Τα F-16 φεύγουν, το κενό αποτροπής μένει

Τα ελληνικά F-16 αποχωρούν από την Πάφο, αλλά το ερώτημα που άνοιξε η παρουσία τους μένει αναπάντητο. Αν η Κύπρος είναι προκεχωρημένο σύνορο του Ελληνισμού και της Ευρώπης, η αποτροπή δεν μπορεί να εμφανίζεται μόνο όταν καίγεται η Μέση Ανατολή και να αποσύρεται ενώ ο Αττίλας παραμένει και εξοπλίζεται.

Η απόφαση του ΚΥΣΕΑ για αποχώρηση των τεσσάρων ελληνικών F-16, που είχαν σταθμεύσει στην Πάφο από την αρχή της πολεμικής κρίσης στον Περσικό, παρουσιάζεται από την Αθήνα ως καθαρά επιχειρησιακή. Ο Κυβερνητικός Εκπρόσωπος της Ελλάδας Παύλος Μαρινάκης απέρριψε τα περί υποχωρητικότητας, υποστηρίζοντας ότι η ανάπτυξη των μαχητικών έγινε με πρωτοβουλία της ελληνικής κυβέρνησης, σε συνεννόηση με τη Λευκωσία, και ότι η αποχώρηση εισηγήθηκε από το Υπουργείο Άμυνας. Στο ίδιο πλαίσιο αποφασίστηκε και η απόσυρση των Patriot από την Κάρπαθο, με αντικατάστασή τους από ζεύγος Mirage 2000-5.

Ελληνικοί «Κένταυροι» κλείνουν τρύπες της αεράμυνας

Η επίσημη εξήγηση είναι σαφής. Η πολιτική ανάγνωση, όμως, δεν εξαντλείται εκεί. Διότι η παρουσία των ελληνικών F-16 στην Κύπρο είχε ήδη ανοίξει μια μεγαλύτερη συζήτηση: αν η ελληνική στρατιωτική παρουσία στο νησί θα παρέμενε απλώς μέτρο διαχείρισης μιας περιφερειακής κρίσης ή αν θα μπορούσε να μετατραπεί σε σταθερή αποτρεπτική διάταξη όσο συνεχίζεται η τουρκική κατοχή.

Από την έκτακτη παρουσία στη μόνιμη αποτροπή

Αυτό ακριβώς είχε θέσει ο Δρ Γιάννος Χαραλαμπίδης στην ανάλυσή του στη «Σημερινή» στις 5 Απριλίου. Κατέγραφε ότι, μετά τα 100 χιλιόμετρα, υπάρχει κενό στην κυπριακή αεράμυνα, το οποίο κάλυπταν, λόγω της κρίσης, τα τέσσερα ελληνικά F-16. Στην ίδια ανάλυση συνδεόταν η παρουσία των ελληνικών μαχητικών και των φρεγατών με τη δυνατότητα ενός συλλογικού συστήματος ασφάλειας, με συστάθμευση στη βάση «Ανδρέας Παπανδρέου» και με σαφή λογική αποτροπής.

Η ουσία της ανάλυσης δεν ήταν απλώς ότι τα F-16 κάλυπταν ένα επιχειρησιακό κενό. Ήταν ότι, όσο η Κύπρος τελεί υπό κατοχή και όσο η Τουρκία διατηρεί απειλή, δεν υπάρχει λόγος οι ελληνικές δυνάμεις να αποχωρήσουν μετά την κρίση στο Ιράν. Εκεί καταγραφόταν και η αναφορά ότι οι ελληνικές δυνάμεις «θα φύγουν τελευταίες», όπως είχε δηλωθεί από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας.

Η επίσημη γραμμή

Η Αθήνα μιλά για επιχειρησιακή απόφαση και απορρίπτει τα περί υποχωρητικότητας. Το ερώτημα μένει: ποια αποτροπή παραμένει στην Κύπρο μετά την αποχώρηση;

Το ερώτημα, μετά την απόφαση του ΚΥΣΕΑ, είναι πλέον συγκεκριμένο: τελευταίες σε σχέση με ποιον; Με τις ευρωπαϊκές δυνάμεις που ήρθαν λόγω κρίσης ή με τον Αττίλα που παραμένει από το 1974;

Η γραμμή Σαμαρά

Στην ίδια κατεύθυνση κινήθηκε και ο Αντώνης Σαμαράς. Στις 15 Μαρτίου, η «Σημερινή» κατέγραφε την παρέμβασή του στη Βουλή των Ελλήνων, όπου έθεσε θέμα συνεχούς ελληνικής στρατιωτικής παρουσίας στην Κύπρο. Ο πρώην Πρωθυπουργός χαρακτήρισε θετικές τις κινήσεις αποστολής φρεγατών και αεροσκαφών στην Κύπρο, αλλά υποστήριξε ότι η συγκυρία δεν πρέπει να αντιμετωπιστεί ως προσωρινός συναγερμός. Κατά τη δική του ανάγνωση, η Κύπρος είναι ευρωπαϊκό έδαφος και κρίσιμο γεωπολιτικό προγεφύρωμα, άρα η παρουσία δεν μπορεί να είναι μόνο περιστασιακή.

