Καπνίζει ανενόχλητη η μαύρη αγορά - Δεκάδες εκατομμύρια χαμένα έσοδα από το λαθρεμπόριο καπνικών μέσω κατεχομένων

Στα κατεχόμενα, ένα πακέτο τσιγάρα κοστίζει όσο ο μισός καφές σε καφετερία της Λευκωσίας. Δύο ευρώ, έναντι τεσσάρων ή και πέντε στις ελεύθερες περιοχές. Η διαφορά αυτή δεν είναι απλώς θέμα φορολογίας - είναι το καύσιμο ενός λαθρεμπορικού κυκλώματος που κινεί δεκάδες εκατομμύρια ευρώ κάθε χρόνο, αποστερώντας από το κυπριακό κράτος πολύτιμα έσοδα και τροφοδοτώντας ένα καλά οργανωμένο παραοικονομικό δίκτυο. Σύμφωνα με τα πιο πρόσφατα στοιχεία, η παράνομη κατανάλωση τσιγάρων στην Κύπρο αγγίζει το 14,3% της αγοράς, ενώ οι απώλειες για τα δημόσια ταμεία ξεπερνούν τα 22 εκατομμύρια ευρώ ετησίως.

Η «μαύρη αγορά» που καπνίζει ανενόχλητη

Η Κύπρος είναι από τα λίγα κράτη της ΕΕ που συνδυάζουν μικρό μέγεθος με τόσο μεγάλη γειτνίαση σε ακανόνιστο καθεστώς. Το βόρειο τμήμα του νησιού -εκτός ευρωπαϊκού ελέγχου- λειτουργεί ως πηγή φθηνών και συχνά αφορολόγητων καπνικών, με τεράστια διαφορά τιμής λόγω απουσίας ευρωπαϊκών ειδικών φόρων κατανάλωσης, ΦΠΑ και ελέγχου ιχνηλασιμότητας.

Τα νούμερα είναι αποκαλυπτικά: Η KPMG καταγράφει, για το 2024, 130 εκατομμύρια παράνομα τσιγάρα, ήτοι περίπου 6,5 εκατομμύρια πακέτα. Αν η μέση τιμή λιανικής στις ελεύθερες περιοχές είναι €4,5, ενώ στα κατεχόμενα €2, το οικονομικό κίνητρο είναι αυτονόητο: για κάθε πακέτο που περνάει παράνομα την Πράσινη Γραμμή, διπλασιάζεται το περιθώριο κέρδους.

Με βάση τις εκτιμήσεις αυτές, ο συνολικός παράνομος τζίρος από καπνικά στην Κύπρο ξεπερνά τα €25 εκατομμύρια ετησίως, ενώ το κράτος χάνει πάνω από €20 εκατ. σε φόρους και δασμούς. Αν συνυπολογιστεί το κόστος και η απώλεια εσόδων από τον νόμιμο λιανέμπορο, το πραγματικό οικονομικό αποτύπωμα του φαινομένου ξεπερνά τα €40 εκατ. τον χρόνο.

Από πού περνούν τα λαθραία - οι αθέατες διαδρομές

Η Πράσινη Γραμμή (Green Line) είναι ο κυριότερος δίαυλος διακίνησης, παρά το γεγονός ότι το εμπόριο καπνικών απαγορεύεται ρητά. Το ισχύον πλαίσιο της ΕΕ επιτρέπει μόνο μικρές ποσότητες (40 τσιγάρα ανά άτομο σε χερσαία διέλευση), όμως οι έλεγχοι είναι δύσκολοι και οι παρακάμψεις πολλές.

Το λαθρεμπόριο οργανώνεται σε τρία επίπεδα:

1. Οι «πεζοί μεταφορείς» και τα μικρά οχήματα
   Πρόκειται για άτομα που περνούν τη Γραμμή Κατάπαυσης του Πυρός με μικρές ποσότητες, συχνά κρυμμένες σε σακίδια, διπλά τοιχώματα ή βαλίτσες. Οι ποσότητες αυτές συγκεντρώνονται σε αποθήκες εντός των ελεύθερων περιοχών, όπου πολλαπλασιάζονται.
2. Τα ενοικιαζόμενα βαν και τα δίκτυα μεταφοράς
   Πολλά περιστατικά που απασχόλησαν τα τελωνεία το 2024–2025 αφορούν βαν με πινακίδες ενοικίασης, τα οποία εισέρχονται στα κατεχόμενα, φορτώνουν και επιχειρούν να επανέλθουν μέσω μη ελεγχόμενων οδών. Στην Αθηένου, στην Πύλα και κοντά στη Λάρνακα έχουν εντοπιστεί επανειλημμένα τέτοια οχήματα, με χιλιάδες πακέτα και ζημιά στο Δημόσιο που υπολογίζεται σε εκατοντάδες χιλιάδες ευρώ ανά υπόθεση.
3. Οι «αεροπορικές αποστολές» και τα κιβώτια σε αποσκευές

Τα αεροδρόμια Λάρνακας και Πάφου έχουν γίνει πεδίο δράσης μικρομεταφορέων που εκμεταλλεύονται την ελευθερία κινήσεων εντός ΕΕ. Μόνο το 2025 εντοπίστηκαν 2.865 χαρτοκιβώτια τσιγάρων σε επιβάτες ή αποσκευές, ενώ αποκαλύφθηκαν και container-αποθήκες με εκατοντάδες κιλά καπνού θερμαινόμενου τύπου και ναργιλέ.

