Ημερολογιακά τραγικός Ιούλιος και Αύγουστος 1974
Αχ! πατρίδα μου γλυκιά…
Το δίδυμο Τζέιμς Κάλαχαν και Μπουλέντ Ετζεβίτ. Αρχ. Μακάριος.
Μέρος Α΄
Φεβρουάριος 1974 – Η τουρκική κυβέρνηση απαιτεί συνταγματικά «ομόσπονδο σύστημα» για να μη θεωρηθεί ποτέ ξανά η τουρκική κοινότητα ως μειονότητα (σύμφωνα με το σχέδιο Δρος Νιχάτ Ερίμ, Νοέμβριος 1956).
2 Ιουλίου – Ο Αρχ. Μακάριος στέλνει την περίφημη επιστολή/τελεσίγραφο στον Πρόεδρο της Ελλάδας, Φαίδωνα Γκιζίκη, αγνοώντας τις έντονες προτροπές να μην το κάνει από τον πνευματικό του πατέρα, ηγούμενο Κύκκου Χρυσόστομο (και αργότερα Μακαριότατο Αρχιεπίσκοπο Κύπρου Χρυσόστομο Α’) και τον επιχειρηματία Γιώργο Χαραλάμπους (πεθερό του πολιτικού Γιαννάκη Μάτση)*.
10 Ιουλίου – Υπόμνημα προς Φόρεϊν Όφις από την κυπριακή Κυβέρνηση «Ανεφάρμοστη η ομοσπονδία».
Μια εβδομάδα πριν από το πραξικόπημα, ο Αρχ. Μακάριος, που γνώριζε ότι θα γινόταν πραξικόπημα, έστειλε τον Γεώργιο Τομπάζο (προϊστάμενο της ΚΥΠ και στενό του συνεργάτη) στην Τσεχοσλοβακία και έφερε όπλα για να το ανατρέψει…
15 Ιουλίου – Πραξικόπημα εναντίον Αρχ. Μακαρίου.
16 Ιουλίου – Οι βρετανικές στρατιωτικές υπηρεσίες ενημερώνουν το Φόρεϊν Όφις για προετοιμασίες, αυτές υπογραμμίζουν τη συμπαιγνία με την Τουρκία. Ταυτόχρονα, οι Τούρκοι ζητούν συνάντηση με τη βρετανική Κυβέρνηση, η οποία αποδέχεται, και ενημερώνουν για τις προθέσεις τους για εισβολή. Την ίδια μέρα ο Μακάριος ζητά από τους Βρετανούς προστασία, μεταφέρεται στο Ακρωτήρι με τη συνοδεία του και αμέσως στη Μάλτα για Λονδίνο, βάσει άκρως μυστικού σχεδίου, που είχαν προνοητικά ετοιμάσει οι Βρετανοί από νωρίς…
17 Ιουλίου – Ο Μακάριος φθάνει στην Αγγλία. Βλέπει τον Πρωθυπουργό Χάρολντ Γουίλσον στο 10 Ντάουνινγκ Στριτ, στις 2.30 μ.μ. Διακατέχεται από επικίνδυνες ψευδαισθήσεις. Βασίζεται πάνω στις Βρετανία, Τουρκία και ΗΠΑ για να πείσουν την Ελλάδα να αποσύρει τους Έλληνες αξιωματικούς από την Κύπρο. Ο Γουίλσον εισηγείται ότι τα γεγονότα είχαν χαρακτηριστικά εισβολής. Ο Μακάριος συμφωνεί και υπόσχεται πως έτσι θα μιλήσει στα Ηνωμένα Έθνη: ότι η Ελλάδα έκανε εισβολή… Στις 5.45 μ.μ. βλέπει τον Υπ. Εξωτερικών Τζέιμς Κάλαχαν στο Φόρεϊν Όφις και εξηγεί ότι «δεν ήθελε να έχει στρατό. Οι Έλληνες είχαν πει ότι χρειαζόταν στρατός από φόβο τουρκικής εισβολής. Ήταν ξεκάθαρο ότι υπήρχε μεγαλύτερος κίνδυνος από την Ελλάδα». Ο Κάλαχαν ρωτάει «κατά πόσον θα υπήρχε κατανόηση στην Κύπρο να δουλέψουμε (Βρετανοί) στενά με τους Τούρκους στην τρέχουσα κατάσταση». «Μπορούσαμε να πούμε ότι αυτό γίνεται με τη δική μου συναίνεση», η απάντηση Μακαρίου.