Τουρκικοί επιθετικοί πύραυλοι TRG-300 με βεληνεκές 120 χλμ στο Κιόνελι

Στις 31 Μαρτίου, η θέση αυτή έγινε ακόμη πιο καθαρή: οι ελληνικές δυνάμεις, οι φρεγάτες και τα F-16 δεν πρέπει να αποχωρήσουν μόλις εκτονωθεί η κρίση στη Μέση Ανατολή, αλλά μόνο όταν αποχωρήσουν τα τουρκικά στρατεύματα κατοχής από την Κύπρο. Η αναφορά αυτή μετατρέπει τη σημερινή απόφαση από απλή επιχειρησιακή κίνηση σε πολιτικό σημείο ελέγχου.

Διότι άλλο πράγμα είναι η Ελλάδα να στέλνει δυνάμεις όταν η περιοχή μπαίνει σε κατάσταση συναγερμού και άλλο να διαμορφώνει σταθερό αποτρεπτικό πλαίσιο έναντι της Τουρκίας. Στην πρώτη περίπτωση η Κύπρος λειτουργεί ως σταθμός κρίσης. Στη δεύτερη, ως προκεχωρημένο σύνορο άμυνας.

Ο Αττίλας δεν περιμένει

Η αποχώρηση των F-16 αποκτά ακόμη μεγαλύτερο βάρος επειδή η Τουρκία δεν μένει στάσιμη. Στις 19 Απριλίου, η «Σημερινή» κατέγραφε την ανάπτυξη τουρκικής πυροβολαρχίας HISAR και αυτοκινούμενου ραντάρ ALP-100 στα κατεχόμενα, με την ανάλυση να συνδέει ευθέως την τουρκική αναβάθμιση με την ανάγκη παραμονής ελληνικών μαχητικών και φρεγατών.

Το μέτρο της αποτροπής
Οι αναλύσεις της «Σημερινής» και η παρέμβαση Σαμαρά έθεταν άλλο ορίζοντα: οι ελληνικές δυνάμεις να μη φύγουν με τη λήξη της κρίσης στο Ιράν, αλλά με την αποχώρηση του Αττίλα.

Ακολούθησε, στις 3 Μαΐου, η ανάλυση για τους τουρκικούς TRG-300 στο Κιόνελι, με βεληνεκές 90-120 χιλιομέτρων και δυνατότητα κάλυψης κάθε γωνιάς της ελεύθερης Κύπρου. Εκεί καταγραφόταν ότι η Τουρκία μετατρέπει τα κατεχόμενα σε αβύθιστο αεροπλανοφόρο και ορμητήριο στην Ανατολική Μεσόγειο, ενώ επισημαινόταν η ανάγκη ενίσχυσης της Εθνικής Φρουράς, της αντιπυραυλικής άμυνας και της αποτροπής.

Έφεραν νέα πυροβολαρχία «HISAR» οι Τούρκοι και αυτοκινούμενο ραντάρ ALP-100

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η αποχώρηση των ελληνικών F-16 δεν κρίνεται μόνο από το επιχειρησιακό σημείωμα του Υπουργείου Άμυνας. Κρίνεται από το κενό που αφήνει πίσω της. Όχι μόνο στον αέρα, αλλά κυρίως στη στρατηγική εικόνα.

Το Δόγμα που λείπει

Στο βάθος επιστρέφει το Ενιαίο Αμυντικό Δόγμα. Ο Δρ Χαραλαμπίδης είχε ήδη από το 2023 αναλύσει ότι θα μπορούσε να αποτελεί εγγύηση ασφάλειας για την Κύπρο, σημειώνοντας όμως ότι οι πολιτικές πρωτοβουλίες δεν στόχευαν ουσιαστικά στην ανασύστασή του.

Η σημερινή εξέλιξη δείχνει ακριβώς τι σημαίνει αυτή η απουσία. Χωρίς θεσμοθετημένη στρατηγική, οι δυνάμεις έρχονται και φεύγουν με βάση την εκάστοτε κρίση. Η τουρκική απειλή, όμως, δεν είναι έκτακτη. Είναι μόνιμη, οργανωμένη και αναβαθμιζόμενη.

Τα F-16 φεύγουν από την Πάφο. Εκείνο που μένει είναι το κενό ανάμεσα στην έκτακτη στρατιωτική παρουσία και στη μόνιμη αποτρεπτική στρατηγική. Αν η Κύπρος είναι πράγματι σύνορο του Ελληνισμού και της Ευρώπης, η άμυνά της δεν μπορεί να ενεργοποιείται μόνο όταν φλέγεται η Μέση Ανατολή. Πρέπει να απαντά στη μόνιμη πραγματικότητα της κατοχής.