Επιπόλαιες υποσχέσεις για λύση εξπρές

Έτοιμος να «γράψει Ιστορία» στο Κυπριακό εμφανίζεται ο Νίκος Χριστοδουλίδης. Σε αυτήν την περίπτωση, ωστόσο, για να γραφτεί Ιστορία χρειάζονται δύο και ο δεύτερος παράγοντας δεν είναι ο Τουφάν Έρχιουρμαν αλλά η Τουρκία, η οποία δεν χάνει ευκαιρία να βάζει στο τραπέζι τη θέση της περί λύσης δύο κρατών. Αυτό το γνωρίζει καλά η Κυβέρνηση, γι’ αυτό και βάζει τόσο εμφατικά στο κάδρο τα ευρωτουρκικά ως δόλωμα προς την Άγκυρα, χωρίς ωστόσο να διαφαίνεται προσώρας η όποια αλλαγή στάσης, η οποία θα μπορούσε να ανοίξει τον δρόμο για ουσιαστικές διαπραγματεύσεις. Εκείνο που μάλλον δεν ανέμενε ο Πρόεδρος Χριστοδουλίδης ήταν η ψυχρολουσία που δέχθηκε από τον κατοχικό ηγέτη, ο οποίος απάντησε ότι το να «γράψουν μαζί Ιστορία» κάθε άλλο παρά εύκολο είναι, ρίχνοντας την ευθύνη στην ελληνοκυπριακή πλευρά και παρουσιάζοντας τις προσπάθειες αναβάθμισης του ψευδοκράτους ως μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης.

Το πιο δύσκολο κεφάλαιο γράφεται στην Άγκυρα

Στη συνέντευξή του στη «Yeni Düzen», ο Νίκος Χριστοδουλίδης επιχείρησε να μεταφέρει την εικόνα ότι, τουλάχιστον σε επίπεδο ηγετών, υπάρχει περιθώριο για ουσιαστική συνεννόηση στο Κυπριακό. Όπως είπε χαρακτηριστικά, «αν όλα ήταν στα χέρια μου και του κ. Έρχιουρμαν, θα μπορούσαμε να καταλήξουμε σε μια λύση μέχρι την επόμενη βδομάδα. Πιστεύω ακράδαντα ότι ο κ. Έρχιουρμαν θέλει μια λύση». Την ίδια ώρα, όμως, έβαλε ο ίδιος τον βασικό αστερίσκο, παραδεχόμενος ότι η απόφαση δεν εξαρτάται μόνο από αυτούς τους δύο. Αυτός ο αστερίσκος βεβαίως έχει ονοματεπώνυμο και λέγεται Ταγίπ Ερντογάν. Την ώρα που οι διαδοχικές συναντήσεις των δυο ηγετών καλλιεργούν προσδοκίες για νέα κινητικότητα στο Κυπριακό, η στάση της Τουρκίας για λύση δύο κρατών παραμένει αμετάβλητη, περιορίζοντας τα περιθώρια η σημερινή κινητικότητα να μετεξελιχθεί σε ουσιαστική διαπραγμάτευση στη συμφωνημένη βάση λύσης. Κι ενώ η προετοιμασία για μια νέα πενταμερή συνάντηση έχει ήδη αρχίσει, η σύγκλησή της μέσα σε αυτό το σκηνικό παραμένει αβέβαιη, με δεδομένο ότι ο Γενικός Γραμματέας των Ηνωμένων Εθνών έχει ξεκαθαρίσει πως η επόμενη διευρυμένη συνάντηση δεν μπορεί να γίνει αν δεν υπάρξουν οι προϋποθέσεις για ουσιαστικό αποτέλεσμα.

