Η παρέμβαση Σαμαρά στη Βουλή: Η συνεχής ελληνική στρατιωτική παρουσία και η Kερκόπορτα του άρθρου 30

Ο Αντώνης Σαμαράς ένωσε στην ίδια πολιτική εξίσωση τη μόνιμη στρατιωτική παρουσία της Ελλάδας στην Κύπρο και το άρθρο 30 της σύμβασης με τη Chevron, προειδοποιώντας για λάθος μηνύματα σε μια περίοδο γεωπολιτικής έντασης

Στην Ολομέλεια της Βουλής των Ελλήνων, κατά τη συζήτηση για την κύρωση των συμβάσεων της Chevron και της HELLENiQ Energy για έρευνα και εκμετάλλευση υδρογονανθράκων νοτίως της Κρήτης και της Πελοποννήσου, ο Αντώνης Σαμαράς επέλεξε να συνδέσει δύο ζητήματα που, κατά τη δική του ανάγνωση, ανήκουν στον ίδιο εθνικό φάκελο: την ανάγκη διαρκούς ελληνικής στρατιωτικής παρουσίας στην Κύπρο και τη νομικοπολιτική σημασία του άρθρου 30 της συμφωνίας με τη Chevron. Με την παρέμβασή του δεν περιορίστηκε σε τεχνικές ενστάσεις για ένα ενεργειακό συμβόλαιο, αλλά επιχείρησε να στείλει ευρύτερο μήνυμα για το πώς πρέπει να διαβάζεται σήμερα η γεωπολιτική πραγματικότητα σε Αιγαίο, Ανατολική Μεσόγειο και Κύπρο.

Από την έκτακτη συνδρομή στη μόνιμη παρουσία

Ο πρώτος πυλώνας της τοποθέτησής του αφορούσε την Κύπρο. Ο πρώην Πρωθυπουργός χαρακτήρισε θετικές και αυτονόητες τις πρόσφατες κινήσεις της Αθήνας, δηλαδή την αποστολή φρεγατών και αεροσκαφών στην Κύπρο, καθώς και την ανάπτυξη Patriot στην Κάρπαθο, λέγοντας ότι η Κυβέρνηση αντέδρασε γρήγορα. Δεν έμεινε, όμως, εκεί. Υποστήριξε ότι η τρέχουσα συγκυρία δεν πρέπει ν’ αντιμετωπιστεί ως προσωρινός συναγερμός, αλλά ως ευκαιρία για μια πιο μόνιμη αναδιάταξη της αποτρεπτικής παρουσίας του Ελληνισμού στην περιοχή. Γι’ αυτό έθεσε ανοιχτά θέμα μόνιμης συστάθμευσης ελληνικών και ευρωπαϊκών δυνάμεων στην Κύπρο, θεωρώντας ότι η παλαιά αμυντική αρχιτεκτονική δεν επαρκεί πλέον απέναντι στις νέες απειλές.

Η σημασία αυτής της θέσης είναι προφανής για τη Λευκωσία. Ο Σαμαράς, ουσιαστικά, υποστήριξε ότι η αποστολή ελληνικών μέσων δεν πρέπει να εκληφθεί ως συγκυριακή κίνηση διαχείρισης κρίσης, αλλά ως βάση για πιο σταθερή και θεσμική παρουσία. Με άλλα λόγια, εισηγείται μετάβαση από την έκτακτη στρατιωτική συνδρομή σε μια πιο μόνιμη λογική αποτροπής. Η επιχειρηματολογία του στηρίζεται στην παραδοχή ότι η Κύπρος είναι ταυτόχρονα ευρωπαϊκό έδαφος και κρίσιμο γεωπολιτικό προγεφύρωμα, άρα η θωράκισή της δεν είναι περιφερειακή λεπτομέρεια, αλλά στοιχείο της συνολικής αρχιτεκτονικής ασφαλείας στην Ανατολική Μεσόγειο.

Το άρθρο 30 ως «Κερκόπορτα»

Ο δεύτερος πυλώνας της παρέμβασής του ήταν ακόμα πιο αιχμηρός. Ο Σαμαράς επέμεινε ότι η παράγραφος 3 του άρθρου 30 της σύμβασης με τη Chevron είναι απαράδεκτη, επειδή, όπως είπε, ανοίγει «Κερκόπορτα» για το τουρκολιβυκό μνημόνιο. Η ένστασή του δεν αφορά την ίδια την έναρξη ερευνών, αφού δήλωσε υπέρ των εξορύξεων, αλλά τη συγκεκριμένη διατύπωση που προβλέπει ότι τα νότια και πλευρικά όρια της συμβατικής περιοχής μπορούν ν’ αναθεωρηθούν αν υπάρξει μελλοντική συμφωνία οριοθέτησης μεταξύ της Ελλάδας και «ενός ή περισσότερων γειτονικών κυρίαρχων κρατών». Ο ίδιος διερωτήθηκε ποια είναι αυτά τα «περισσότερα γειτονικά κράτη» πέραν της Λιβύης και συνέδεσε ευθέως αυτήν τη ρήτρα με τον κίνδυνο έμμεσης νομιμοποίησης της λογικής του τουρκολιβυκού μνημονίου.

