Μαύρη επέτειος της εισβολής

Μέρος Γ΄

Ανίκανη η ηγεσία της Χούντας

Σύμφωνα με τις καταθέσεις αξιωματικών που πολέμησαν στην Κύπρο ή υπηρετούσαν στην Ελλάδα και έφθασαν αργότερα μέχρι τον βαθμό του στρατηγού, ενώ ο Αττίλας έπληττε άγρια την Κύπρο, η ηγεσία της Εθνικής Φρουράς πελαγοδρομούσε, δεν ήταν σε θέση να αντιδράσει στα τουρκικά πλήγματα κατά της Κύπρου και περιοριζόταν:

Α) Να ανακυκλώνει συνεχώς τις ψεύτικες πληροφορίες του Σταθόπουλου για δήθεν ύποπτες κινήσεις βουλγαρικών δυνάμεων προς τα ελληνικά σύνορα, με παράλληλες κινήσεις στρατιωτικών μονάδων χωρών του Ανατολικού Μπλοκ, και να δικαιολογεί έτσι την εγκληματική της αδράνεια, αφήνοντας την Κύπρο στο έλεος του Αττίλα.

Β) Να προβαίνει σε θεατρικές ενέργειες, που καταρράκωναν τις Ένοπλες Δυνάμεις, όπως:

α) Ο απόπλους των δύο υποβρυχίων στις 15.15 της 19ης Ιουλίου, που διατάχθηκε όταν ήταν πια φανερό ότι η τουρκική εισβολή ήταν θέμα λίγων μόνο ωρών, για μια διαδρομή διάρκειας 50 ωρών.

Β) Ο Αραπάκης, που έκανε τις διαπραγματεύσεις με τον Σίσκο για κατάπαυση του πυρός, εξέδωσε διαταγή απόπλου των δύο υποβρυχίων, πολύ καθυστερημένα, το μεσημέρι της 22ας Ιουλίου, γνωρίζοντας ότι στις 16 η ώρα της ίδιας ημέρας θα ανακοινωνόταν επίσημα η κατάπαυση του πυρός, την οποία ο ίδιος είχε συμφωνήσει με τον Υφυπουργό των ΗΠΑ, Σίσκο.

Γ) Οι αεροπορικές δυνάμεις που κηρύχθηκαν σ’ ετοιμότητα από τις 18 Ιουλίου βρίσκονταν σε τέτοια κατάσταση, που δεν μπορούσαν ν’ ανταποκριθούν στην αποστολή τους, εκτός εκείνης της αερομεταφοράς της 1ης Μοίρας Καταδρομών, που κατέπεσε και συνετρίβη στον Τύμβο της Μακεδονίτισσας, από φίλια πυρά.

Σύμφωνα με έγκυρους, Έλληνες, ξένους και Τούρκους ακόμη, πολεμικούς αναλυτές, η εκτέλεση της επιχείρησης «Αττίλας» ήταν φιάσκο. Και αν οι Ελληνικές Ένοπλες Δυνάμεις επενέβαιναν έγκαιρα, οι Τούρκοι θα πάθαιναν συμφορά. Χαρακτηριστικές είναι εν προκειμένω οι δηλώσεις - ομολογίες των Τούρκων στρατηγών, που είχαν εμπλακεί στην εισβολή:

Στρατηγός Μπενρεντίν Ντεμιρέλ, Διοικητής της 39ης Μεραρχίας, που είχε αναλάβει την επιχείρηση της εισβολής: «Αναρωτιέμαι σήμερα, αν τότε εκείνη η ακτή είχε εμπόδια ή ήταν ναρκοθετημένη, τι θα κάναμε. Ήταν ποτέ δυνατό, αφού η επιχείρηση στην Κύπρο θ’ άρχιζε το πρωί της 20ής Ιουλίου, να ψάχναμε άλλη ακτή και να την ερευνήσουμε κιόλας; Υπήρχε επαρκής χρόνος;».

Πτέραρχος Εμίν Άλπκαγια, Αρχηγός της Τουρκικής Πολεμικής Αεροπορίας: «Οι τουρκικές ένοπλες δυνάμεις είχαν ζήσει τις πιο αγωνιώδεις στιγμές της σύγχρονης ιστορίας τους, διότι, αν επενέβαινε η Ελληνική Πολεμική Αεροπορία και έπληττε τον τουρκικό αποβατικό στόλο, η επιχείρηση της εισβολής θα είχε δραματική κατάληξη και τα πάντα θα είχαν χαθεί για τις Τουρκικές Ένοπλες Δυνάμεις».

Στρατηγός Σαμπρί Εμβρέν: «Την πρώτη νύχτα της εισβολής υπήρχε σοβαρή αντίσταση από ελληνικής πλευράς στο όρος του Πενταδακτύλου (εκεί δρούσε το 231 Τάγμα Πεζικού). Η αντίσταση αυτή πραγματικά έθεσε σε κίνδυνο την όλη επιχείρηση, να εκτυλιχθεί σε μεγάλο τουρκικό φιάσκο. Αν και έχουν περάσει τόσα χρόνια από τότε, ακόμα δεν έχω καταλήξει αν θα έπρεπε να γίνει αυτή η επιχείρηση. Πέρασαν τόσα χρόνια και ακόμα το Κυπριακό δεν έχει διευθετηθεί». Ο ίδιος στρατηγός εξέφρασε τους φόβους του μήπως όλα αυτά που έγιναν τότε αποδειχτούν τελικά μάταια και αν το αίμα που χύθηκε τότε, χύθηκε άδικα.

