Μια κροτίδα άλλαξε τα πάντα: Παρακαλούσε τους γιατρούς να τον αφήσουν να πεθάνει

Κυριακή, 21 Μαρτίου 1976. Σε ένα δωμάτιο σπιτιού στη Λεμεσό, ένας 15χρονος μαθητής ασχολείται με την κατασκευή κροτίδων, την ώρα που οι γονείς του πιστεύουν ότι διαβάζει. Λίγα δευτερόλεπτα αργότερα, ένας εκκωφαντικός ήχος σκίζει τη σιωπή. Η έκρηξη είναι βίαιη. Ο χώρος γεμίζει καπνό και σκόνη. Μέσα σ’ εκείνες τις στιγμές, τίποτα δεν είναι ξεκάθαρο. Πολύ γρήγορα, όμως, η πραγματικότητα αποκαλύπτεται με τον πιο σκληρό τρόπο.

Ο ανήλικος μεταφέρεται στο νοσοκομείο με σοβαρά τραύματα. Ο πόνος είναι αβάσταχτος. Όπως ο ίδιος περιγράφει, φτάνει στο σημείο να παρακαλεί τους γιατρούς να τον αφήσουν να πεθάνει. Η έκρηξη έχει προκαλέσει ακρωτηριασμό, ενώ τα τραύματα δεν περιορίζονται μόνο στο χέρι. Ακολουθεί μια μακρά και εξαντλητική ιατρική διαδρομή, με συνεχόμενες χειρουργικές επεμβάσεις, νοσηλείες και μετακινήσεις για θεραπεία, τόσο στην Κύπρο όσο και στο εξωτερικό. Για μεγάλο χρονικό διάστημα, τα χειρουργικά κρεβάτια αποτελούν μέρος της καθημερινότητάς του.

Η ζωή του αλλάζει από τη μια στιγμή στην άλλη. Όσα μέχρι εκείνη την ημέρα θεωρούνταν δεδομένα, παύουν να είναι. Τα όνειρα της εφηβείας, οι στόχοι και οι επιθυμίες ανατρέπονται βίαια και χρειάζονται επαναπροσδιορισμό. Η καθημερινότητα μετατρέπεται σε διαρκή δοκιμασία, καθώς ακόμη και οι πιο απλές κινήσεις απαιτούν προσπάθεια και επιμονή. Το να καταφέρει να δέσει τα κορδόνια των παπουτσιών του εξελίσσεται σε ένα από τα πρώτα σημαντικά βήματα προς απεξάρτησή του από τη βοήθεια των άλλων.

Στη δύσκολη αυτή πορεία, η στήριξη από το οικογενειακό και σχολικό περιβάλλον αποδεικνύεται καθοριστική. Οι γονείς του βρίσκονται συνεχώς στο πλευρό του, ενώ οι καθηγητές του φροντίζουν να μη χαθεί η επαφή του με την εκπαίδευση, μεταφέροντας τα μαθήματα στο σπίτι. Παρά τη στήριξη, όμως, η εσωτερική διαδρομή είναι μακρά και επίπονη. Για χρόνια επιλέγει να καλύπτει το χέρι του, προσπαθώντας να προστατευτεί από τα βλέμματα και την περιέργεια. Χρειάζεται να περάσουν δεκαετίες μέχρι ν’ αποδεχθεί πλήρως τη νέα του πραγματικότητα και ν’ απαλλαγεί από αυτήν την εσωτερική «άγκυρα».

Πενήντα χρόνια μετά το ατύχημα που σημάδεψε τη ζωή του, ο Στέλιος Θεοφίλου μιλά στη «Σημερινή», με αφορμή την περίοδο του Πάσχα, επιχειρώντας μέσα από τη δική του εμπειρία να στείλει ένα ξεκάθαρο μήνυμα προς τα άτομα που ασχολούνται με τις κροτίδες και την κοινωνία για τις πραγματικές συνέπειες μιας στιγμής απερισκεψίας.

Κύριε Θεοφίλου, έχουν περάσει σχεδόν πέντε δεκαετίες από εκείνη την ημέρα. Πόσο ζωντανές παραμένουν μέσα σας οι εικόνες και τα συναισθήματα εκείνου του πρωινού;

Ο χρόνος μπορεί να περνά, αλλά εκείνη η στιγμή δεν σβήνει. Είναι βαθιά χαραγμένη μέσα μου, σαν να συνέβη χθες. Θυμάμαι τον ήχο, την αναστάτωση, τον καπνό, την αίσθηση ότι κάτι έχει πάει τρομερά λάθος. Στην αρχή δεν μπορούσα ν’ αντιληφθώ τι ακριβώς είχε συμβεί, καθώς ως νεαρός πίστευα ότι δεν υπάρχει κίνδυνος, όμως, μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα, συνειδητοποίησα ότι η ζωή μου δεν θα ήταν ποτέ ξανά η ίδια. Ήταν μια στιγμή που χώρισε τη ζωή μου σε «πριν» και «μετά».