Οι διαδρομές αυτές σχηματίζουν ένα πολυκεντρικό δίκτυο, με «αποθήκες-κόμβους» κοντά σε οδικές εξόδους και «τελευταίο μίλι» προς μικρούς μεταπωλητές. Οι έρευνες δείχνουν ότι το ίδιο δίκτυο δρα και σε άλλες μορφές λαθρεμπορίου, όπως αλκοόλ και καύσιμα.

Οικονομική αιμορραγία: Πόσα χάνει το κράτος

Η κυπριακή Κυβέρνηση, μέσω του Τμήματος Τελωνείων και του Υπουργείου Οικονομικών, εκτιμά ότι η φορολογική απώλεια από το λαθρεμπόριο καπνικών κυμαίνεται ετησίως μεταξύ 20 και 25 εκατ. ευρώ. Πρόκειται για ποσό αντίστοιχο με τον προϋπολογισμό μικρού υπουργείου ή με τις ετήσιες επιδοτήσεις δεκάδων κοινωνικών προγραμμάτων.

Οι επιπτώσεις δεν σταματούν εκεί. Ο νόμιμος καπνικός κλάδος (εισαγωγείς, λιανοπωλητές, περίπτερα) βλέπει τον κύκλο εργασιών του να μειώνεται κατά περίπου 15% τα τελευταία τρία χρόνια, ενώ το κράτος χάνει επιπλέον έσοδα από ΦΠΑ και ασφαλιστικές εισφορές.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, στην ετήσια έκθεσή της για την εφαρμογή του Green Line Regulation, καταγράφει χιλιάδες κατασχέσεις προϊόντων καπνού κάθε χρόνο. Το 2023 έγιναν 4.212 κατασχέσεις και το 2024 πάνω από 3.000. Παρά τα στοιχεία αυτά, η πραγματική έκταση της παράνομης αγοράς θεωρείται πολλαπλάσια, καθώς μόνο ένα μικρό ποσοστό εντοπίζεται.

Η τεράστια διαφορά τιμής – και τα κίνητρα του κυκλώματος

Η πηγή του προβλήματος είναι ξεκάθαρη: η τιμή. Στα κατεχόμενα, όπου το καθεστώς δεν υπάγεται στην ΕΕ, ένα πακέτο τσιγάρα πωλείται περίπου €2–2,50. Στις ελεύθερες περιοχές, το ίδιο πακέτο κοστίζει €4–5, λόγω του ειδικού φόρου κατανάλωσης και του ΦΠΑ που επιβάλλει η ΕΕ.

Αυτή η διαφορά καθιστά τη Γραμμή Κατάπαυσης μία από τις πιο προσοδοφόρες παραμεθόριες περιοχές λαθρεμπορίου στην Ευρώπη. Για κάθε πακέτο που περνά, οι διακινητές έχουν έως και 100% κέρδος - χωρίς να πληρώνουν δασμούς, χωρίς να τηρούν υγειονομικές προδιαγραφές και με ελάχιστο ρίσκο σε σχέση με άλλες παράνομες δραστηριότητες.

Σύμφωνα με στελέχη των τελωνείων, «η διακίνηση καπνικών έχει μετατραπεί σε σταθερή πηγή χρηματοδότησης οργανωμένων ομάδων που δραστηριοποιούνται και σε άλλα εγκλήματα». Το κέρδος είναι σίγουρο, οι ποινές ήπιες και οι ποσότητες μικρές - ο ιδανικός συνδυασμός για μια «χαμηλού ρίσκου» αλλά εξαιρετικά επικερδή επιχείρηση.

Ένα οργανωμένο δίκτυο με ευρωπαϊκές προεκτάσεις

Η δομή του κυκλώματος είναι πολυεπίπεδη:

• Τοπικοί «συλλέκτες» στα κατεχόμενα αγοράζουν φθηνά ή παράνομα προϊόντα από Τουρκία ή τρίτες χώρες.
• Μεσάζοντες οργανώνουν τη μεταφορά μέσω της Γραμμής Κατάπαυσης, σε μικρά φορτία.
• Αποθηκάριοι στις ελεύθερες περιοχές ενοποιούν τα φορτία και τα διανέμουν.
• Μικροδιανομείς πωλούν τα πακέτα «κάτω από το τραπέζι» ή μέσω διαδικτυακών ομάδων.

Η Eurojust και η OLAF έχουν εντοπίσει ότι οι ίδιες γραμμές διακίνησης χρησιμοποιούνται και για άλλα παράνομα προϊόντα. Σε πρόσφατες ευρωπαϊκές εκθέσεις, η Κύπρος αναφέρεται ως «περιφερειακός κόμβος» για μικρά αλλά συνεχή φορτία καπνικών, τα οποία στη συνέχεια κατευθύνονται σε αγορές όπως η Ελλάδα, η Μάλτα και το Ηνωμένο Βασίλειο.

