Μια ολόκληρη γενιά μέσα σε μια οθόνη

Σχεδόν όλοι οι νέοι στην Κύπρο χρησιμοποιούν κοινωνικά δίκτυα. Το ποσοστό φτάνει στο 98,3% για τις ηλικίες 16–29 ετών, το υψηλότερο στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Την ίδια ώρα, όμως, καταγράφεται μια δεύτερη, πολύ πιο ανησυχητική επίδοση: μόλις το 17% των νέων χρηστών ελέγχουν την αξιοπιστία πληροφοριών που συναντούν στο διαδίκτυο, όταν ο ευρωπαϊκός μέσος όρος αγγίζει το 41%. Η Κύπρος αποτελεί, μάλιστα, τη μοναδική χώρα της ΕΕ όπου οι νέοι επαληθεύουν διαδικτυακές πληροφορίες λιγότερο συχνά από τον γενικό πληθυσμό. Τα στοιχεία της Eurostat για το 2025 φανερώνουν τη μεγάλη απόσταση ανάμεσα στην εξοικείωση με τα social media και στην κριτική αξιολόγηση όσων εμφανίζονται στην οθόνη. Την ίδια περίοδο, η Κυβέρνηση προωθεί απαγόρευση πρόσβασης σε κοινωνικά δίκτυα για παιδιά κάτω των 15 ετών, ενώ βρίσκεται σε εξέλιξη δημόσια διαβούλευση. Σχεδόν καθολική συμμετοχή, χαμηλή επαλήθευση πληροφοριών και ένα νομοθετικό όριο υπό διαμόρφωση συνθέτουν την εικόνα μιας κοινωνίας που καλείται να επανεξετάσει τη σχέση των παιδιών της με τον ψηφιακό κόσμο.

Στην κορυφή της Ευρώπης

Τα δεδομένα δημοσιοποιήθηκαν από τη Eurostat στις 9 Απριλίου 2026 και αφορούν το προηγούμενο έτος. Στην Κύπρο, το 98,3% των ατόμων 16–29 ετών δήλωσαν χρήση κοινωνικών δικτύων, έναντι 89,3% στην ΕΕ. Ακολουθούν η Τσεχία με 97,2%, η Δανία με 96,9% και η Φινλανδία με 96,6%. Στην άλλη άκρη της κατάταξης βρίσκεται η Ιταλία με 80,3%. Η διαφορά Κύπρου και ευρωπαϊκού μέσου όρου φτάνει τις εννέα ποσοστιαίες μονάδες.

Δεν πρόκειται για φαινόμενο που αφορά αποκλειστικά τους νέους. Στις ηλικίες 16–74 ετών, η συμμετοχή στα κοινωνικά δίκτυα στην Κύπρο φτάνει το 86,5%. Το χάσμα ανάμεσα στους νέους και στο σύνολο αυτών των ηλικιών περιορίζεται στις 11,8 μονάδες. Η ψηφιακή δικτύωση έχει πλέον διεισδύσει σχεδόν σε κάθε γενιά, αν και στις μικρότερες ηλικίες πλησιάζει το απόλυτο.

Χρειάζεται, πάντως, μια ουσιαστική διάκριση: η έρευνα μετρά συμμετοχή σε κοινωνικά δίκτυα, όπως η δημιουργία προφίλ και η ανάρτηση μηνυμάτων ή άλλου περιεχομένου. Δεν μετρά πόσες ώρες περνούν οι νέοι στο κινητό, ούτε πόσοι εμφανίζουν εξάρτηση. Η υψηλή χρήση δεν αποτελεί από μόνη της διάγνωση εθισμού.

Πρώτοι στη χρήση, τελευταίοι στον έλεγχο

Η μεγαλύτερη αντίφαση εντοπίζεται στην αξιολόγηση των πληροφοριών. Σύμφωνα με τη Eurostat, το 2025 μόλις το 17% των νέων χρηστών του διαδικτύου στην Κύπρο πραγματοποίησαν ενέργειες για να ελέγξουν την ακρίβεια πληροφοριών και τις πηγές τους. Στην ΕΕ το αντίστοιχο ποσοστό ανέρχεται σε 41%. Η απόσταση φτάνει τις 24 ποσοστιαίες μονάδες.

