Καταγγελίες για στειρώσεις θυμάτων βιασμού σε γυναίκες με νοητική αναπηρία που διέμεναν σε ιδρύματα

Αδιανόητες είναι οι καταγγελίες που είδαν το τελευταίο διάστημα το φως της δημοσιότητας για εξαναγκαστικές στειρώσεις που υπόκεινται γυναίκες με νοητική, ψυχοκοινωνική και άλλες αναπηρίες. Η αρχή έγινε μετά την αποκάλυψη για στείρωση Ελληνοκύπριας με νοητική αναπηρία μετά την πρώτη της γέννα και χωρίς να το γνωρίζει.

Η απουσία νομοθετικού πλαισίου που θα απαγορεύει τέτοιες πρακτικές αποτελεί μαύρη τρύπα στο κυπριακό Δίκαιο, με αποτέλεσμα γυναίκες να στερούνται το δικαίωμα της αναπαραγωγής χωρίς τη συγκατάθεσή τους. Για το μέλλον αυτών των ατόμων αποφασίζουν εξολοκλήρου οι κηδεμόνες κρατώντας στα χέρια τους την τύχη αυτών των ανθρώπων. Η Κύπρος δεν αποτελεί τη μόνη χώρα όπου εφαρμόζεται η στείρωση γυναικών με αναπηρία, καθώς παραδείγματα υπάρχουν και σε άλλες χώρες όπως Εσθονία, Ουγγαρία, Λετονία, Λιθουανία, Σλοβακία, Βουλγαρία, Κροατία, Μάλτα, Τσεχία, Δανία, Πορτογαλία και Φινλανδία.

Η απουσία νομοθετικού πλαισίου που να απαγορεύει τέτοιες πρακτικές αποτελεί μαύρη τρύπα στο κυπριακό Δίκαιο, με αποτέλεσμα γυναίκες να στερούνται το δικαίωμα της αναπαραγωγής χωρίς τη συγκατάθεσή τους

Ακόμη πιο σοκαριστικές είναι οι πληροφορίες που περισυνέλεξε η «Σημερινή» για περιπτώσεις εξαναγκαστικών στειρώσεων γυναικών που έπεσαν θύματα βιασμού μέσα σε ιδρύματα.

«Έχουμε ονόματα, έχουμε πληροφορίες και είναι υπαρκτά πρόσωπα»

Η «Σ» μίλησε με τον Πρόεδρο της Κυπριακής Συνομοσπονδίας Οργανώσεων Αναπήρων (ΚΥΣΟΑ), Χριστάκη Νικολαΐδη, ο οποίος προέβη σε συγκεκριμένες αποκαλύψεις, δίνοντας παραδείγματα για τη βία που δέχονται γυναίκες με νοητική αναπηρία.

Αρχικά ανέφερε ότι το όλο ζήτημα ξεκίνησε από την Ευρωβουλή, όταν μερικοί ευρωβουλευτές (όχι Κύπριοι) ανέφεραν ότι κηδεμόνες ατόμων με αναπηρίες στην Κύπρο ζητούν τη στείρωση γυναικών με νοητική αναπηρία. «Τις εξαναγκάζουν σε στειρώσεις χωρίς τη θέλησή τους». Συμπλήρωσε ότι αυτό γίνεται και σε άλλες δώδεκα χώρες.

«Τα τελευταία χρόνια είχαμε αρκετές τέτοιες αναφορές. Είναι δύσκολο να εξακριβωθούν, αλλά έχουμε ονόματα, έχουμε πληροφορίες και είναι υπαρκτά πρόσωπα», ανέφερε. Πρόσθεσε ότι οι στειρώσεις γίνονται εδώ και χρόνια, ενώ φαίνεται ότι μειώθηκαν το τελευταίο διάστημα. «Παλαιότερα στείρωναν τις τυφλές γυναίκες για να μην κάνουν παιδιά, αλλά την τελευταία εικοσαετία περιορίστηκαν στις γυναίκες με νοητική αναπηρία. Συμβαίνουν κυρίως μετά την εγκυμοσύνη και τη γέννα», είπε. Συμπλήρωσε ότι, αν την προλάβουν πριν γεννήσει, προχωρούν σε άμβλωση και στείρωση. «Γνωρίζουμε τουλάχιστον 3-4 περιπτώσεις γυναικών που στειρώθηκαν μέσα σε ιδρύματα τα τελευταία δύο χρόνια».

