Δ’ Κυριακή των Νηστειών

Στην Δ’ Κυριακή των Νηστειών η Εκκλησία μας αναφέρεται στο βιβλίο του Αγίου Ιωάννου της Κλίμακος. Το βιβλίο αναφέρεται στην πορεία του ανθρώπου προς το Παράδεισο και γι' αυτό ο τίτλος του είναι «Κλίμαξ του Παραδείσου».

Ο Άγιος Ιωάννης της Κλίμακος έζησε κατά τα έτη 525 – 600. Για εξήντα σχεδόν χρόνια έζησε στην έρημο της Αιγύπτου, γύρω από το Μοναστήρι της Αγίας Αικατερίνης στο Σινά, το οποίο μάλιστα στα τέλη του 6ου αιώνα υπηρέτησε και ως Ηγούμενος. Αυτό όμως που έκανε περισσότερο γνωστό τον Άγιο Ιωάννη στον χριστιανικό κόσμο είναι το αξιόλογο ασκητικό βιβλίο του με τον τίτλο «Κλίμαξ του Παραδείσου», από το οποίο πήρε και το επώνυμό του ο Άγιος.

Το βιβλίο αυτό αποτελείται από δύο επί μέρους θέματα. Το πρώτο μέρος τονίζονται τα ιδεώδη χαρακτηριστικά που πρέπει να κοσμούν ένα ποιμένα και διδάσκαλο της Εκκλησίας.

Το δεύτερο μέρος αποτελεί περιγραφή του τρόπου της πνευματικής ασκήσεως. Το μέρος αυτό αποτελείται από 30 κεφάλαια, όσα και τα στάδια που πρέπει ν’ ακολουθήσει ο χριστιανός στη ζωή του για να τελειωθεί στη χριστιανική ζωή, να φθάσει δηλαδή με τη βοήθεια του Θεού και τον τρόπο της ζωής του στην εν Χριστώ σωτηρία.

Τον τίτλο της «Κλίμακος» (σκάλας) που έδωσε ο Άγιος Ιωάννης ως τίτλο στο έργο του την πήρε από το γνωστό όραμα του Ιακώβ (Γένεσις 28, 12) μετά τη φυγή του από το σπίτι του, όταν ξεγέλασε με την καθοδήγηση της μητέρας του τον αδελφό του Ησαύ και τον πατέρα του Ισαάκ να πάρει την ευλογία για τα πρωτοτόκια για ένα πιάτο φακές.

Την παρουσίαση του έργου του σε 30 κεφάλαια που αναφέρονται στα τριάντα στάδια της πνευματικής ασκήσεως τα καθόρισε με βάση την ηλικία του Ιησού Χριστού όταν άρχισε επίσημα το δημόσιο κήρυγμα και το απολυτρωτικό του έργο. Τα στάδια αυτά αποτελούν μια πνευματική ανάβαση όπως ανεβαίνουμε σε μια κλίμακα (σκάλα) από κάτω προς τα πάνω, από τα χαμηλά στα υψηλά, από τα εύκολα στα δύσκολα, έτσι ώστε η επιτυχής βίωση του κάθε σταδίου να αποτελεί προϋπόθεση για τη μεταβίβασή μας στο επόμενο.

Στο πρώτο στάδιο γίνεται αναφορά στον χαρακτήρα της μοναχικής ζωής με βασικό χαρακτηριστικό την αναχώρηση εκ του κόσμου. Αυτό περισσότερο σημαίνει αναχώρηση εκ του κακού και εκ του πονηρού του κόσμου («ουκ ερωτώ ίνα άρης αυτούς εκ του κόσμου αλλ’ ίνα τηρήσεις αυτούς εκ του πονηρού. Εκ του κόσμου ουκ εισίν καθώς εγώ ουκ ειμί εκ του κόσμου», Ιωάννου 17: 15-16).

Σκοπός του χριστιανού, είτε βρίσκεται ανάμεσα στον κόσμο ή μακριά από τον κόσμο, είναι ν’ αποβάλει το κοσμικό φρόνημα και ν’ αποκτήσει νουν Χριστού, να σκέπτεται και να συμπεριφέρεται ως να είναι ο Χριστός. Πρέπει δηλαδή να είμαστε άνθρωποι της αγάπης, της δικαιοσύνης, της καλοσύνης και της φιλανθρωπίας, όπως στον ύψιστο βαθμό ήταν συνέχεια ο Ιησούς Χριστός. Όποιος βρίζει ή ειρωνεύεται, είναι ως να ασεβεί στον Θεό, γιατί ο κάθε άνθρωπος είναι «κατ’ εικόνα Θεού». Η ασέβειά μας στο Περιβάλλον κι οι οικολογικές μας αμαρτίες είναι ασέβεια στον Θεό, στον Δημιουργό του Κόσμου. Ο Θεός μάς πρόσφερε τον Πλανήτη μας ως δώρο για να ζούμε και να τον προσέχουμε κι όχι να τον μολύνουμε και να τον λεηλατουμε με πολέμους, μίση και κακίες και οικολογικές καταστροφές.

Στα επόμενα στάδια γίνεται περιγραφή του αγώνος της ασκήσεως του χριστιανού ν’ αυξάνει στη ζωή του τις αρετές και να περιορίζει τις κακίες. Μεταξύ άλλων, τονίζει την αξία της λύπης, της υπακοής, της μετάνοιας, της μνήμης θανάτου, της σιωπής, της νηστείας και της προσευχής. Στην κορυφή των αξιών, με βάση τη μαρτυρία του Αποστόλου Παύλου, τοποθετεί τις αρετές της πίστεως, της αγάπης και της ελπίδος.

