Το κρυφό κόστος της ορεινής ζωής

Το Υπουργικό Συμβούλιο ενέκρινε τη συνέχιση των επιδομάτων στήριξης για κατοίκους ορεινών και απομακρυσμένων περιοχών, όμως το ερώτημα παραμένει τι καλύπτει πραγματικά ένα ετήσιο βοήθημα όταν η καθημερινότητα μετριέται σε χιλιόμετρα, καύσιμα, θέρμανση και υπηρεσίες που βρίσκονται μακριά.

Ο καθημερινός λογαριασμός της απόστασης

Το να μένεις σε ένα ορεινό χωριό δεν είναι μόνο ζήτημα επιλογής τόπου διαμονής. Είναι ένας καθημερινός λογαριασμός, που γράφεται λίγο-λίγο: στη διαδρομή μέχρι την εργασία, στο γέμισμα του ρεζερβουάρ, στη θέρμανση του σπιτιού, στην απόσταση από τον γιατρό, το φαρμακείο, το σχολείο ή μια βασική υπηρεσία. Για τους κατοίκους ορεινών και απομακρυσμένων περιοχών, η ζωή μακριά από τα αστικά κέντρα έχει πρακτικές δυσκολίες που αποτυπώνονται στον οικογενειακό προϋπολογισμό.

Σε αυτήν την πραγματικότητα έρχεται να απαντήσει, εν μέρει, η απόφαση του Υπουργικού Συμβουλίου για έγκριση των επιδομάτων στήριξης και για το 2026, δίνοντας συνέχεια στο βοήθημα που παραχωρείται κάθε χρόνο, τα τελευταία χρόνια, από το κράτος. Το θέμα, ωστόσο, δεν είναι απλώς ότι εγκρίθηκε ένα επίδομα. Το βασικό ερώτημα είναι κατά πόσον ένα ετήσιο ποσό μπορεί να στηρίξει ουσιαστικά νοικοκυριά που ζουν σε περιοχές όπου η απόσταση και το υψόμετρο αυξάνουν το κόστος της καθημερινότητας.

Δύο διαφορετικά βοηθήματα

Η στήριξη αφορά δύο διαφορετικά βοηθήματα, τα οποία δεν πρέπει να συγχέονται. Το πρώτο απευθύνεται σε κατοίκους ορεινών κοινοτήτων που βρίσκονται σε υψόμετρο τουλάχιστον 600 μέτρων. Το δεύτερο αφορά κατοίκους απομακρυσμένων περιοχών, οι οποίοι διαμένουν σε απόσταση τουλάχιστον 40 χιλιομέτρων από αστικό κέντρο ή σε απόσταση μεταξύ 30 και 39 χιλιομέτρων από αστικό κέντρο, εφόσον η κοινότητα ή περιοχή βρίσκεται ταυτόχρονα σε υψόμετρο τουλάχιστον 700 μέτρων.

Για το 2026, οι αιτήσεις θα υποβάλλονται στα Κοινοτικά Συμβούλια από τις 12 Ιουνίου μέχρι τις 10 Ιουλίου. Το 2025 δόθηκαν συνολικά €8,95 εκατ., καλύπτοντας 14.576 νοικοκυριά, δηλαδή 31.975 κατοίκους ορεινών και απομακρυσμένων περιοχών.

Πώς υπολογίζεται το επίδομα ορεινών περιοχών

Το πρώτο βοήθημα, που αφορά τις κοινότητες με υψόμετρο μεγαλύτερο ή ίσο των 600 μέτρων, καταβάλλεται ανά έτος. Για κάθε νοικοκυριό ή οικιστική μονάδα, το ποσό διαμορφώνεται ανάλογα με το υψόμετρο της κοινότητας ή περιοχής όπου διαμένει ο δικαιούχος. Για υψόμετρο 600-800 μέτρων, το ποσό είναι €175. Για υψόμετρο 801-1000 μέτρων, ανέρχεται στα €225. Για υψόμετρο 1001 μέτρων και άνω, φτάνει τα €260. Πρόσθετα, καταβάλλονται €165 για κάθε άτομο, είτε πρόκειται για συνταξιούχο είτε για μη συνταξιούχο.

Τι σημαίνει για μια τετραμελή οικογένεια

Εκεί φαίνεται και η πραγματική διάσταση του μέτρου. Μια τετραμελής οικογένεια σε χωριό με υψόμετρο 600-800 μέτρα θα λάβει €175 ως νοικοκυριό και επιπλέον €165 για καθένα από τα τέσσερα μέλη. Δηλαδή €175 + 4 x €165 = €835 τον χρόνο. Σε μηνιαία βάση, το ποσό αντιστοιχεί σε περίπου €69,6.

Αν η ίδια οικογένεια διαμένει σε χωριό με υψόμετρο 801-1000 μέτρα, τότε το ποσό διαμορφώνεται σε €225 + 4 x €165 = €885 τον χρόνο, δηλαδή περίπου €73,8 τον μήνα. Σε χωριό με υψόμετρο 1001 μέτρα και άνω, το βοήθημα φτάνει τα €260 + 4 x €165 = €920 τον χρόνο, δηλαδή περίπου €76,7 τον μήνα.