Πράγματι, το κείμενο της προσθήκης προβλέπει ότι, σε περίπτωση μελλοντικής συμφωνίας οριοθέτησης, το τμήμα της συμβατικής περιοχής που θα βρεθεί εκτός ελληνικής υφαλοκρηπίδας ή ΑΟΖ παύει ν’ αποτελεί μέρος της μίσθωσης, με την εταιρεία να χάνει δικαιώματα σ’ εκείνο το κομμάτι και το Δημόσιο να επιστρέφει αναλογικά μόνο τα σχετικά καταβληθέντα ποσά. Η κυβερνητική και νομική λογική πίσω από τη διάταξη είναι ότι έτσι προστατεύεται το ελληνικό Δημόσιο από μελλοντικές αξιώσεις ιδιώτη μισθωτή, εφόσον προκύψει νέα διεθνής οριοθέτηση. Όμως για τον Σαμαρά το πρόβλημα δεν είναι τεχνικό, αλλά πολιτικό: θεωρεί ότι η ίδια η εισαγωγή τέτοιας πρόβλεψης σε νομοθετημένο κείμενο της Ελληνικής Δημοκρατίας δίνει λάθος σήμα σε μια περίοδο κατά την οποία η Αθήνα επιδιώκει να ακυρώσει, και όχι να υπονοήσει, οποιαδήποτε σκιά επί των κυριαρχικών της δικαιωμάτων.

Η κυβερνητική απάντηση και το πολιτικό βάρος

Η Κυβέρνηση απάντησε ότι οι ανησυχίες αυτές είναι αβάσιμες. Ο Σταύρος Παπασταύρου αντέτεινε πως οι συμβάσεις με τη Chevron και τη HELLENiQ Energy είναι ιδιωτικές συμβάσεις, δεν δημιουργούν υποχρεώσεις μεταξύ κρατών και, συνεπώς, δεν μπορούν να εκχωρήσουν κυριαρχικά δικαιώματα. Υποστήριξε, επίσης, ότι το άρθρο 30 είναι απλώς νομική πρόβλεψη που ρυθμίζει ευθύνες και προστατεύει το δημόσιο συμφέρον, ενώ παράλληλα τόνισε ότι η ίδια η παρουσία της Chevron νοτίως της Κρήτης ενισχύει, αντί να αποδυναμώνει, την ελληνική θέση απέναντι στις τουρκικές αμφισβητήσεις. Στο ίδιο πνεύμα, απέρριψε και την κατηγορία περί κατευνασμού, επικαλούμενος ακριβώς τη στρατιωτική παρουσία ελληνικών φρεγατών και F-16 στην Κύπρο.

Αυτό ακριβώς είναι και το πολιτικό βάρος της χθεσινής παρέμβασης Σαμαρά: ένωσε σε ένα ενιαίο αφήγημα την άμυνα και την ενέργεια, την Κύπρο και την Κρήτη, τη στρατιωτική αποτροπή και τη νομική διατύπωση μιας ενεργειακής σύμβασης. Το μήνυμά του ήταν πως δεν αρκεί να στέλνονται δυνάμεις στην Κύπρο αν αυτή η παρουσία δεν αποκτήσει συνέχεια, όπως δεν αρκεί να υπογράφονται μεγάλες συμφωνίες υδρογονανθράκων αν περιέχουν διατυπώσεις που, έστω και εμμέσως, μπορούν να ερμηνευθούν ως παραχώρηση χώρου σε μελλοντικές αμφισβητήσεις.

Συνεργάτες Α. Σαμαρά στη «Σ» 

Η διαφορά είναι ότι η αποτροπή αφορά στην παρούσα φάση το Ιράν και, σύμφωνα με την Κυβέρνηση, η παρουσία των ελληνικών πολεμικών σκαφών και μαχητικών στην Κύπρο θα διαρκέσει όσο και η κρίση. Από την άλλη ο κ. Σαμαράς υποστηρίζει την παραμονή τους σε συμμαχική Βάση για αποτροπή των τουρκικών και άλλων απειλών, προκειμένου να περάσουν από την πολιτική του εξευμενισμού στην πολιτική της αποτροπής. Η πολιτική της κυβέρνησης με τη Chevron και το άρθρο 30 ξεπερνά τα όρια του εξευμενισμού και ανοίγει Κερκόπορτες για αφομοίωση κυριαρχικών δικαιωμάτων έναντι της Τουρκίας. Άλλο αποτροπή απειλών που πηγάζουν από την κρίση του Ιράν και άλλο γενική αποτροπή, που καλύπτει και τις απειλές της Τουρκίας.