Ήσασταν ένα παιδί στην εφηβεία, με όνειρα και σχέδια. Πώς μια τέτοια απερισκεψία μπόρεσε ν’ αλλάξει τόσο βίαια την πορεία σας;

Σε εκείνη την ηλικία δεν αντιλαμβάνεσαι τον κίνδυνο. Σε ελκύουν πράγματα όπως οι εκρήξεις, η φωτιά, η ένταση της στιγμής. Δεν σκέφτεσαι τις συνέπειες. Εκείνη την ημέρα, ενώ οι γονείς μου πίστευαν ότι διάβαζα, εγώ ασχολούμουν με την κατασκευή κροτίδων. Ένα λάθος, μια απροσεξία, ένα δευτερόλεπτο ήταν αρκετό. Αυτό που ακολούθησε ήταν κάτι που κανένα παιδί δεν μπορεί να φανταστεί ότι θα ζήσει.

Μπορείτε να μας μεταφέρετε την εμπειρία των πρώτων στιγμών μετά την έκρηξη;

Ήταν απόλυτο χάος. Καπνός, σκόνη, πανικός. Δεν μπορούσα να καταλάβω τι είχε συμβεί. Όταν μεταφέρθηκα στο νοσοκομείο, ο πόνος ήταν αβάσταχτος. Θυμάμαι να φωνάζω στους γιατρούς και στους νοσηλευτές να με αφήσουν να πεθάνω. Δεν ήταν λόγια υπερβολής, ήταν η πραγματικότητα εκείνης της στιγμής.

Η ιατρική σας διαδρομή υπήρξε ιδιαίτερα δύσκολη. Πόσο επώδυνη ήταν αυτή η διαδικασία;

Ήταν μια μακρά περίοδος γεμάτη δοκιμασίες. Πέρασα από δεκάδες χειρουργικές επεμβάσεις, με τα νοσοκομεία να γίνονται ουσιαστικά το δεύτερό μου σπίτι. Για μεγάλο διάστημα μπαινόβγαινα στα χειρουργεία, στην Κύπρο και στο εξωτερικό, προσπαθώντας ν’ αποκατασταθεί όσο το δυνατόν περισσότερο η κατάσταση. Υπήρχαν στιγμές που υπήρχε ακόμη και ο κίνδυνος για πιο εκτεταμένο ακρωτηριασμό. Παράλληλα, προέκυψαν και προβλήματα με την ακοή, τα οποία χρειάστηκαν επιπλέον επεμβάσεις.

Πόσο επηρεάστηκε η καθημερινότητά σας από αυτήν την εμπειρία;

Η καθημερινότητα αλλάζει ριζικά. Πράγματα που θεωρούμε αυτονόητα γίνονται δύσκολα ή και αδύνατα. Δεν μπορούσα να κάνω βασικές κινήσεις μόνος μου. Το να δέσω τα κορδόνια των παπουτσιών μου ήταν για μένα μια τεράστια πρόκληση. Όταν τελικά τα κατάφερα, μετά από πολλές προσπάθειες, το ένιωσα ως μια προσωπική νίκη, ως ένα βήμα προς την ανεξαρτησία.

Πέρα από τις σωματικές δυσκολίες, πόσο βαριά ήταν τα ψυχικά τραύματα που κληθήκατε να διαχειριστείτε;

Τα ψυχικά τραύματα είναι αυτά που σε συνοδεύουν για πάντα. Η ζωή σου ανατρέπεται πλήρως. Τα όνειρα που είχες ως παιδί, οι σκέψεις για το μέλλον, όλα αλλάζουν. Πρέπει να ξαναχτίσεις τον εαυτό σου από την αρχή. Και αυτό δεν είναι εύκολο. Χρειάζεται χρόνος, δύναμη και κυρίως αποδοχή και βοήθεια από άλλους.

Πόσο καθοριστική ήταν η παρουσία των ανθρώπων γύρω σας σε αυτήν τη διαδρομή;

Χωρίς στήριξη δεν μπορείς να προχωρήσεις. Οι γονείς μου στάθηκαν δίπλα μου από την πρώτη στιγμή. Με βοήθησαν να αντέξω, να συνεχίσω. Οι καθηγητές μου ερχόντουσαν στο σπίτι για να με βοηθήσουν να μη χάσω την επαφή με το σχολείο. Όλα αυτά ήταν καθοριστικά για να μπορέσω να σταθώ ξανά στα πόδια μου.

