Και πάλι το Ολοήμερο Σχολείο

Σε πρόσφατο απολογισμό του έργου του Υπουργείου Παιδείας ο Υπουργός Παιδείας αναφέρθηκε στις μεταρρυθμίσεις που έγιναν στους τομείς της αρμοδιότητάς του "που τόσο έχουν ανάγκη οι νέοι, η κοινωνία κι ο τόπος". Και, πράγματι, έγιναν πολύ καλά βήματα αλλαγών σε πολλούς ειδικούς τομείς. Σήμερα, όμως, θα σταθώ σε δύο γενικότερα θέματα, η σωστή αντιμετώπιση των οποίων θα έχει ευρύτερες επιπτώσεις στην παιδεία και την κοινωνία: τη μετατροπή του συστήματος διορισμού των εκπαιδευτικών από χρονολογικό σε αξιοκρατικό, που προχωρεί και την εισαγωγή του ολοήμερου σχολείου, που δυστυχώς δεν άρχισε.

Ο κατάλογος διορισίμων είχε θεσμοθετηθεί στις αρχές της δεκαετίας του 1980. Κάθε δικαιούχος υποψήφιος έπαιρνε τη σειρά τού χρόνου απόκτησης του πτυχίου. Ο κατάλογος ήταν, μεν, αντικειμενικός, δεν ήταν, όμως, αξιοκρατικός, γιατί δεν ελάμβανε υπόψη ούτε την αξία, ούτε την καταλληλότητα/ικανότητα του υποψηφίου για το έργο αυτό.

Δυστυχώς, επειδή με το σύστημα αυτό λύθηκε το πρόβλημα του ρουσφετιού στους διορισμούς εκπαιδευτικών, κανένας δεν το άγγιζε. Το πρόβλημα χειροτέρευε με τον χρόνο, γιατί ο κατάλογος μεγάλωνε και σε πολλές ειδικότητες εκαλούντο στην έδρα υποψήφιοι έπειτα από κάποιες δεκαετίες από την απόκτηση πτυχίου. Οποία ειρωνεία! Για να αποφευχθούν οι τυχόν αναξιοκρατικοί διορισμοί, να συντηρούμε ένα σύστημα διορισμών που από μόνο του είναι αναξιοκρατικό!

Όταν το 1989 μετατέθηκα στο Υπουργείο Παιδείας κι ήγειρα αμέσως το θέμα, παρουσιάστηκε στο γραφείο μου ένας υποψήφιος, που κλήθηκε στα 57 του χρόνια να αναλάβει έδρα. "Από τότε που επεράτωσα τις σπουδές μου, κάνω τον κασάπη", μου λέει, "τι να διδάξω τώρα τα παιδιά; Έτσι, απέρριψα την πρόταση". Τον αγκάλιασα και τον συγχάρηκα για την εντιμότητα και την ειλικρίνειά του. Σε πολύ σύντομο χρονικό διάστημα οι Υπηρεσίες είχαν έτοιμο εμπεριστατωμένο σχέδιο ομαλής μετάβασης από το υφιστάμενο σε ένα νέο αξιοκρατικό σύστημα.

Παρά τις προσπάθειες των Υπουργών Παιδείας Α. Φιλίππου, μ. Χρ. Χριστοφίδη και Κλαίρης Αγγελίδου, η οποία το προώθησε μέχρι τη Βουλή, εκεί σταμάτησε οριστικά. Η μόνη πρόοδος που έγινε από τότε ήταν η καθιέρωση της απαίτησης για κατάρτιση των διορισθησομένων στα παιδαγωγικά ως προϋπόθεσης για διορισμό. Κάτι ήταν κι αυτό!

Όμως, για να αποδώσουν τα καλύτερα αποτελέσματα οι εκπαιδευτικές μεταρρυθμίσεις θα πρέπει να επεκταθεί και ο χρόνος που τα παιδιά βρίσκονται κάτω από την πνευματική, γνωσιολογική και ηθικοπλαστική επήρεια της παιδείας με την εισαγωγή του θεσμού του ολοήμερου σχολείου. Το θέμα επανέρχεται συνέχεια.

Αυτές τις μέρες γίνεται πολλή συζήτηση για τη μεγάλη διαφθορά που παρατηρείται στα δημόσια πράγματα. Και τα ερωτήματα που τίθενται, είναι: Ποιος είναι ο ρόλος του σχολείου στα θέματα διαμόρφωσης του ήθους και του χαρακτήρα των νέων; Πώς μπορούν τα δημόσια σχολεία να προσφέρουν περισσότερα σε παιδιά που έχουν τις δυνατότητες κ.ά.; Πιστεύουμε ότι η εισαγωγή του ολοήμερου σχολείου, όπως το εισηγηθήκαμε, επίσης από το 1989, θα αποτελούσε το πλαίσιο και θα διαμόρφωνε τις δυνατότητες για μια καλύτερη και πιο δημιουργική κοινωνία.

