Στέφανος Πελεκανής: Άφησε τη σιγουριά της δουλειάς τού εκπαιδευτικού για να δώσει… φωνή στις ρίζες του

Το να αφήσεις μια δουλειά που αγαπάς για να ακολουθήσεις έναν δρόμο χωρίς εγγυήσεις είναι μια απόφαση που κουβαλά αμφιβολίες, φόβο και ευθύνη. Για τον Στέφανο Πελεκανή, η επιλογή να αποχωρήσει από τη σχολική τάξη και να αφοσιωθεί στη μουσική ήρθε όταν συνειδητοποίησε ότι μπορεί κάποτε να μετάνιωνε αν δεν δοκίμαζε. Είχε σπουδάσει Φιλολογία, είχε εργαστεί ως εκπαιδευτικός και είχε βρει στην επαφή με τους μαθητές έναν ουσιαστικό τρόπο προσφοράς. Η ανάγκη να εκφραστεί μέσα από τη μουσική, όμως, τον οδήγησε σε μια διαφορετική καθημερινότητα, στην οποία κράτησε ένα πολύτιμο μάθημα από τα παιδιά: να ακούει.

Ο Κύπριος ερμηνευτής Στέφανος Πελεκανής μιλά στη «Σημερινή» για τις επιλογές που καθόρισαν τη διαδρομή του, τις δυσκολίες μιας καινούργιας αρχής και τους ανθρώπους που επηρέασαν τον τρόπο με τον οποίο βλέπει τη ζωή. Επιστρέφει στα παιδικά του χρόνια και στην επαφή με τους μεγαλύτερους, που κουβαλούσαν ιστορίες, λέξεις, τραγούδια και μνήμες ενός ολόκληρου τόπου. Αναγνωρίζει σήμερα την αξία όσων άκουσε κοντά τους και αισθάνεται την ευθύνη να συμβάλει ώστε αυτή η γνώση και η εμπειρία να φτάσουν στους επόμενους.

Σε αυτήν την προσπάθεια, η κυπριακή παράδοση αποτελεί για τον ίδιο έναν τρόπο επικοινωνίας ανάμεσα στις γενιές. Μέσα στα τραγούδια της συναντά την αγάπη, την απώλεια, την προσφυγιά, την ξενιτιά και την ελπίδα· εμπειρίες που εξακολουθούν να αγγίζουν τους ανθρώπους, όσο κι αν αλλάζουν οι εποχές. Στέκεται ιδιαίτερα στη δύναμη της μουσικής να διατηρεί ζωντανή τη μνήμη του τόπου, ακόμη και των κατεχόμενων χωριών μας, αλλά και στην ανάγκη να αποκτήσει η παράδοση ουσιαστική θέση στη ζωή των νέων.

Με διακριτικότητα αναφέρεται και σε ένα δύσκολο προσωπικό βίωμα, επιλέγοντας να μοιραστεί όσα του έμαθε: την αξία των σχέσεων, των μικρών στιγμών και τη δυνατότητα του ανθρώπου να ξαναβρίσκει τον δρόμο του. Η μουσική έγινε σε αυτήν τη διαδρομή διέξοδος, ένας τρόπος να εκφράσει όσα δυσκολευόταν να πει με λόγια.

«Σήμερα νιώθω περισσότερο άνθρωπος παρά καλλιτέχνης», λέει. Η σκέψη αυτή διατρέχει τη συζήτησή μας, καθώς το ενδιαφέρον του επιστρέφει διαρκώς στο τι μπορεί να δώσει στους άλλους. Μιλά για τα παιδιά, για τη σημασία τού να τους αφήνουμε χώρο να εκφράζονται και για την επιθυμία του να αγαπήσουν την Κύπρο, παραμένοντας ανοιχτά στον κόσμο. Πάνω απ’ όλα, μιλά για όσα θέλει να αφήσει πίσω του: μια παράδοση που συνεχίζει να ζει μέσα στους ανθρώπους και να περνά από τη μια γενιά στην άλλη.

Πώς θα περιέγραφες τη διαδρομή σου από τα παιδικά σου χρόνια μέχρι τον άνθρωπο που είσαι σήμερα;

Νομίζω πως η ζωή μου είναι μια διαδρομή αναζήτησης. Από μικρός είχα μέσα μου την ανάγκη να εκφράζομαι μέσα από τη μουσική, αλλά παράλληλα αγαπούσα πολύ τα γράμματα, τη γλώσσα και τον άνθρωπο. Σπούδασα Φιλολογία, εργάστηκα ως εκπαιδευτικός και για αρκετά χρόνια η ζωή μου ήταν μοιρασμένη ανάμεσα στην εκπαίδευση και στη μουσική. Κάποια στιγμή, όμως, κατάλαβα ότι η μουσική δεν ήταν απλώς κάτι που αγαπούσα· ήταν ο τρόπος με τον οποίο ήθελα να υπάρχω και να επικοινωνώ με τους ανθρώπους. Σήμερα νιώθω περισσότερο άνθρωπος παρά καλλιτέχνης. Η μουσική είναι το μέσο. Αυτό που με ενδιαφέρει είναι τι αφήνουμε πίσω μας και τι δίνουμε στους ανθρώπους.