Το πρόβλημα της απόγνωσης και της απελπισίας του σύγχρονου ανθρώπου

Στην παράγραφο 61 του 26ου κεφαλαίου «περί διακρίσεως» ο Άγιος Ιωάννης, αναφερόμενος σ’ ένα από τα πολλά προβλήματα που αντιμετωπίζει κι ο σημερινός άνθρωπος, παρατηρεί ότι «υπάρχει απόγνωση που οφείλεται στο πλήθος των αμαρτιών και στο βάρος της συνειδήσεως και στην αφόρητη λύπη, διότι γέμισε εξ ολοκλήρου η ψυχή από τραύματα και καταποντίσθηκε από το βάρος τους στον βυθό της απογνώσεως. Και υπάρχει κι άλλο είδος απογνώσεως που μας συμβαίνει από υπερηφάνεια και οίηση (έπαρση), διότι θεωρούμε ότι ο εαυτός μας δεν άξιζε να πάθει μια τέτοια πτώση (όταν κάποιος επιθυμεί πράγματα που δεν μπορεί να πετύχει ή που δεν κάνει τίποτα για να πετύχει αυτά που θέλει ή που τα θέλει από έπαρση για να τονώσει τον εγωισμό του και στην αποτυχία του απογοητεύεται). Στην πρώτη περίπτωση ο άνθρωπος παραδίδεται στην αδιαφορία, ενώ στη δεύτερη συνεχίζει με απόγνωση και τρόπο επιζήμιο τους αγώνες του (χωρίς ορθό προσανατολισμό, βασανίζοντας και βασανιζόμενος). Θεραπεία της πρώτης μορφής απογνώσεως είναι η εγκράτεια και η ευελπιστία, της δεύτερης μορφής η ταπείνωση (η θυσία αυτού που θέλεις και δεν μπορείς κι η ταύτιση της ευτυχίας σου μ’ αυτό που έχεις ή μ’ αυτό που μπορείς να πετύχεις με βάση τις δυνατότητες σου και τη βοήθεια του Θεού), σε συνδυασμό με την προσπάθειά μας να σταματήσουμε να κρίνουμε τους άλλους. Ταυτόχρονα η καλή μας διάθεση να βοηθάμε τους άλλους όσο μπορούμε και μάλιστα τους διπλανούς μας.

Το βιβλίο της «Κλίμακος» του Αγίου Ιωάννου αποτελεί και για την εποχή μας μια συμβολή στην καλύτερη αντιμετώπιση των ανθρωπίνων προβλημάτων της καθημερινής ζωής.

Πρέπει να ζούμε ως να είμαστε μια μεγάλη οικογένεια αν θέλουμε να πάμε καλά, βοηθώντας και στηρίζοντας ο ένας τον άλλον.

Πρέπει να συνεχίσουμε να προσευχόμαστε με τη βοήθεια του Θεού και την καλή θέληση εκείνων που έχουν τη δύναμη να μεσολαβήσουν να σταματήσουν οι πόλεμοι στη Μέση Ανατολή και στην Ουκρανία και με ειρηνικό διάλογο να εφαρμοσθεί το Διεθνές Δίκαιο. Αν δεν σταματήσουν οι υφιστάμενες εμπόλεμες συγκρούσεις, τότε μπορούν να εξελιχθούν όπως την ανεξέλεγκτη φωτιά, που μπορεί να φθάσει και στο σπίτι μας με διάφορους τρόπους, όπως ήδη άρχισε με την ακρίβεια των πάντων και το ρίσκο για πυρηνικό ολοκαύτωμα και επέκταση του πολέμου με μεγάλο κίνδυνο να εξελιχθεί και σε παγκόσμιο.

Προσευχόμαστε λοιπόν για τον τερματισμό όλων των πολέμων και για την ειρηνική συνύπαρξη των λαών με την ευαισθησία μας να προστατεύονται τα ανθρώπινα δικαιώματα όλων των λαών.

Προσευχόμαστε επίσης και για την ανάπαυση της ψυχής ενός εκ των σημαντικών Προκαθημένων των Τοπικών Ορθοδόξων Εκκλησιών, του μακαριστού Πατριάρχου Γεωργίας κυρού Ηλία, του οποίου τελέστηκε η Νεκρώσιμος Ακολουθία στη Πρωτεύουσα της Γεωργίας, στη Τυφλίδα. Όπως τόνισε ο Αλεξανδρινός Προκαθήμενος κ.κ. Θεόδωρος στο Πατριαρχικό του μήνυμα προς το Πατριαρχείο Γεωργίας, «να πορευθούμε, όπως ο μακαριστός Πατριάρχης Ηλίας, μια πορεία προς την κοινωνική δικαιοσύνη, πορεία προς την ειρηνική συνύπαρξη των λαών, στήριξη με την άδολη αγάπη μας των εμπερίστατων, προτεραιότητα εις τον ειρηνικό διάλογο διά τη λύση πολύπλοκων προβλημάτων. Να ζούμε ως παιδιά του Θεού με την ελπίδα της μετοχής μας εις τη Βασιλεία των Ουρανών. Κι ακόμη το πιο σημαντικό, να εργαζώμεθα όλοι μας για την ορατή ενότητα των Ορθοδόξων για να προστατεύουμε και τους λαούς μας και την ανθρωπότητα και τον πλανήτη μας να επιβιώσουν με το φάρμακο της άδολης αγάπης και της δικαιοσύνης».

*Μητροπολίτης Ζιμπάμπουε και Αγκόλας