Ψυχρολουσία από τον Έρχιουρμαν

Η πρώτη ψυχρολουσία, ωστόσο, που προσγείωσε την αισιοδοξία του Νίκου Χριστοδουλίδη δεν ήρθε από την Τουρκία, αλλά από τον ίδιο τον Τουφάν Έρχιουρμαν. Ο κατοχικός ηγέτης απάντησε ότι, το να «γράψουν μαζί Ιστορία» στο Κυπριακό, κάθε άλλο παρά εύκολο είναι, επιρρίπτοντας μάλιστα τις ευθύνες στην ελληνοκυπριακή πλευρά. Αυτό που προκαλεί αίσθηση, ωστόσο, είναι οι λόγοι που παρέθεσε για να αιτιολογήσει τις επιφυλάξεις του. Παρουσίασε ως πλήγματα στην οικοδόμηση εμπιστοσύνης την ακύρωση εκδηλώσεων που διοργανώνονται στα κατεχόμενα στο πλαίσιο της προσπάθειας διεθνούς προβολής και αναβάθμισης του ψευδοκράτους. Μεταξύ αυτών, η διοργάνωση με τη συμμετοχή της Barcelona και σειρά φεστιβάλ στα κατεχόμενα, τα οποία ο Έρχιουρμαν επικαλέστηκε ως παραδείγματα ενεργειών που, κατά τον ίδιο, υπονομεύουν την εμπιστοσύνη μεταξύ των δύο πλευρών. Επέκρινε, δε, τις συνεργασίες της Κυπριακής Δημοκρατίας με διάφορες χώρες, κυρίως με το Ισραήλ και την Ελλάδα, ισχυριζόμενος ότι θέτουν σε κίνδυνο τη μόνιμη ειρήνη και σταθερότητα στην Κύπρο και την ευρύτερη περιοχή.

Η απάντηση Έρχιουρμαν φαίνεται να έπιασε εξ απροόπτου τον Νίκο Χριστοδουλίδη, ο οποίος παραδέχθηκε ότι ανέμενε «ένα πιο θετικό μήνυμα» από τον κατοχικό ηγέτη. Επανέλαβε, δε, ότι «αν υπάρχει πραγματική πολιτική βούληση, μπορούμε να γράψουμε Ιστορία», αφήνοντας παράλληλα αιχμή ότι, σε διαφορετική περίπτωση, «θα λέγονται πολλά άλλα». Για τις ακυρώσεις εκδηλώσεων στα κατεχόμενα τόνισε ότι, όσο παραμένει η «παράνομη κατάσταση πραγμάτων» τέτοιες εξελίξεις θα συνεχίσουν να καταγράφονται, επαναφέροντας παράλληλα τη θέση ότι από τη διατήρηση του σημερινού status quo χαμένοι είναι τόσο οι Ελληνοκύπριοι όσο και οι Τουρκοκύπριοι.

Οι «οκτώ ημέρες» και η πραγματικότητα

Η αναφορά του Νίκου Χριστοδουλίδη ότι ο ίδιος και ο Τουφάν Έρχιουρμαν θα μπορούσαν, εάν όλα βρίσκονταν στα χέρια τους, να λύσουν το Κυπριακό μέσα σε μία εβδομάδα ξεπερνά τα όρια της αισιοδοξίας. Αγγίζει την πολιτική υπερβολή και καλλιεργεί στην κοινή γνώμη προσδοκίες που δεν αντέχουν ούτε στην ιστορία του προβλήματος ούτε στα σημερινά δεδομένα. Το Κυπριακό δεν παραμένει άλυτο επειδή έλειψαν οκτώ ημέρες διαπραγματεύσεων ή επειδή οι δύο ηγέτες δεν κάθισαν αρκετές φορές στο ίδιο τραπέζι. Παραμένει άλυτο επειδή η Τουρκία εξακολουθεί να κρατεί τα κλειδιά των αποφάσεων και δεν δείχνει πρόθεση να εγκαταλείψει τις αξιώσεις της.

Την ώρα που από τη Λευκωσία εκπέμπονται πανηγυρικά μηνύματα περί επίλυσης και «συγγραφής Ιστορίας», η Άγκυρα ενισχύει τις στρατιωτικές της δυνατότητες, αναβαθμίζει τις μονάδες ειδικών δυνάμεων και διατηρεί στο τραπέζι την απειλή πολέμου στο Αιγαίο. Στο Κυπριακό επιμένει αμετακίνητη στη θέση των δύο κρατών, έξω από τη συμφωνημένη βάση λύσης. Η απόσταση ανάμεσα στις δηλώσεις του Προέδρου και στην πραγματική πολιτική της Τουρκίας δεν μπορεί να καλυφθεί με αισιόδοξες διατυπώσεις, ούτε με αυθαίρετα χρονοδιαγράμματα.