Για πολλά χρόνια επιλέξατε να κρύβετε το χέρι σας. Τι σας οδήγησε σε αυτήν την επιλογή;

Ήταν ένας τρόπος να προστατευτώ. Ως καθηγητής δεν ήταν εύκολο ν’ αντιμετωπίζω τα βλέμματα, την περιέργεια, την αμηχανία των άλλων. Έκρυβα το χέρι μου για πολλά χρόνια, προσπαθώντας ν’ αποφύγω αυτήν την καθημερινή δοκιμασία. Όμως, κάποια στιγμή κατάλαβα ότι αυτό με κρατούσε πίσω.

Και πότε ήρθε η στιγμή της απελευθέρωσης;

Ήρθε αρκετά αργότερα στη ζωή μου. Όταν αποφάσισα να σταματήσω να το κρύβω, ένιωσα ότι αποτινάσσω ένα βάρος που κουβαλούσα για χρόνια. Ήταν μια σημαντική στιγμή για μένα, γιατί ουσιαστικά αποδέχθηκα πλήρως αυτό που μου είχε συμβεί.

Πώς βιώνετε την αντίδραση του κόσμου απέναντι στη διαφορετικότητα;

Δεν είναι πάντα εύκολο. Υπάρχουν βλέμματα, υπάρχει περιέργεια, υπάρχει και προκατάληψη. Είναι κάτι που το αντιμετωπίζεις καθημερινά. Μαθαίνεις όμως να ζεις με αυτό και να μην σε καθορίζει.

Τα όνειρα που είχατε ως παιδί πώς επηρεάστηκαν;

Πολλά από αυτά χάθηκαν. Είχα διαφορετικές επιθυμίες, διαφορετικά σχέδια για τη ζωή μου. Μετά το ατύχημα, έπρεπε να επαναπροσδιορίσω την πορεία μου. Να κάνω συμβιβασμούς και να βρω έναν νέο δρόμο.

Από ένα σημείο και μετά αποφασίσατε να μετατρέψετε αυτήν την εμπειρία σε μήνυμα προς τους νέους. Πώς γεννήθηκε αυτή η ανάγκη;

Ήταν κάτι που ωρίμασε μέσα μου με τα χρόνια. Το 1993 ένιωσα ότι αυτό που έζησα δεν έπρεπε να μείνει μόνο σε εμένα. Ξεκίνησα να μιλάω στα παιδιά, να τους εξηγώ τι μπορεί να συμβεί. Να τους δείξω την πραγματικότητα, χωρίς ωραιοποιήσεις.

Επιλέγετε έναν ιδιαίτερο τρόπο προσέγγισης όταν μιλάτε στους μαθητές;

Ναι, συνήθως ξεκινώ μιλώντας για κάποιον «άλλον», για μια ιστορία που αφορά έναν φίλο. Στο τέλος αποκαλύπτω ότι πρόκειται για τη δική μου εμπειρία. Αυτό βοηθά τα παιδιά να ταυτιστούν και να κατανοήσουν καλύτερα το μήνυμα.

Τι είναι αυτό που θέλετε να κρατήσουν οι νέοι από τη δική σας ιστορία;

Να καταλάβουν ότι τίποτα δεν είναι δεδομένο. Η υγεία, η αρτιμέλεια, όλα μπορούν να χαθούν μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα. Αν καταφέρω ν’ αποτρέψω έστω και ένα παιδί από το ν’ ασχοληθεί με τις κροτίδες, τότε όλη αυτή η προσπάθεια έχει νόημα.

Υπάρχει μέσα σας ακόμη το συναίσθημα της ευθύνης για όσα συνέβησαν;

Ναι, είναι κάτι που δεν φεύγει. Υπάρχει πάντα αυτή η σκέψη, μια εσωτερική ανάγκη να ζητήσω συγγνώμη από τους ανθρώπους μου, για τον πόνο που τους προκάλεσα. Είναι ένα βάρος που κουβαλάς, αλλά μαθαίνεις να ζεις με αυτό.

Αν μπορούσατε να γυρίσετε τον χρόνο πίσω, τι θα αλλάζατε;

Αυτό το ερώτημα υπάρχει πάντα μέσα μου. Πώς θα ήταν η ζωή μου αν δεν είχε συμβεί εκείνη η στιγμή; Όμως δεν μπορώ να απαντήσω. Έχω μάθει να ζω με αυτό που είμαι σήμερα. Αυτός είναι ο εαυτός μου πλέον.

Ποιο είναι το πιο ισχυρό μήνυμα που θέλετε να στείλετε σήμερα στην κοινωνία;

Ότι η πραγματική δύναμη είναι να προστατεύεις τον εαυτό σου. Να έχεις τη συνείδηση να πεις «όχι». Η λεγόμενη «μαγκιά» δεν είναι να δοκιμάσεις κάτι επικίνδυνο, αλλά να το αρνηθείς. Γιατί αυτό που διακυβεύεται είναι η ίδια σου η ζωή.