17 Ιουλίου – Η Μόσχα κατηγορεί «κάποιους κύκλους του ΝΑΤΟ» για το πραξικόπημα και ζητά αποχώρηση όλων των Ελλήνων στρατιωτικών, όπως ο Μακάριος, η Τουρκία και η Βρετανία… (διαφωνεί ο Κίσινγκερ).
Ο Μπουλέντ Ετζεβίτ φθάνει στο Λονδίνο με την κουστωδία του και παίρνει το πράσινο φως να εισβάλει, φτάνει να μην ενοχλήσει τις Βρετανικές Βάσεις. Και οι Βρετανοί δέχονται να εμποδίσουν την Ελλάδα να στείλει βοήθεια στην Κύπρο, για να μπορέσει να εκτελεστεί το τουρκικό έγκλημα, ενώ ο Ετζεβίτ τούς ενημερώνει μέχρι πού θα τραβήξει τη γραμμή Αττίλα…
(Δύο χρόνια αργότερα ο Κάλαχαν ομολόγησε τη συμπαιγνία, συμφώνησαν με την τουρκική θέση, η συνταγματική τάξη είχε καταρρεύσει το 1964 και έπρεπε ν’ αντικατασταθεί. Και έκτοτε προσπαθούν να επιβάλουν τα δύο κράτη που απαιτούν οι Τούρκοι μέσω δικοινοτικής, διζωνικής ομοσπονδίας)**.
18 Ιουλίου – Ο Μακάριος αναχωρεί για Νέα Υόρκη, 11.00 π.μ. Φθάνει στο Λονδίνο ο απεσταλμένος του Αμερικανού ΥΠΕΞ, Χ. Κίσινγκερ, Τζόζεφ Σίσκο και έχει δύο συναντήσεις με τον Ετζεβίτ, ο οποίος ζητά δύο αυτόνομες προσωρινές Κυβερνήσεις… Ο Σίσκο βρίσκει τις απαιτήσεις μαξιμαλιστικές, διχοτομικές. Ο Κίσινγκερ διαφωνεί με τη απόφαση των Βρετανών (να αφήσουν να προχωρήσει η εισβολή), δεν υποστηρίζει την αποχώρηση των Ελλήνων αξιωματικών εκείνη τη στιγμή, γιατί θα δημιουργείτο επικίνδυνη αλλαγή στο ισοζύγιο δυνάμεων (εις βάρος των Ελλήνων), θεωρεί τον Μακάριο ανδρείκελο των Τούρκων (προφανώς έχοντας ενημερωθεί για τη «συναίνεσή» του προς Κάλαχαν) και προειδοποιεί τους Βρετανούς ότι ίσως να δεσμεύονταν πέραν του δέοντος, χωρίς να υπολογίζουν τις μακροπρόθεσμες συνέπειες της πολιτικής τους (την οποία, δυστυχώς, όμως, ακολούθησε εφόσον το Κυπριακό ήταν βρετανικό ζήτημα και όχι αμερικανικό και λόγω ειδικής σχέσεις ΗΠΑ/ΗΒ…).
18-19 Ιουλίου – Ο Μακάριος είδε την τουρκική αντιπροσωπία (το επεδίωξε η τελευταία κατ’ εντολήν Ετζεβίτ για να προλάβουν τον Μακάριο να μην καταφερθεί εναντίον της Τουρκίας). «Ο Μακάριος είχε πέσει στη θάλασσα και αναζητούσε σανίδα σωτηρίας. Έβλεπε την Τουρκία σαν δύναμη σωτηρίας. Έπρεπε λοιπόν να εκμεταλλευτούμε την αδυναμία του, πράγμα που έγινε», έγραψε στα απομνημονεύματά του ο Φαρούκ Αχμέτ Μπαρουτσιού, υπεύθυνος για την Κύπρο στο τουρκικό ΥΠΕΞ. «Ο Μακάριος ξεγελάστηκε. Χάρηκε πάρα πολύ από την πρωτοβουλία και παρακάλεσε την τουρκική αντιπροσωπία να διαβιβάσει στην τουρκική κυβέρνηση τα αισθήματα ευγνωμοσύνης και υποχρέωσής του» («Σημερινή», 12.7.1993, σελ. 5).