Η πρόθεση του Τουφάν Έρχιουρμαν να συζητήσει μπορεί να συμβάλει στη δημιουργία καλύτερου κλίματος. Δεν αρκεί, όμως, για να απομακρύνει τα τουρκικά στρατεύματα, να ανατρέψει τις θέσεις της Άγκυρας για τις εγγυήσεις και την ασφάλεια ή να αλλάξει τη μορφή λύσης που προωθεί ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν. Η πραγματική διαπραγμάτευση δεν θα κριθεί μόνο ανάμεσα στον Χριστοδουλίδη και τον Έρχιουρμαν, αλλά πρωτίστως από τις αποφάσεις που θα ληφθούν στην Άγκυρα.

Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας, ακριβώς λόγω του θεσμικού του ρόλου, οφείλει να ζυγίζει τις λέξεις και τις προσδοκίες που δημιουργεί. Οι πολίτες έχουν ακούσει επανειλημμένα για ιστορικές ευκαιρίες, παράθυρα λύσης και αποφασιστικές επανεκκινήσεις. Δεν χρειάζονται άλλη μία υπόσχεση με ημερομηνία λήξης. Χρειάζονται σοβαρότητα, καθαρή αποτίμηση των δεδομένων και αποδείξεις ότι η Τουρκία έχει αρχίσει να μετακινείται από τις θέσεις που κρατούν το Κυπριακό καθηλωμένο εδώ και δεκαετίες.

Οι επόμενες κινήσεις

Με αυτό το φόντο, λοιπόν, η διαδικασία συνεχίζεται. Η συνάντηση της Τετάρτης μεταξύ Χριστοδουλίδη–Έρχιουρμαν διήρκεσε περίπου μία ώρα και επικεντρώθηκε κυρίως στην ουσία και τη μεθοδολογία, με τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας να δηλώνει ότι σε ορισμένα ζητήματα υπάρχει πρόοδος και συναντίληψη, ενώ σε άλλα εξακολουθούν να καταγράφονται διαφωνίες. Η καταγραφή των συγκλίσεων βρίσκεται, όπως ανέφερε, στο τελικό στάδιο, με τη Λευκωσία να δηλώνει έτοιμη για επανέναρξη των συνομιλιών από το σημείο όπου διακόπηκαν στο Κραν Μοντανά. Στο τραπέζι βρίσκεται ακόμη και το ενδεχόμενο κοινής συνάντησης στη Νέα Υόρκη, είτε σε επίπεδο ηγετών είτε διαπραγματευτών και με τη συμμετοχή του Γενικού Γραμματέα ή της προσωπικής του απεσταλμένης.

Η επόμενη συνάντηση του Προέδρου της Δημοκρατίας με τον κατοχικό ηγέτη έχει ήδη καθοριστεί για τις 17 Σεπτεμβρίου, στο πλαίσιο των τακτικών επαφών και της συνέχισης της συζήτησης. Ο Έρχιουρμαν, από πλευράς του, εξακολουθεί να βάζει στο επίκεντρο τη δημιουργία του «ευνοϊκού κλίματος» που ζήτησε ο Αντόνιο Γκουτέρες, συνδέοντάς το με νέα ΜΟΕ και με την αποφυγή ενεργειών που, κατά τον ίδιο, πλήττουν την εμπιστοσύνη.

Στο μεταξύ, η Μαρία Άνχελα Ολγκίν δεν θα μεταβεί ούτε στην Κύπρο ούτε στη Νέα Υόρκη πριν από τη Γενική Συνέλευση, καθώς ακύρωσε τις επισκέψεις της για λόγους υγείας. Παραμένει, ωστόσο, σε επαφή με τις δύο πλευρές και συνομίλησε τηλεφωνικώς με τον Αντόνιο Γκουτέρες για την πορεία των επαφών και το έργο της.