Σε χρόνο ρεκόρ είχαμε έτοιμο σχέδιο δράσης, που ανταποκρινόταν πλήρως στις ευρωπαϊκές προδιαγραφές. Το Σχέδιο εγκρίθηκε κατ’ αρχήν από την Κυβέρνηση και υποβλήθηκε στους "κοινωνικούς εταίρους" για τις απόψεις τους. Δεν ήταν τόσο μεγάλη η έκπληξή μου, όταν η πρόταση απορρίφθηκε από τις Εκπαιδευτικές Οργανώσεις, όσο και από την αρνητική στάση της Ομοσπονδίας Γονέων! Κι όμως, είναι ίσως ένα από τα βασικότερα έργα υποδομής που, χωρίς αυτό, δεν μπορεί να ολοκληρωθεί η αναβάθμιση του εκπαιδευτικού συστήματος.

Το ολοήμερο σχολείο δεν θα λύσει από μόνο του όλα τα προβλήματα της εκπαίδευσης. Η εισαγωγή του θεσμού του ολοήμερου σχολείου θα βοηθήσει καταλυτικά στην επίλυση κάποιων προβλημάτων και ταυτόχρονα θα δημιουργήσει το πλαίσιο και τη βάση για διευκόλυνση επίλυσης άλλων. Ενδεικτικά αναφέρω την έκθεση των παιδιών για περισσότερο χρόνο στην εξυγιαντική και θεραπευτική επίδραση της παιδείας, την ολοήμερη φροντίδα, ιδιαίτερα των μικρότερων παιδιών, την περαιτέρω κοινωνικοποίηση των παιδιών κ.ά.

Το ωρολόγιο πρόγραμμα όλων των βαθμίδων εκπαίδευσης είναι πολύ βεβαρημένο, με αποτέλεσμα πολλές φορές να μην καλύπτεται ούτε καν η διδακτέα ύλη. Πολλά βασικά μαθήματα είναι μονόωρα. Όσον αφορά στην εισαγωγή νέων μαθημάτων, ούτε λόγος να γίνεται. Κλασική ήταν η περίπτωση της εισαγωγής ενός διευρυμένου μαθήματος υγιεινής (στοιχεία βιολογίας/σεξουαλικής αγωγής/επίδρασης ναρκωτικών/υγιεινής διαβίωσης και διατροφής/ανατροφής παιδιών κ.λπ.) που επιχειρήσαμε ανεπιτυχώς να εισαγάγουμε μεταξύ 1989 και 1993. Λόγω έλλειψης διαθέσιμου χρόνου, η διδακτέα ύλη κατανεμήθηκε σε διάφορα μαθήματα, πράγμα που οδήγησε στον εκφυλισμό της όλης προσπάθειας.

Το εκπαιδευτικό σύστημα επιδρά όσο πάει και λιγότερο στα παιδιά, γιατί δεν ανταποκρίνεται επαρκώς σε βασικές απαιτήσεις της περαιτέρω ανέλιξης και σταδιοδρομίας τους. Παρά τις προσπάθειες που έγιναν κατά καιρούς για αντιμετώπιση ορισμένων προβλημάτων (π.χ. με την εισαγωγή του θεσμού των ενισχυτικών μαθημάτων, την ταλαιπωρημένη και καθυστερημένη εισαγωγή του μαθήματος των ηλεκτρονικών υπολογιστών), βασική παραμένει η ανάγκη αύξησης του βαθμού επάρκειας του συστήματος τόσο στο καθαρά παιδευτικό, όσο και στο επαγγελματικό του μέρος.

Με την επέκταση του χρόνου λειτουργίας του σχολείου, θα δημιουργηθούν οι προϋποθέσεις για καλλιέργεια περισσότερων ταλέντων των παιδιών, είτε αυτά αναφέρονται σε πνευματικές δυνατότητες και καλλιτεχνικές κλίσεις, είτε σε τεχνικές δεξιοτεχνίες και σωματικές ικανότητες. Θα παρέχονται, έτσι, στα παιδιά όλες οι ευκαιρίες για ανάπτυξη των ικανοτήτων και ικανοποίηση των αναγκών τους, που τώρα τις αναζητούν σε ιδιωτικά φροντιστήρια.
ΔΡ ΙΑΚΩΒΟΣ ΑΡΙΣΤΕΙΔΟΥ
Πρώην Υπουργός,
πρώην Γενικός Διευθυντής Γραφείου Προγραμματισμού