19 Ιουλίου – Το Φόρεϊν Όφις υπολογίζει ότι εντός 48 ωρών η τουρκική εισβολή θα εξασφαλίσει σημαντικά τους στόχους της. Την ίδια μέρα που ο Μακάριος μιλά στα Ηνωμένα Έθνη και κατηγορεί την Ελλάδα 7 φορές για εισβολή, κι ότι ο κίνδυνος από την Ελλάδα είναι μεγαλύτερος από αυτόν από την Τουρκία, δίνει και το λανθασμένο μήνυμα ότι τάχα κινδυνεύουν και οι Τουρκοκύπριοι, όχι μόνο οι Ελληνοκύπριοι… (Πράγμα που διαψεύδεται από τους ίδιους τους Τουρκοκύπριους μέσω του Βρετανού Υπ. Αρμοστή στη Λευκωσία από τις 18 Ιουλίου).
(Ολόκληρη η ομιλία στα Ελληνικά, στο βιβλίο «7 Προεδρικά Πορτραίτα», Κώστα Ν. Χατζηκωστή).
20 Ιουλίου – Ξεκινά η πρώτη τουρκική βάρβαρη εισβολή. Την ίδια μέρα υψηλόβαθμoς του Φόρεϊν Όφις ενημερώνει την Υπ. Αρμοστεία της Αυστραλίας ότι η Βρετανία μυστικά δεν θα είχε αντίρρηση αν τουρκικές στρατιωτικές δυνάμεις κατελάμβαναν περίπου το 1/3 του νησιού πριν συμφωνήσουν σε κατάπαυση του πυρός…
Την ίδια μέρα, πρώτη μέρα της 1ης εισβολής, «Chicago Tribune» και «New York Times» έγραψαν ότι οι Τούρκοι βομβάρδισαν με «Φάντομ» Φ-4 το Ψυχιατρείο Αθαλάσσας δολοφονώντας ασθενείς***…
Καταπάτησαν τη γη μας, βίασαν 800 και πλέον αδελφές μας, έκαψαν, έσφαξαν, λεηλάτησαν και ξερίζωσαν τον μισό πληθυσμό του νησιού μας. Στις 15 Αυγούστου (δεύτερη εισβολή) βομβάρδισαν ξανά το Ψυχιατρείο Αθαλάσσας…
Αλήθεια, Μακαριότατε, ο κίνδυνος από την Ελλάδα ήταν μεγαλύτερος από αυτόν από την Τουρκία;..
(Πηγές: Βρετανικό Εθνικό Αρχείο, βιβλίο «Διζωνική vs Δημοκρατία 1955-2019»).
*«Μόνον ένας τρελός…», 23.12.2018
https://simerini.sigmalive.com/article/2018/12/23/monon-enas-trelos/
1974 – Ευθύνες Μακαρίου, Χένρι Κίσινγκερ, πλαστά έγγραφα και οι μισές αλήθειες, 26.7.2020
**Οι πραγματικές προθέσεις του Λονδίνου, 10.9.2015
https://simerini.sigmalive.com/article/2015/9/10/oi-pragmatikes-protheseis-tou-londinou/
https://www.bbc.co.uk/greek/fooc/story/2005/01/041228_fo_archives.shtml
***Αθαλάσσα: 43 χρόνια ντροπής, 20.7.2017
http://www.sigmalive.com/simerini/politics/450263/athalassa-43-xronia-ntropi
Αθαλάσσα: 48 χρόνια ντροπής, 8.8.2022
https://simerini.sigmalive.com/article/2022/8/8/athalassa-48-khronia-ntropes/
*Ερευνήτρια/δημοσιογράφος
*Την επόμενη Κυριακή το Β’ Μέρος
Βρετανική “Evening Standard”, 20.7.1974, «Η Τουρκία εισβάλλει».
Το έγγραφο της Αυστραλίας, που φανέρωσε τη βρετανο-τουρκική συμπαιγνία να αρπάξει η Τουρκία το 1/3 του νησιού!
Όταν οι Τούρκοι βομβάρδισαν το Ψυχιατρείο Αθαλάσσας - Σουηδικό ντοκουμέντο, 17.9.2025.
