Απόδραση κρατούμενου από το Ψυχιατρείο Αθαλάσσας: Νομικό πλαίσιο, μπαλάκι ευθυνών και προβληματισμοί

Ήταν Κυριακή, 08/01/2023, όταν άνδρας, ηλικίας 40 ετών, απέδρασε από το Ψυχιατρείο Αθαλάσσας, όπου νοσηλευόταν, κατόπιν έκδοσης δικαστικού διατάγματος υποχρεωτικής νοσηλείας. Η είδηση της δραπέτευσης του κρατουμένου σήμανε συναγερμό στις Αρχές, με την Αστυνομία να τον αναζητεί και να κάνει έκκληση στους πολίτες, σε περίπτωση που κάποιος/α τον εντοπίσει, να ενημερώσει άμεσα. Η περιπλάνηση του καταζητούμενου προσώπου ήταν πολύ σύντομη, καθώς την επόμενη ημέρα παραδόθηκε αυτοβούλως. Από την επομένη τής ποινικά κολάσιμης πράξης της απόδρασης άρχισαν οι αλληλοκατηγορίες, αλλά ταυτόχρονα και μια σειρά αποποίησης ευθυνών από τα φερόμενα ως εμπλεκόμενα μέρη, αναφορικά με το ποιος έχει την ευθύνη φύλαξης ενός προσώπου που κρατείται σε νοσηλευτήριο. Γιατί, πολύ απλά, ο δράστης, είτε έχει την ικανότητα αντίληψης της άδικης συμπεριφοράς του είτε δεν την έχει, εξακολουθεί να θεωρείται κρατούμενος. Πλην, όμως, το γεγονός ότι ένα πρόσωπο διέφυγε από τον χώρο κράτησής του, υποδηλοί ανεπάρκεια φύλαξης και εγείρει προβληματισμούς σε επίπεδο έννομης τάξης.

Το νομικό πλαίσιο για τον καταλογισμό

Κατά τας αρχάς, ο καθένας τεκμαίρεται ότι είναι εχέφρων μέχρι αποδείξεως του αντιθέτου. Στην περίπτωση φρενοπάθειας, πρέπει να αποδειχθεί με τον πλέον ξεκάθαρο τρόπο ότι κατά τον χρόνο διάπραξης του αδικήματος, ο δράστης, λόγω ασθενείας η οποία επηρεάζει τη νοητική του κατάσταση, στερούνταν ικανότητας να αντιληφθεί τι έπραττε ή να γνωρίζει ότι η συμπεριφορά του είναι παράνομη. Ακόμη, ως υπερασπιστική γραμμή θεωρείται και η περίπτωση του μειωμένου καταλογισμού (diminished responsibility), όπου πρέπει να αποδειχθεί ότι ο δράστης κατά τον επίδικο χρόνο υπέφερε από ιατρικά αναγνωρισμένη νοητική ανωμαλία, η οποία επηρέασε την ικανότητά του να κατανοεί το άδικο της συμπεριφοράς του. Σε κάθε περίπτωση, το Δικαστήριο δύναται να εκδώσει διάταγμα, ώστε το πρόσωπο αυτό να κρατηθεί σε κατάλληλο κέντρο για σκοπούς απαιτούμενης νοσηλείας.

Επίρριψη και αποποίηση ευθυνών

Το Τμήμα Φυλακών, ως ο φορέας που αιτήθηκε την έκδοση διατάγματος υποχρεωτικής νοσηλείας, μετά από αίτημα του ίδιου του κρατουμένου, σε ανακοίνωσή του αναφέρει ότι «την ευθύνη φύλαξης των νοσηλευομένων στο Νοσοκομείο Αθαλάσσας φέρει το ίδιο το νοσηλευτήριο», διευκρινίζοντας, ωστόσο, πως αυτό δεν ισχύει, εάν «στο πλαίσιο του Πρωτοκόλλου, το οποίο εφαρμόζεται από το 2016, ζητηθεί από το νοσηλευτήριο η περιμετρική φρούρηση του κρατουμένου, μετά την αξιολόγηση της επικινδυνότητάς του από τις υπηρεσίες ψυχικής υγείας». Από την πλευρά του ο Οργανισμός Κρατικών Υπηρεσιών Υγείας (ΟΚΥπΥ) απορρίπτει τους ισχυρισμούς, αντιστρέφοντας τα πυρά στο σωφρονιστικό ίδρυμα, κάνοντας ιδιαίτερη αναφορά στο άρθρο 15 του περί Φυλακών Νόμου, το οποίο ορίζει πως η μεταφορά κρατουμένου από τις Κεντρικές Φυλακές σε άλλο χώρο (όπως είναι το νοσοκομείο ή ιδιωτική κλινική, για τη λήψη ενδεδειγμένης ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης), γίνεται με κατάλληλη συνοδεία από το Τμήμα Φυλακών. Μάλιστα, ο ΟΚΥπΥ προβάλλει και τον ισχυρισμό ότι το έργο των νοσηλευτηρίων είναι καθαρά θεραπευτικό και ότι αφ’ ης στιγμής είναι σε ισχύ νόμος που προβλέπει τη φύλαξη χώρου από το προσωπικό των Κεντρικών Φυλακών, δεν έχουν σχέση τα πρωτόκολλα. Η Αστυνομία, δε, διατείνεται πως δεν έχει εμπλοκή, πέραν του σημείου που αφορά στην απόδραση του καταζητουμένου.

Σοβαροί προβληματισμοί

Η περίπτωση τούτη εγείρει ζητήματα και προβληματισμούς που αφορούν στη διασφάλιση της δημόσιας ασφάλειας. Στη συγκεκριμένη περίπτωση, ο δραπέτης ήταν υπόδικος για υπόθεση που αφορά σε βία στην οικογένεια και δη για το αδίκημα της απόπειρας πρόκλησης βαριάς σωματικής βλάβης. Ένα δημόσιο νοσηλευτήριο, με τα όσα προβλήματα αντιμετωπίζει, είναι προφανώς δύσκολο έως και ακατόρθωτο να είναι σε θέση να μπορεί να έχει επιπλέον καθήκοντα φρούρησης του χώρου. Επικοινωνώντας με τον δικηγόρο του δράστη, μας αναφέρθηκε πως, μετά τη μεταφορά του από τις Κεντρικές Φυλακές στο Ψυχιατρείο Αθαλάσσας, δεν δόθηκε κάποια άλλη οδηγία για τη φρούρησή του. Μάλιστα, μας ανέφερε ότι, ούτε κατά το στάδιο της επιστροφής και παραμονής του στο νοσηλευτήριο δεν επιτηρούνταν από κάποιο πρόσωπο. Ωστόσο, η τελευταία ενημέρωση που έχουμε λάβει από τον ίδιο τον συνήγορο είναι ότι, εν τέλει, κρατείται στο κέντρο νοσηλείας, υπό την επίβλεψη δεσμοφύλακα των Κεντρικών Φυλακών, και ότι δεν αναμένεται να καταχωριστεί υπόθεση εναντίον του για την πράξη δραπέτευσης. Συνεπώς, το θέμα της φρούρησης έχει λήξει, έστω και καθυστερημένα -και ας ελπίσουμε όχι προσωρινά-, πλην όμως η έλλειψη σαφούς νομοθετικού πλαισίου ή έστω κανονισμών και μέτρων, πρέπει να προβληματίσει την έννομη τάξη.