολοίπων, δεν είναι μόνο πιο αβάσταχτος και πιο βαθύς, αλλά και παντοτινός.

Ευαγόρας Παλληκαρίδης

[Ι] Ο ΚΛΕΦΤΗΣ

Νύχτα χειμωνιάτικη

το σκοτάδι πέφτει

κρύβοντας στο πέπλο του

τη μορφή του Κλέφτη.

Βιαστικός κατέβαινε

κι έτριζε το χώμα

κι έλεγε ανυπόμονα:

«Σκλάβος είμαι ακόμα;»

«Σκλάβος ναι…» του φώναξε

κάποιος στο πλευρό του

Και να κάνει πρόφτασε

μόνο το σταυρό του.

Νύχτα χειμωνιάτικη

το σκοτάδι πέφτει

κι οι εχθροί σκλαβώσανε

τον τρανό τον Κλέφτη.

Σχόλια: Ο Ευαγόρας Παλληκαρίδης, με διαισθητικό τρόπο, προφητεύει τη σύλληψή του. Το ποίημα συμπεριλαμβάνεται στην έκδοση των ποιητικών Απάντων του ήρωα, η οποία θα κυκλοφορήσει προσεχώς (φιλολ. επιμ.: Μ. Στεργιούλης - Α. Γεωργιάδου).

[ΙΙ. ΚΙ ΕΣΕΙΣ ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ ΕΡΩΤΙΚΑ]

Κι εσείς τραγούδια ερωτικά που όλη μέρα γράφω,

θα ξεχαστείτε στα στερνά στης φυλακής τον τάφο.

Λυπούμαι που θα χωριστώ την τόση σας παρέα,

μ’ αφού η μοίρα η σκληρή με πάει αλλού μοιραία.

Μα γρήγορα θα βγω ξανά για να σας ανταμώσω

και άλλους στίχους συντροφιά και πάλι θα σας δώσω.

Κι εσείς λουλούδια κόκκινα που από τους κήπους κλέβω,

σας αποχαιρετώ γιατί στη φυλακή μισεύω.

Γαρίφαλα ευωδιαστά γεμίσατε τη γλάστρα

και στέλλετέ μου ευωδιά τη νύχτα με τα άστρα.

Σχόλια: Ο Ευαγόρας Παλληκαρίδης συνδέει αρμονικά τον Αγώνα της Ε.Ο.Κ.Α. με την Ελληνική Επανάσταση του 1821 και, στον στ. 2, προφητεύει τον τόπο της μελλοντικής ταφής του, τα μετέπειτα Φυλακισμένα Μνήματα (βλ. στ. 2). Και το ποίημα αυτό συμπεριλαμβάνεται στην επικείμενη έκδοση των ποιητικών Απάντων του ήρωα (βλ. παραπάνω).

Νικόλας Πασχαλίδης

«ΤΩΝ ΑΘΑΝΑΤΩΝ ΤΟ ΚΡΑΣΙ». ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ ΤΟΥ ’50 [απόσπασμα]

Όμως στον μικρό χώρο όπου βρίσκονταν τα δύο κελιά των μελλοθανάτων η καρδιά της Σοφίας άρχισε να κτυπά με πιο γοργό ρυθμό κι ένιωθε ότι χρειαζόταν περισσότερο οξυγόνο. Στα κελιά αυτά, το ένα δίπλα στο άλλο, πέρασαν τις τελευταίες μέρες τους όλα τα παλικάρια μας πριν ανέβουν στο ικρίωμα. Στα κάγκελά τους είχαν προσθέσει ένα πυκνό μεταλλικό πλέγμα για να μην μπορούν στις επισκέψεις τους να τους δουν καλά οι οικείοι τους. Υπήρχε μόνο μια μικρή τρύπα στο κάθε πλέγμα ίσα που να χωράει ένα τσιγάρο. Εντύπωση έκανε επίσης και το ύψος του κρεβατιού των μελλοθανάτων που ήταν χαμηλό, καμιά δεκαριά πόντους. Φοβούνταν οι δυνάστες πως, αν έπεφτε κάποιος από ένα κανονικό κρεβάτι, μπορεί να τραυματιζόταν, και η εκτέλεση θα αναβαλλόταν μέχρι να γίνει καλά. Σαν «πολιτισμένοι» που ήταν δεν εκτελούσαν τραυματίες, έπρεπε πρώτα να αναρρώσουν.