Οι αποκαλύψεις συνεχίζονται με τον κ. Νικολαΐδη να αναφέρει ότι στείρωσαν γυναίκα που δεν είχε κάποια αναπηρία, αλλά ο σύζυγός της είχε νοητική αναπηρία και μετά το πρώτο παιδί στειρώθηκε. «Ενημερώθηκε εκ των υστέρων για την επέμβαση που της έκαναν», ανέφερε.

Επεσήμανε ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση ετοιμάζει μία οδηγία μετά από συζήτηση που διεξήχθη τον Δεκέμβριο στο Ευρωκοινοβούλιο. Τόνισε ότι θα προχωρήσουν με οδηγία, ώστε οι εξαναγκαστικές πρακτικές στείρωσης να ποινικοποιηθούν. «Όσοι μετέχουν σε τέτοιες πράξεις, είτε τις ενθαρρύνουν είτε είναι γιατροί που προχωρούν σε χειρουργική επέμβαση είτε κηδεμόνες που ζητούν να γίνει κάτι τέτοιο, θα διώκονται ποινικά».

Διευκρίνισε ότι ως Κύπρος τόσα χρόνια δεν δημιουργήσαμε μια νομοθεσία. Με αφορμή άλλο περιστατικό, ανέφερε ότι «μια γυναίκα που θέλει να κάνει επέμβαση στείρωσης πρέπει πρώτα να συναινέσει ο σύζυγος, αλλά στις γυναίκες με αναπηρία το κάνουν γιατί ξέρουν ότι δεν θα υπάρξει κάποια αντίδραση». Ακόμη, ανέφερε ότι θεωρεί πως μπορούν να προχωρήσουν ορισμένες υποθέσεις στο δικαστήριο.

«Παλαιότερα στείρωναν τις τυφλές γυναίκες για να μην κάνουν παιδιά, αλλά την τελευταία εικοσαετία περιορίστηκαν στις γυναίκες με νοητική αναπηρία»

«Παραβιάζουν τα δικαιώματα της γυναίκας με αναπηρία. Της στερούν το δικαίωμα να κάνει οικογένεια», κατήγγειλε. Διερωτήθηκε γιατί πρέπει να υπάρχει κηδεμόνας που θα πρέπει ν’ αποφασίζει γι’ αυτά τα άτομα. «Αποφασίζει για τα λεφτά, για πιθανό γάμο, για να υπογράψει ένα συμβόλαιο, για να αγοράσει κάτι. Ακόμα και για τα παπούτσια που θα φορέσει, αποφασίζει ο κηδεμόνας. Αυτά είναι λάθη».

Υπογράμμισε ότι δεν είναι πάντα συγγενής. «Μπορεί να είναι γονιός, αδελφός, ξάδελφος ή ένας δικηγόρος και διαχειρίζονται τα οικονομικά. Η στείρωση όμως δεν είναι αρμοδιότητα του κηδεμόνα. Πρέπει η γυναίκα να ενημερωθεί, να αντιληφθεί και να συμφωνήσει με την πράξη. Πρέπει να υποστηρίξουν την κοπέλα».

Επιπλέον ανέφερε ότι, πριν από 15 χρόνια, μια κοπέλα 13 ετών με το που άρχισε η έμμηνος ρύση της, το ίδρυμα την πήρε αμέσως και την στείρωσαν. «Συνήθως αυτές οι κοπέλες μένουν έγκυοι μετά από βιασμό, με αποτέλεσμα να προχωρούν σε άμβλωση. Επιτήδειοι τις βιάζουν, μένουν έγκυοι και μετά την άμβλωση, το ίδρυμα τις στειρώνει. Ενδεχομένως η άμβλωση να γίνεται για κάλυψη πράξεων που αποτελούν προϊόν βιασμού».

«Στείρωσαν γυναίκα που δεν είχε κάποιαν αναπηρία, αλλά ο σύζυγός της είχε νοητική αναπηρία και η ίδια ενημερώθηκε εκ των υστέρων για την επέμβαση που της έκαναν»

Όπως είπε, υπήρξε και το αντίθετο παράδειγμα που αναφέρθηκε στη Βουλή, με τη σύζυγο ιερέα να θέλει να κάνει επέμβαση στείρωσης γιατί είχε κάνει ήδη πέντε γέννες, με τον ιερέα στο τέλος να μη συναινεί.

Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο προχωρεί με οδηγία για τις στειρώσεις

Ο κ. Νικολαΐδης υπογράμμισε ότι το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο θα τροποποιήσει την οδηγία για τις στειρώσεις. «Μετά την ψήφιση της οδηγίας, η Κύπρος θα είναι υποχρεωμένη ως κράτος μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης να προχωρήσει στην ενσωμάτωση του περιεχόμενου της οδηγίας στο κυπριακό νομοθετικό πλαίσιο είτε με νέο νόμο είτε να συμπεριλάβει τα άρθρα σε υφιστάμενο νόμο».

Όπως ανέφερε, η οδηγία λέει ότι απαγορεύονται οι χειρουργικές επεμβάσεις για σκοπούς στείρωσης επειδή στερούν από μία γυναίκα το δικαίωμα της αναπαραγωγής. Η απαγόρευση αυτή θα αποτελεί ποινικό αδίκημα στα κράτη - μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Επίσης το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο θα ζητήσει όπως οι γυναίκες με αναπηρία επιμορφώνονται και καταρτίζονται στα θέματα της σεξουαλικότητας.

Σε περίπτωση που γίνεται μια στείρωση, τότε το κράτος υποχρεούται να υποστηρίζει το άτομο σε θέματα που αφορούν την ψυχολογία, πιθανά τραύματα και να τυγχάνει υποστήριξης. «Μπορεί να υπάρξουν ψυχολογικές επιπτώσεις όταν αντιληφθεί ότι δεν θα μπορεί να γεννήσει». Συμπλήρωσε ότι πρέπει να εξηγήσουν τι σημαίνει στείρωση και ποια είναι η σημασία της για τη γυναίκα. Αυτές είναι αναφορές που βρίσκονται μέσα στην οδηγία.

Διευκρίνισε ότι η ΕΕ θα δώσει μια προθεσμία στα κράτη - μέλη για να μεταφέρουν την οδηγία στο νομικό τους πλαίσιο. «Αν δεν εφαρμοστεί, τότε στέλνουν προειδοποιητική επιστολή, ενώ στη συνέχεια επιβάλλονται ποινές. Φάγαμε πολλά πέναλτι για μη εφαρμογή ευρωπαϊκών οδηγιών. Τώρα υπάρχει μια ευρωπαϊκή οδηγία για τον χάρτη προσβασιμότητας και έπρεπε να γίνει νόμος από τις 23 Σεπτεμβρίου και ακόμη δεν κάναμε κάτι».

Τα άρθρα που θα προστεθούν στην οδηγία

Το σχέδιο της έκθεσης δημοσιεύθηκε στις 13 Δεκεμβρίου και περιλαμβάνει μια σαφή έκκληση για απαγόρευση της αναγκαστικής στείρωσης. Σύμφωνα με την ΚΥΣΟΑ, οι ευρωβουλευτές Evin Incir και Frances Fitzgerald πρότειναν νέα άρθρα, μεταξύ των οποίων:

Ένα νέο άρθρο που ορίζει ότι: «Τα κράτη μέλη διασφαλίζουν ότι η ακόλουθη εκ προθέσεως συμπεριφορά τιμωρείται ως ποινικό αδίκημα: α) χειρουργική επέμβαση που έχει σκοπό ή αποτέλεσμα τον τερματισμό της ικανότητας μιας γυναίκας ή κοριτσιού να αναπαράγεται φυσικά χωρίς προηγούμενη και ενημερωμένη συγκατάθεση ή κατανόηση της διαδικασίας, β) εξαναγκασμός ή εξαναγκασμός γυναίκας ή κοριτσιού να υποβληθεί στη χειρουργική επέμβαση που αναφέρεται στο στοιχείο ‘α’».

Επιπλέον, προτείνεται και ένα νέο άρθρο, που θα υποχρεώνει τα κράτη μέλη να παρέχουν εξειδικευμένη υποστήριξη στα θύματα και τους επιζώντες της αναγκαστικής στείρωσης.

Άλλες βελτιώσεις στην έκθεση περιλαμβάνουν: α) Ιδιαίτερη προσοχή στην υποστήριξη και την προάσπιση των δικαιωμάτων των θυμάτων με αναπηρίες, β) εκπαίδευση για τις ανάγκες που σχετίζονται με την αναπηρία.