Την πρώτη και τη δεύτερη μέρα της εισβολής το κύριο βάρος του πολέμου, στον νοτιοδυτικό Πενταδάκτυλο, έπεσε στους καταδρομείς, την ΕΛΔΥΚ και το 231 Τάγμα Πεζικού. Στις βουνοπλαγιές και τις κορυφογραμμές του Πενταδακτύλου δρούσαν οι Μοίρες Καταδρομών και εκπορθούσαν το ένα μετά το άλλο τα οχυρά των Τούρκων στον Άγιο Ιλαρίωνα. Η ΕΛΔΥΚ, σε μια θυελλώδη επίθεση κατά της ΤΟΥΡΔΥΚ και των άλλων τουρκικών δυνάμεων στον θύλακα της τουρκοκυπριακής συνοικίας Λευκωσίας - Κιόνελι - Αγύρτας – Μπογαζίου, πλησίασε το αρχηγείο των Τούρκων, οι οποίοι βρίσκονταν σε απόγνωση, διότι έχασαν τον διοικητή και τον υποδιοικητή της μονάδας.

Το 231 Τάγμα Πεζικού, χωρίς να έχει στη διάθεσή του ούτε ένα πολυβόλο, παρά μόνο ελάχιστα οπλοπολυβόλα Μπρεν, που μετρούνταν στα δάκτυλα του ενός χεριού, είχε εμπλακεί σε μάχες εναντίον μεικτών δυνάμεων - Τουρκοκυπρίων και αλεξιπτωτιστών που ρίχνονταν από μεταγωγικά της τουρκικής πολεμικής αεροπορίας στον κάμπο Κιόνελι - Αγύρτας - Μπογαζίου και προωθούνταν στον νότιο Πενταδάκτυλο, προς τον Άγιο Ιλαρίωνα, όπου είχε την ισχυρή αμυντική γραμμή του ο διαβόητος Κοτζιά Καγιά. Την οχυρωμένη αυτή θέση, που οι Τούρκοι χαρακτήριζαν «απόρθητο φρούριο», την είχε καταλάβει με θυελλώδη επίθεση η 31η Μοίρα Καταδρομών, αλλά τελικά πήρε διαταγή να την εγκαταλείψει, διότι δεν υπήρχαν δυνάμεις να την αντικαταστήσουν.

Στη βορειοδυτική ακτή του Πενταδακτύλου, και συγκεκριμένα στο Έξι Μίλι - Πέντε Μίλι - Πλατάνια - Πικρό Νερό, οι λίγοι Τούρκοι που είχαν εισβάλει την προηγούμενη μέρα βρίσκονταν εγκλωβισμένοι. Όμως διέπραξε ασυγχώρητα λάθη η δική μας πλευρά. Αργοπόρησε ν’ ανταποκριθεί στις υποχρεώσεις της. Και σ’ αυτήν την περίπτωση η ηγεσία του ΓΕΕΦ αναδείχθηκε ανίκανη και κατώτερη των περιστάσεων. Δεν έστειλε έγκαιρα δυνάμεις ν’ αποδεκατίσουν τους λίγους αυτούς εισβολείς. Εγκληματικά λάθη της επέτρεψαν στους εισβολείς να αποβιβάζουν ανενόχλητοι στις 21 Ιουλίου ισχυρές δυνάμεις πεζικού, τεθωρακισμένων και πυροβολικού. Ανάμεσα στις δυνάμεις αυτές και ο υποστράτηγος Μεντρεντίν Ντεμιρέλ, διοικητής της 39ης Μεραρχίας, ο οποίος θα ομολογήσει αργότερα ότι η τουρκική στρατιωτική ηγεσία ήταν απογοητευμένη από τα αποτελέσματα της πρώτης ημέρας και ανησυχούσε ζωηρά, διότι ο στόχος, που ήταν η δημιουργία ισχυρού προγεφυρώματος, η κατάληψη του Πενταδακτύλου και η ένωση των ακτών της Κερύνειας με τον τουρκικό θύλακα Λευκωσίας - Αγύρτας - Μπογαζίου, δεν είχε επιτευχθεί. Ο Πενταδάκτυλος βρισκόταν στα χέρια των Ελλήνων. Ο θύλακας Λευκωσίας - Κιόνελι - Αγύρτας, όπου ήταν ανεπτυγμένη η ΤΟΥΡΔΥΚ, διέτρεχε άμεσο κίνδυνο να διαλυθεί από μια θυελλώδη επίθεση της ΕΛΔΥΚ και οι καταδρομείς με το 231 Τάγμα Πεζικού κρατούσαν τις θέσεις τους στα στρατηγικά σημεία του Πενταδακτύλου. Ταυτόχρονα, είχαν καταλάβει τις τουρκικές οχυρωμένες θέσεις Καλαμπάκι - Πιλέρι - Φώττα και κρατούσαν τα στρατηγικά υψώματα Άσπροι Αγίου Βασιλείου. Ο στρατηγός Μ. Ντεμιρέλ ομολογεί ότι οι Τούρκοι έρχονταν με τον φόβο ότι θα έπεφταν «σαν ποντικοί στη φάκα», αν τους έπληττε η Ελληνική Πολεμική Αεροπορία με τα υπερσύγχρονα «Φάντομ», που τόσο διατυμπάνιζαν την αγορά τους οι Συνταγματάρχες. Δυστυχώς, η Ελληνική Αεροπορία δεν εμφανίστηκε, ο Αρχηγός της Παπανικολάου δεν της έδωσε διαταγή να πλήξει τους εισβολείς.

*Την επόμενη Κυριακή: Ανίκανη η ηγεσία του ΓΕΕΦ