Με άλλα λόγια, για μια τετραμελή οικογένεια σε ορεινή κοινότητα, το πρώτο επίδομα αντιστοιχεί περίπου σε €70-€77 τον μήνα, ανάλογα με το υψόμετρο. Αυτό είναι το κρίσιμο σημείο. Το ερώτημα δεν είναι μόνο τι ποσό εγκρίνεται ετησίως, αλλά τι σημαίνει αυτό στην πράξη. Πόσα χιλιόμετρα καλύπτει; Πόσα καύσιμα αγοράζει; Πόσο συμβάλλει στη θέρμανση; Πόσο βοηθά μια οικογένεια που χρειάζεται να μετακινείται συχνά για εργασία, σχολείο, γιατρό, φαρμακείο ή άλλες υπηρεσίες;

Ποιοι έχουν δικαίωμα και ποιοι εξαιρούνται

Δικαίωμα στην οικονομική βοήθεια για το επίδομα ορεινών περιοχών έχουν Κύπριοι και Ευρωπαίοι υπήκοοι, συμπεριλαμβανομένων εργατών ή και υπαλλήλων, οι οποίοι διαμένουν μόνιμα σε ιδιόκτητη ή ενοικιαζόμενη κατοικία ή υποστατικό σε κοινότητες ή περιοχές με υψόμετρο μεγαλύτερο ή ίσο των 600 μέτρων. Προϋπόθεση είναι να αποδεικνύεται ότι διαμένουν καθ’ όλη τη διάρκεια του χρόνου στην κοινότητα ή περιοχή κατά τα τελευταία τουλάχιστον δύο έτη.

Δεν έχουν δικαίωμα υποβολής αίτησης μη Ευρωπαίοι πολίτες, ακόμη και αν διαμένουν μόνιμα στην κοινότητα ή περιοχή. Εξαιρούνται επίσης Ευρωπαίοι ή μη οικιακοί βοηθοί που διαμένουν στην οικία του δικαιούχου αιτητή, μοναστήρια και μοναχοί ή μοναχές, καθώς και άτομα που διαθέτουν εξοχικές κατοικίες στις κοινότητες ή περιοχές που καλύπτονται από το σχέδιο.

Το βοήθημα για τις απομακρυσμένες περιοχές

Το δεύτερο βοήθημα υπολογίζεται ξεχωριστά και αφορά τη στήριξη κατοίκων απομακρυσμένων από αστικά κέντρα κοινοτήτων ή περιοχών, με στόχο τη διευκόλυνση της πρόσβασής τους σε αυτά. Γι’ αυτό και δεν δίνεται σε συνταξιούχους. Συγκεκριμένα, προβλέπονται €300 τον χρόνο ανά μη συνταξιούχο ενήλικο εργαζόμενο πρόσωπο, μέλος νοικοκυριού, που κατοικεί σε κοινότητα ή περιοχή η οποία βρίσκεται σε απόσταση 40-59 χιλιομέτρων από το πλησιέστερο αστικό κέντρο. Το ίδιο ποσό ισχύει και για κοινότητα ή περιοχή σε απόσταση 30-39 χιλιομέτρων από αστικό κέντρο και ταυτόχρονα σε υψόμετρο μεγαλύτερο ή ίσο των 700 μέτρων.

Για κοινότητες ή περιοχές που βρίσκονται σε απόσταση μεγαλύτερη ή ίση των 60 χιλιομέτρων από το πλησιέστερο αστικό κέντρο, το βοήθημα ανεβαίνει στα €600 τον χρόνο ανά μη συνταξιούχο ενήλικο εργαζόμενο πρόσωπο, μέλος νοικοκυριού. Ειδική πρόνοια υπάρχει για δικαιούχους της περιοχής Τηλλυρίας, δηλαδή Κάτω Πύργο, Πάνω Πύργο, Παχύαμμο, Πομό, Πηγαίνια, Άγιο Θεόδωρο Τηλλυρίας, Αλεύγα, Μανσούρα, Μοσφίλι και Σελλάδι του Άππη. Με βάση απόφαση του Υπουργικού Συμβουλίου, καταβάλλεται κατ’ εξαίρεσιν αυξημένο ποσό οικονομικής βοήθειας κατά 50%, λόγω της γεωγραφικής απομόνωσης της περιοχής, της ακριτικότητάς της και των ιδιαίτερων συνθηκών που έχουν δημιουργηθεί εξαιτίας της τουρκικής εισβολής.

Ανάσα, αλλά όχι ολοκληρωμένη λύση

Η ύπαρξη των δύο επιδομάτων δείχνει ότι το κράτος αναγνωρίζει δύο διαφορετικές αλλά συγγενείς πραγματικότητες: το κόστος του υψομέτρου και το κόστος της απόστασης. Στην πράξη, όμως, ένα νοικοκυριό σε ορεινή ή απομακρυσμένη περιοχή δεν πληρώνει μόνο περισσότερα για να ζεσταθεί. Πληρώνει και για να μετακινηθεί. Πληρώνει χρόνο, καύσιμα, φθορά οχήματος και δυσκολότερη πρόσβαση σε βασικές ανάγκες.

Το επίδομα είναι χρήσιμο και για αρκετά νοικοκυριά μπορεί ν’ αποτελέσει μια ουσιαστική ετήσια ανάσα. Δεν μπορεί, όμως, από μόνο του ν’ απαντήσει στο μεγάλο πρόβλημα της παραμονής πληθυσμού στα χωριά. Η αναζωογόνηση των ορεινών κοινοτήτων δεν κρίνεται μόνο από ένα βοήθημα, αλλά από το αν υπάρχουν υπηρεσίες, σχολεία, γιατρός, φαρμακείο, εργασία, στέγη, συγκοινωνία και ψηφιακές υποδομές.

Το ερώτημα, λοιπόν, παραμένει: πόσο κοστίζει να μείνεις στο χωριό; Αν η απάντηση μετριέται σε καθημερινά χιλιόμετρα, καύσιμα, θέρμανση και αποστάσεις από υπηρεσίες, τότε το επίδομα είναι μια αναγκαία βοήθεια, αλλά όχι ολοκληρωμένη λύση. Είναι ανάσα. Όχι από μόνο του πολιτική που μπορεί να κρατήσει ζωντανές τις ορεινές κοινότητες.