Σχόλια: Πρόκειται για ένα μυθιστόρημα που συνδυάζει την αναγνωστική απόλαυση που προσφέρει ένα λογοτεχνικό έργο με την ιστορική ακρίβεια γύρω από τα κορυφαία γεγονότα του Αγώνα της Ε.Ο.Κ.Α. Εκτός από το ειδικό κεφάλαιο για τον Ευαγόρα Παλληκαρίδη, πρέπει να διαβαστεί και το κεφάλαιο με τίτλο «Προσκύνημα», όπου η ηρωίδα Σοφία Λιναρά επισκέπτεται τα Φυλακισμένα Μνήματα και, μεταξύ άλλων, αφηγείται την ιστορία των απαγχονισθέντων. Εισήγηση: Το βιβλίο αυτό θα ήταν ωφέλιμο να ενταχθεί στη διδακτέα ύλη της κυπριακής μέσης εκπαίδευσης.

Κυριάκος Χαραλαμπίδης

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΕΝΝΕΑ ΕΛΛΗΝΕΣ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ

ΠΟΥ ΒΑΔΙΣΑΝ ΗΡΩΙΚΑ ΣΤΗΝ ΑΓΧΟΝΗ

Το τρία ως αριθμός περικαλύπτει

Πατέρα και Υιό και Άγιο Πνεύμα.

Το επτά ως αριθμός ανάλογα συμπίπτει

με τα μυστήρια της Εκκλησίας.

Ακολουθεί το εννιά, που μ’ ένα νεύμα

των ημιθέων μαρτύρων μας βαδίζει στην αγχόνη,

μαζί τους πτερυγίζοντας στο φέγγος της θυσίας,

που τώρα μένει αλίμονο στην Κύπρο τόσο μόνη.

Σχόλια: Το επίγραμμα αυτό, που συνιστά έναν θρησκευτικό και εθνικό ύμνο, γράφτηκε στις 8.5.2026 και δημοσιεύεται για πρώτη φορά. Η ραχοκοκαλιά του επιγράμματος είναι αριθμολογική, καθώς αυτό εδράζεται στους αριθμούς 3 (Αγία Τριάδα), 7 (μυστήρια Εκκλησίας) και 9 (εννέα απαγχονισθέντες Ε.Ο.Κ.Α.). Αποτελείται από 8 στίχους, οι οποίοι, αν σε αυτούς προσθέσουμε και τον τίτλο, παραπέμπουν στις εννέα λωρίδες της ελληνικής σημαίας). Επικρατεί η ιαμβική περπατησιά με ομοιοκαταληξία σχήματος αβαγβδγδ. Εισήγηση: Το επίγραμμα αυτό προτείνεται να γραφτεί/εγχαραχθεί σε περίοπτη θέση στα Φυλακισμένα Μνήματα.

Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου

Τμήμα Φιλολογίας

Σημ.: Το παραπάνω κείμενο εκφωνήθηκε σε επιστημονικό αφιέρωμα στους απαγχονισθέντες ήρωες της Ε.Ο.Κ.Α., το οποίο συνδιοργάνωσαν στη Σωτήρα, στις 9.5.26, το Πολιτιστικό Ίδρυμα «Μόδεστος Παντελή», το Ίδρυμα Απελευθερωτικού Αγώνα Ε.Ο.Κ.Α. 1955-1959 και το Μουσείο Φώτη Πίττα.