Στην ευρωπαϊκή κατάταξη, χαμηλότερα από την Κύπρο βρίσκεται μόνο η Ελλάδα, με 12%. Στον αντίποδα, στην Ιρλανδία το 78% των νέων ελέγχουν πηγές, ενώ στην Ολλανδία το 63%. Η κυπριακή ιδιαιτερότητα γίνεται ακόμη πιο αποκαλυπτική στη σύγκριση των ηλικιών: σε ολόκληρη την ΕΕ οι νέοι ελέγχουν συχνότερα τις πληροφορίες από τον γενικό πληθυσμό. Μόνο στην Κύπρο συμβαίνει το αντίθετο, με διαφορά τριών μονάδων.

Το κυπριακό ποσοστό έχει πάντως βελτιωθεί από το 11% που είχε καταγραφεί το 2023. Παραμένει, όμως, πολύ χαμηλότερο από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο.

Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε πληροφορία που διαβάζεται στο διαδίκτυο είναι ψευδής ή ότι όσοι δεν δηλώνουν επαλήθευση πιστεύουν όσα βλέπουν. Δείχνει, όμως, πόσο περιορισμένη παραμένει η καταγεγραμμένη πρακτική ελέγχου. Μια αναρτημένη «είδηση», ένα αποσπασματικό βίντεο ή ένας ισχυρισμός που αναπαράγεται γρήγορα μπορεί να φτάσει σε τεράστιο κοινό. Η ικανότητα να διακρίνει κάποιος την πηγή και να διασταυρώνει τον ισχυρισμό έχει, επομένως, μεγαλύτερη σημασία από την απλή ευχέρεια χρήσης μιας εφαρμογής.

Όριο στα 15, με ανοιχτά ερωτήματα

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, το Υπουργικό Συμβούλιο ενέκρινε στις 16 Σεπτεμβρίου σχέδιο δράσης για την προστασία ανηλίκων. Η κεντρική πρόταση προβλέπει ελάχιστο όριο ηλικίας τα 15 έτη για πρόσβαση σε κοινωνικά δίκτυα. Το μέτρο δεν έχει ακόμη ψηφιστεί. Η Κυβέρνηση στοχεύει να καταθέσει νομοσχέδιο στη Βουλή τον Δεκέμβριο, αφού προηγηθούν δημόσια διαβούλευση και αξιολόγηση των επιπτώσεων στα δικαιώματα του παιδιού.

Σύμφωνα με τον σχεδιασμό, την ευθύνη ελέγχου ηλικίας θα έχουν κυρίως οι πλατφόρμες. Προβλέπεται τεχνολογική λύση επαλήθευσης, με μελλοντική ενσωμάτωσή της στον «Ψηφιακό Πολίτη», ώστε να επιβεβαιώνεται το ηλικιακό όριο χωρίς περιττή αποκάλυψη προσωπικών δεδομένων. Παράλληλα εξαγγέλλονται αλλαγές στην εκπαίδευση, επιμόρφωση εκπαιδευτικών και ενημέρωση γονέων και παιδιών.

Από τις 7 Οκτωβρίου βρίσκεται σε εξέλιξη ψηφοφορία στη «Φωνή του Πολίτη», η οποία παραμένει ανοικτή έως τις 8 Νοεμβρίου και δέχεται συμμετοχή από άτομα 15 ετών και άνω. Η διαβούλευση αφορά ειδικά την πρόσβαση ανηλίκων, όχι την καταγεγραμμένη χρήση των ηλικιών 16–29. Αυτή η διαφορά έχει σημασία: τα ευρωπαϊκά στοιχεία εξηγούν το περιβάλλον μέσα στο οποίο μεγαλώνουν τα παιδιά, δεν μετρούν όμως άμεσα τη χρήση από παιδιά κάτω των 15.

Το ουσιαστικό ερώτημα δεν εξαντλείται στην ηλικία εγγραφής. Ακόμη και με αυστηρότερους κανόνες πρόσβασης, θα χρειαστεί να μάθουν οι νέοι να ελέγχουν τι διαβάζουν, ποιος το δημοσιεύει και γιατί. Η Κύπρος βρίσκεται ήδη πρώτη στην ευρωπαϊκή κατάταξη της χρήσης. Η πρόκληση είναι να μη μείνει στις τελευταίες θέσεις όσον αφορά την κριτική ανάγνωση του ψηφιακού κόσμου.