Ουσιαστικά, το νησί λειτουργεί ως “transit zone” για ένα δίκτυο που ξεκινά από την Τουρκία, διέρχεται από τα κατεχόμενα και καταλήγει σε αγορές εντός της ΕΕ. Η Γραμμή Κατάπαυσης δεν είναι σύνορο κρατών, αλλά για το λαθρεμπόριο λειτουργεί σαν να είναι.

Κατασχέσεις και «ρεκόρ» το 2025

Το 2025 αναμένεται να καταγραφεί νέο ιστορικό υψηλό κατασχέσεων. Από τον Ιανουάριο έως τον Νοέμβριο έχουν ήδη εντοπιστεί πάνω από 5 εκατομμύρια τσιγάρα, εκατοντάδες κιλά καπνού ναργιλέ και θερμαινόμενα προϊόντα. Μόνο στη Λάρνακα, μέσα σε μία εβδομάδα, κατασχέθηκαν πάνω από 10.000 χαρτοκιβώτια (cartons), με εκτιμώμενη ζημιά στο Δημόσιο πάνω από €600.000.

Ανάλογες υποθέσεις έχουν εντοπιστεί και σε αποθήκες στην Αγία Νάπα, στην Αθηένου και στην Πύλα. Παρά τις επιτυχίες, οι Αρχές αναγνωρίζουν ότι «κάθε κατάσχεση είναι απλώς η κορυφή του παγόβουνου». Για κάθε φορτίο που εντοπίζεται, πιθανότατα τρία περνούν απαρατήρητα.

Η Ευρώπη αυξάνει φόρους – και μαζί τον κίνδυνο

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή σχεδιάζει νέα αύξηση των ελάχιστων ειδικών φόρων κατανάλωσης στα καπνικά, σε μια προσπάθεια να περιορίσει το κάπνισμα. Ωστόσο, όπως προειδοποιούν οικονομολόγοι, αν η αύξηση αυτή δεν συνοδευτεί από ενισχυμένους ελέγχους, το αποτέλεσμα θα είναι αντίστροφο: μεγαλύτερη ψαλίδα τιμής και έκρηξη στο λαθρεμπόριο.

Η Κύπρος βρίσκεται σε ιδιαίτερα ευάλωτη θέση, καθώς οι διαφορές τιμών με τα κατεχόμενα θα γίνουν ακόμη πιο ελκυστικές. Ήδη, οι ευρωπαϊκές Αρχές αναγνωρίζουν ότι η χώρα ανήκει στις «κόκκινες ζώνες» του χάρτη λαθρεμπορίου της Μεσογείου, μαζί με τη Μάλτα και τη νότια Ιταλία.

Πώς μπορεί να ανακοπεί ο κύκλος

Οι ειδικοί συμφωνούν ότι το φαινόμενο δεν θα αντιμετωπιστεί με κατασχέσεις μόνο. Απαιτείται συνδυασμός τεχνολογίας, στοχευμένων ελέγχων και πολιτικής βούλησης:

• Ενίσχυση των ελέγχων στην Πράσινη Γραμμή και στα αεροδρόμια με risk-based μεθόδους.
• Συνεργασία με την OLAF και την Eurojust για ανταλλαγή πληροφοριών και παρακολούθηση δικτύων.
• Ψηφιακή ιχνηλασιμότητα μέσω τεχνικών συμφωνιών.
• Ενημέρωση καταναλωτών για τους κινδύνους και τις ποινές από αγορά παράνομων προϊόντων.

Εάν δεν υπάρξει συνολική στρατηγική, η Κύπρος θα συνεχίσει να αιμορραγεί οικονομικά, ενώ το λαθρεμπόριο θα προσαρμόζεται πιο γρήγορα απ’ ό,τι οι Αρχές το καταπολεμούν.

Το λαθρεμπόριο καπνικών μέσω κατεχομένων είναι πια κάτι πολύ περισσότερο από «παράνομες μεταφορές τσιγάρων». Είναι ένας παράλληλος μηχανισμός φοροδιαφυγής που απορροφά δημόσιους πόρους, χρηματοδοτεί εγκληματικά δίκτυα και υπονομεύει τη νομιμότητα.

Κάθε χρόνο, πάνω από 20 εκατομμύρια ευρώ φόρων εξαφανίζονται σε έναν αόρατο καπνό που ξεκινά από τις καπνοβιομηχανίες της Τουρκίας και καταλήγει σε ένα περίπτερο ή σε μιαν αποθήκη λίγα μέτρα πίσω από την Πράσινη Γραμμή.

Και όσο η τιμή του πακέτου παραμένει φθηνότερη στα κατεχόμενα από ένα μπουκάλι νερό στα νότια, το «μαύρο πακέτο» θα συνεχίζει να καίει εκατομμύρια - όχι σε στάχτη, αλλά σε χαμένα δημόσια έσοδα.