Πώς μπήκε η κυπριακή παραδοσιακή μουσική στη ζωή σου;

Μπήκε από πολύ νωρίς, μέσα από τα ακούσματα του τόπου μας και την επαφή μου με την παραδοσιακή και τη βυζαντινή μουσική. Από μικρή ηλικία ασχολήθηκα με τη μουσική και στην πορεία άρχισα να ανακαλύπτω βαθύτερα τον πλούτο της κυπριακής παράδοσης. Όσο περισσότερο την μελετούσα, τόσο περισσότερο καταλάβαινα ότι δεν είναι απλώς τραγούδια. Είναι η ιστορία μας, η γλώσσα μας, ο τρόπος που αγαπήσαμε, πονέσαμε, γιορτάσαμε, αποχωριστήκαμε και ξανασμίξαμε. Γι’ αυτό και σήμερα αισθάνομαι ότι δεν την τραγουδώ απλώς. Έχω ευθύνη απέναντί της.

Ποιο βίωμα από την παιδική σου ηλικία θεωρείς ότι σε διαμόρφωσε περισσότερο;

Η επαφή με τους ανθρώπους και ιδιαίτερα με τους μεγαλύτερους ανθρώπους της οικογένειας και της κοινωνίας μας. Οι άνθρωποι αυτοί κουβαλούσαν ιστορίες, μνήμες, λέξεις, τραγούδια και έναν ολόκληρο τρόπο ζωής, που σήμερα κινδυνεύει να χαθεί. Μεγαλώνοντας κατάλαβα ότι πολλές φορές δεν εκτιμούμε κάτι όταν το έχουμε. Το αντιλαμβανόμαστε όταν αρχίζουμε να το χάνουμε. Αυτό με έκανε να αγαπήσω ακόμη περισσότερο την Κύπρο, τη γλώσσα της και τους ανθρώπους της.

Έχεις αναφερθεί σε ένα περιστατικό που σε σημάδεψε βαθιά. Τι θα ήθελες να μοιραστείς γι’ αυτό;

Υπάρχουν κάποια πράγματα στη ζωή που δεν τα ξεπερνάς ακριβώς· μαθαίνεις να ζεις μαζί τους. Υπήρξε ένα δύσκολο βίωμα, που με ανάγκασε να κοιτάξω τον εαυτό μου διαφορετικά και να καταλάβω πόσο εύθραυστος μπορεί να γίνει ο άνθρωπος. Δεν θα ήθελα να σταθώ τόσο στο ίδιο το γεγονός όσο σε αυτό που μου άφησε. Με έμαθε να εκτιμώ περισσότερο τη ζωή, τους ανθρώπους, τις σχέσεις και τις μικρές στιγμές. Και κυρίως με έμαθε ότι ακόμη και μέσα από τον πόνο μπορείς να ξαναβρείς τον δρόμο σου.

Πώς σε βοήθησε η μουσική να διαχειριστείς εκείνη την εμπειρία;

Η μουσική ήταν για μένα διέξοδος και λύτρωση. Όταν δεν μπορούσα να εκφράσω κάποια πράγματα με λόγια, μπορούσα να τα τραγουδήσω.

Και ίσως αυτός είναι ένας από τους λόγους που αγαπώ τόσο πολύ την παράδοση. Γιατί μέσα στα τραγούδια των ανθρώπων που έζησαν πριν από εμάς υπάρχει όλη η ανθρώπινη ζωή. Χαρά, έρωτας, απώλεια, προσφυγιά, ξενιτιά, ελπίδα. Όταν τραγουδάς αυτά τα τραγούδια, αισθάνεσαι ότι δεν είσαι μόνος.

Την κρατάς την επαφή σου με τους μαθητές ως φιλόλογος;

Τα παιδιά με έμαθαν να ακούω. Αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο. Μέσα στην τάξη δεν διδάσκεις μόνο εσύ. Διδάσκεσαι κι εσύ από τους μαθητές. Βλέπεις τον κόσμο μέσα από τα δικά τους μάτια και καταλαβαίνεις πόσο σημαντικό είναι να τους δώσεις χώρο να εκφραστούν. Και σήμερα, μέσα από τη μουσική, νιώθω ότι συνεχίζω με έναν διαφορετικό τρόπο αυτήν τη σχέση με τους νέους. Θέλω να τους δείξω ότι η παράδοση δεν είναι κάτι παλιό και σκονισμένο. Είναι κάτι που μπορεί να είναι ζωντανό, όμορφο και δικό τους.

