Οι γιορτές μέσα από τα μάτια της τρίτης ηλικίας - Πώς βιώνουν οι ηλικιωμένοι την πιο συναισθηματική περίοδο του χρόνου

Οι γιορτές των Χριστουγέννων και της Πρωτοχρονιάς φωτίζουν διαφορετικά την καθημερινότητα των ανθρώπων της τρίτης ηλικίας, καθώς για πολλούς αποτελούν περίοδο έντονης συναισθηματικής φόρτισης, αναμνήσεων και ανάγκης για ανθρώπινη επαφή. Πίσω όμως από τα λαμπερά στολίδια και τις οικογενειακές συγκεντρώσεις υπάρχουν ηλικιωμένοι που βιώνουν τις γιορτές με χαρά και συγκίνηση, αλλά και άλλοι που έρχονται αντιμέτωποι με τη μοναξιά και τη νοσταλγία.

Μέσα από το παρόν ρεπορτάζ, η «Σημερινή» καταγράφει το πώς περνούν οι ηλικιωμένοι την εορταστική περίοδο σε μονάδα φροντίδας στη Λεμεσό, μεταφέροντας εικόνες από τη γιορτινή ατμόσφαιρα, τις δραστηριότητες, τις στιγμές ανθρώπινης επαφής και τη φροντίδα που λαμβάνουν. Οι φωτογραφίες που συνοδεύουν το άρθρο αποτυπώνουν μικρές καθημερινές στιγμές, πρόσωπα και χώρους, συνθέτοντας ένα πολυδιάστατο στιγμιότυπο της ζωής τους αυτές τις ημέρες.

H αξία της ανθρώπινης παρουσίας

Στο πλαίσιο αυτό, η «Σημερινή» μίλησε με την κ. Μαρίνα Σωκράτους, υπεύθυνη στο Σωκράτειο Μέλαθρον, Κέντρο Φυσικοθεραπείας και Αποκατάστασης, στη Λεμεσό, η οποία περιγράφει πώς οι ηλικιωμένοι βιώνουν τις γιορτές, ποιος είναι ο ρόλος του προσωπικού, πώς ανταποκρίνονται οι οικογένειες και τι είναι αυτό που έχουν περισσότερο ανάγκη οι άνθρωποι της τρίτης ηλικίας σε μια περίοδο που, περισσότερο από κάθε άλλη, αναδεικνύει την αξία της ανθρώπινης παρουσίας.

Η περίοδος των Χριστουγέννων και της Πρωτοχρονιάς συνοδεύεται από έντονο συναισθηματικό φορτίο για τους ηλικιωμένους, όπως επισημαίνει η κ. Μαρίνα Σωκράτους, υπεύθυνη στο Σωκράτειο Μέλαθρον, στη Λεμεσό. Για ορισμένους αποτελεί μια χαρούμενη εποχή, καθώς συνδέεται με αναμνήσεις, παραδόσεις και οικογενειακές στιγμές του παρελθόντος. Για άλλους, ωστόσο, οι γιορτές είναι πιο δύσκολες, καθώς εντείνεται το αίσθημα της μοναξιάς ή της απουσίας αγαπημένων προσώπων. Σε σύγκριση με την υπόλοιπη χρονιά, τα συναισθήματα αυτήν την περίοδο εμφανίζονται συχνά πιο έντονα και αντιφατικά.

Καμία μοναξιά τις γιορτές

Σύμφωνα με την κ. Σωκράτους, κατά την εορταστική περίοδο δεν υπάρχουν ηλικιωμένοι που να μένουν χωρίς επισκέψεις. Όσοι βρίσκονται σε καλή κινητική κατάσταση μεταβαίνουν στις οικογένειές τους, προκειμένου να περάσουν μαζί τους τις γιορτές. Για εκείνους που δεν μπορούν να μετακινηθούν, το προσωπικό προσπαθεί να καλύψει αυτό το κενό με αυξημένη προσωπική επαφή, συζήτηση, συμμετοχή σε δραστηριότητες και ουσιαστική συναισθηματική υποστήριξη, ώστε να μη βιώσουν το αίσθημα της μοναξιάς.