Τι σε οδήγησε να αφήσεις τη διδασκαλία στα σχολεία και να αφοσιωθείς στη μουσική;

Δεν ήταν εύκολη απόφαση. Είχα μια δουλειά που αγαπούσα και έναν χώρο στον οποίο ένιωθα χρήσιμος. Όμως κάποια στιγμή κατάλαβα ότι, αν δεν δοκίμαζα να ακολουθήσω τη μουσική ολοκληρωτικά, πιθανόν να μετάνιωνα αργότερα.

Δεν άφησα τη διδασκαλία επειδή έπαψα να αγαπώ την εκπαίδευση. Απλώς η ζωή με οδήγησε σε έναν άλλο τρόπο επικοινωνίας με τον κόσμο. Και ίσως τελικά η μουσική να έγινε η δική μου τάξη, μόνο που τώρα οι μαθητές μου είναι όλοι όσοι θέλουν να ακούσουν.

Ποια ήταν η μεγαλύτερη δυσκολία που αντιμετώπισες κάνοντας αυτήν την αλλαγή στη ζωή σου;

Η αβεβαιότητα. Όταν αφήνεις κάτι σταθερό, για να κυνηγήσεις ένα όνειρο, δεν έχεις καμία εγγύηση ότι θα πετύχει. Υπήρξαν δύσκολες στιγμές, αμφιβολίες και στιγμές που χρειάστηκε να πω στον εαυτό μου «συνέχισε». Όμως, πιστεύω ότι αν κάτι το αγαπάς πραγματικά και εργάζεσαι με συνέπεια, κάποια στιγμή βρίσκει τον δρόμο του. Δεν θεωρώ τίποτα δεδομένο. Κάθε συναυλία, κάθε τραγούδι και κάθε άνθρωπος που έρχεται να με ακούσει είναι μια καινούργια ευθύνη.

Τι αναγνωρίζεις από τη δική σου ζωή στις ιστορίες που αφηγούνται τα παραδοσιακά τραγούδια;

Σχεδόν τα πάντα. Τον έρωτα, την απώλεια, την προσφυγιά, την ξενιτιά, την αναμονή, την πίστη, τη χαρά, το παράπονο. Ίσως αυτός είναι και ο λόγος που η παράδοση αντέχει. Γιατί αλλάζουν οι εποχές, αλλά ο άνθρωπος δεν αλλάζει τόσο πολύ. Ένας άνθρωπος πριν από εκατό χρόνια μπορεί να ένιωθε τον ίδιο πόνο, την ίδια αγάπη ή την ίδια λαχτάρα που νιώθουμε εμείς σήμερα. Και ειδικά για την Κύπρο, κάθε τραγούδι κουβαλά έναν τόπο. Ακόμη και τα κατεχόμενα χωριά μας υπάρχουν μέσα στα τραγούδια και στις μνήμες μας. Για μένα η μουσική μπορεί να κρατά ζωντανό αυτό που ο χρόνος προσπαθεί να σβήσει.

Τι θα ήθελες να χτίσεις για το μέλλον σου πέρα από την καλλιτεχνική σου πορεία;

Θα ήθελα να αφήσω πίσω μου κάτι που να έχει αξία για τους επόμενους. Να βοηθήσω ώστε η κυπριακή παράδοση να μη μείνει σε μουσεία και βιβλία, αλλά να συνεχίσει να ζει μέσα στους ανθρώπους και κυρίως μέσα στα παιδιά. Θέλω να δημιουργήσουμε νέους ανθρώπους που να αγαπούν την Κύπρο χωρίς να χρειάζεται να απορρίπτουν οτιδήποτε σύγχρονο. Η παράδοση δεν πρέπει να μας χωρίζει από τον κόσμο. Πρέπει να μας δίνει ρίζες για να μπορούμε να στεκόμαστε μέσα στον κόσμο. Και πάνω απ’ όλα θέλω να δημιουργώ γέφυρες. Μεταξύ ανθρώπων, γενεών, τόπων και πολιτισμών. Να τραγουδάμε όλοι μαζί, γιατί στο τέλος αυτό που μένει δεν είναι ποιος είσαι, από πού είσαι ή τι έχεις. Είναι το τι έδωσες στους άλλους. Η παράδοση, για μένα, είναι αγάπη. Και ό,τι αγαπάς, δεν το κρατάς μόνο για τον εαυτό σου. Το παραδίδεις στον επόμενο.