Γιορτινή ατμόσφαιρα και δράσεις

Για τις γιορτινές ημέρες, η μονάδα φροντίδας ηλικιωμένων αναλαμβάνει σειρά πρωτοβουλιών με στόχο τη δημιουργία ζεστής και εορταστικής ατμόσφαιρας. Όπως μας είπε η κ. Σωκράτους, οι χώροι στολίζονται και οργανώνονται ποικίλες δραστηριότητες προσαρμοσμένες στις δυνατότητες των ηλικιωμένων. Παράλληλα, παρασκευάζονται μελομακάρονα και άλλα γιορτινά εδέσματα, ενώ διοργανώνεται και μεγάλο πάρτι με άφθονο φαγητό και ποτό. Στο πλαίσιο αυτό, βρακάδες συμμετέχουν στη γιορτή, διασκεδάζοντας τους θεραπευόμενους με παραδοσιακά τραγούδια και χορούς. Ιδιαίτερη χαρά προσφέρουν και οι επισκέψεις σχολείων, με τα παιδιά να ψάλλουν τα κάλαντα, προκαλώντας έντονα συναισθήματα συγκίνησης και χαράς στους φιλοξενούμενους. Το εορταστικό πρόγραμμα ολοκληρώνεται με την παρουσία του Αγίου Βασίλη, ο οποίος μοιράζει δώρα σε όλους.

Την ίδια ώρα σημείωσε ότι κατά την εορταστική περίοδο παρατηρείται ένα έντονο μείγμα συναισθημάτων στους ηλικιωμένους. Πολλοί βιώνουν χαρά και συγκίνηση, ενώ άλλοι εκφράζουν νοσταλγία ή και μελαγχολία για το παρελθόν. Σημαντικό στοιχείο της καθημερινής φροντίδας αποτελεί το γεγονός ότι τους δίνεται ο χώρος να εκφράσουν ανοιχτά τα συναισθήματά τους και να νιώσουν ότι ακούγονται. Παράλληλα, όπως επισημαίνει, η περίοδος αυτή προσφέρει και στο προσωπικό την ευκαιρία ν’ ακούσει ιστορίες από παλαιότερες εποχές, ταξιδεύοντας μέσα από τις αφηγήσεις τους σε ένα διαφορετικό χρονικό πλαίσιο.

Το προσωπικό ως οικογένεια

Ερωτηθείσα για τον ρόλο του προσωπικού κατά την περίοδο των γιορτών και ιδιαίτερα για τους ηλικιωμένους που δεν διαθέτουν οικογενειακό περιβάλλον, η κ. Σωκράτους απάντησε ότι αυτός είναι καθοριστικός. Όπως ανέφερε, πέρα από την πρακτική φροντίδα, το προσωπικό λειτουργεί και ως συναισθηματικό στήριγμα, προσφέροντας ανθρώπινη παρουσία, κατανόηση και ζεστασιά. Για πολλούς ηλικιωμένους, σημείωσε, το προσωπικό γίνεται εκείνες τις ημέρες η «οικογένειά» τους. Παράλληλα, εξήγησε ότι με την ένταξη κάποιου στο Σωκράτειο Μέλαθρον ενσωματώνεται αυτόματα σε μια ομάδα, η οποία αποτελείται από νέους φίλους και λειτουργεί ως οικογενειακό περιβάλλον, καλύπτοντας σε μεγάλο βαθμό συναισθηματικά κενά που ενδέχεται να υπάρχουν.

Αναφερόμενη σε στιγμές από προηγούμενες γιορτινές περιόδους, που της έχουν μείνει αξέχαστες, η κ. Σωκράτους μίλησε για πολλές ιδιαίτερα συγκινητικές εμπειρίες. Όπως είπε, συχνά οι ηλικιωμένοι μοιράζονται προσωπικές ιστορίες ζωής, συγκινούνται ακούγοντας ένα παλιό τραγούδι ή εκφράζουν ευγνωμοσύνη ακόμη και για μιαν απλή χειρονομία φροντίδας, στιγμές που παραμένουν έντονα χαραγμένες στη μνήμη του προσωπικού. Ως χαρακτηριστικό παράδειγμα ανέφερε την πρωτοβουλία που υλοποιήθηκε πριν από δύο χρόνια, όταν οι φιλοξενούμενοι φωτογραφήθηκαν για τη δημιουργία χριστουγεννιάτικου ημερολογίου. Όπως περιέγραψε, ήθελαν να ντυθούν όμορφα, καμάρωναν ιδιαίτερα και η συγκίνηση ήταν διάχυτη σε όλους.

Κατά τις ημέρες των γιορτών, η καθημερινότητα στη μονάδα αποκτά πιο έντονο εορταστικό χαρακτήρα, χωρίς ωστόσο να διαταράσσεται η σταθερή φροντίδα, που προσφέρει αίσθημα ασφάλειας στους ηλικιωμένους. Η κ. Σωκράτους εξηγεί ότι τα γεύματα εμπλουτίζονται με γιορτινές επιλογές και το πρόγραμμα προσαρμόζεται με ειδικές δραστηριότητες, δίνοντας παράλληλα περισσότερο χρόνο για κοινωνική επαφή και χαλάρωση. Όπως σημειώνει, ανήμερα των Χριστουγέννων παρασκευάζεται γαλοπούλα, την Πρωτοχρονιά ψήνεται σούβλα, ενώ κόβονται βασιλόπιτες σε κάθε όροφο. Παράλληλα, την ημέρα των Φώτων φτιάχνονται λουκουμάδες, ώστε, όπως αναφέρει, να μη λείψει τίποτα από τους φιλοξενούμενους.

Αναφερόμενη στην ανταπόκριση των οικογενειών κατά την εορταστική περίοδο, η κ. Σωκράτους σημειώνει ότι συνήθως παρατηρείται αυξημένη παρουσία σε σχέση με άλλες εποχές του χρόνου. Όπως εξηγεί, οι γιορτές λειτουργούν συχνά ως αφορμή για περισσότερες επισκέψεις και για μια ουσιαστική επανασύνδεση με τους ηλικιωμένους. Παράλληλα, επισημαίνει ότι τα τελευταία χρόνια έχει αρχίσει να αλλάζει η αντίληψη γύρω από τις δομές φροντίδας ηλικιωμένων, καθώς δεν επικρατεί πλέον η προκατάληψη ότι οι οικογένειες «εγκαταλείπουν» τους ανθρώπους τους. Αντιθέτως, όπως αναφέρει, πολλοί επιλέγουν τη φιλοξενία σε τέτοιες μονάδες με στόχο την καλύτερη ποιότητα ζωής και την πιο εξειδικευμένη φροντίδα, την οποία συχνά δεν μπορούν να προσφέρουν οι ίδιοι στο οικογενειακό περιβάλλον.

Ανάγκη για ανθρώπινη επαφή

Στο ερώτημα για το τι έχουν περισσότερο ανάγκη οι ηλικιωμένοι κατά την περίοδο των γιορτών, η κ. Σωκράτους ξεκαθαρίζει ότι πάνω απ’ όλα προέχει η συναισθηματική επαφή. Όπως τονίζει, αυτό που αναζητούν περισσότερο είναι να νιώσουν ότι κάποιος τους σκέφτεται, τους ακούει και τους σέβεται. Παρότι η υλική φροντίδα παραμένει αναγκαία, υπογραμμίζει ότι η ανθρώπινη παρουσία είναι εκείνη που κάνει τη μεγαλύτερη διαφορά στην καθημερινότητά τους, ιδιαίτερα αυτές τις ημέρες.

Κλείνοντας, η κ. Σωκράτους απευθύνει μήνυμα προς την κοινωνία, τονίζοντας ότι οι ηλικιωμένοι δεν πρέπει να ξεχνιούνται, ιδιαίτερα κατά την περίοδο των γιορτών. Όπως επισημαίνει, ακόμη και ένα τηλεφώνημα, μια σύντομη επίσκεψη ή λίγος αφιερωμένος χρόνος μπορεί να σημαίνει πάρα πολλά για έναν άνθρωπο της τρίτης ηλικίας. Υπογραμμίζει, παράλληλα, ότι ο τρόπος με τον οποίο μια κοινωνία φροντίζει τους ηλικιωμένους της αποτελεί δείγμα πολιτισμού και ανθρωπιάς. Για να συνοψίσει το μήνυμά της, επιλέγει να κλείσει με μια κυπριακή παροιμία που, όπως λέει, χρησιμοποιεί συχνά: «Εκεί που είσαι ήμουν, κι εδώ που είμαι θα ’ρθεις».