Γιατί επικρατεί θεσμική σιωπή για τη διαχρονική ατιμωρησία στην Κυπριακή Δημοκρατία;
Ανοιχτή επιστολή προς τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας, τον Αρχηγό της Αστυνομίας και τον Γενικό Εισαγγελέα της Δημοκρατίας.
Αφίσα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τη Διεθνή Ημέρα για την Εξάλειψη της Σεξουαλικής Βίας σε Ένοπλες Συγκρούσεις
Αξιότιμε κύριε Πρόεδρε της Δημοκρατίας, Αξιότιμε κύριε Αρχηγέ της Αστυνομίας και Αξιότιμε κύριε Γενικέ Εισαγγελέα της Δημοκρατίας,
Υπό το φως της Διεθνούς Ημέρας για την Εξάλειψη της Σεξουαλικής Βίας σε Ένοπλες Συγκρούσεις, στις 19 Ιουνίου, δημοσιοποιώ μια επώδυνη αν και παραγνωρισμένη αλήθεια. Η Κυπριακή Δημοκρατία παραμένει σκηνή μαζικών ατιμώρητων φόνων, εξαναγκαστικών εξαφανίσεων, βιασμών γυναικών, βιασμών παιδιών, εξαναγκαστικών εκτοπίσεων, βίαιων μεταφορών και άλλων άσπλαχνων εγκλημάτων, ειδικά αλλά όχι μόνο στον απόηχο της πρώτης Τουρκικής εισβολής στην Κυπριακή Δημοκρατία στις 20 Ιουλίου 1974 και της δεύτερης Τουρκικής εισβολής στις 14 Αυγούστου 1974.
Σε ανοιχτή επιστολή στη «Σημερινή» της 18ης Αυγούστου 2024, με τίτλο «50 και πλέον χρόνια ατιμωρησίας, παρά τα 75 χρόνια των Συμβάσεων της Γενεύης», ανέδειξα αυτή τη συνεχιζόμενη προσβολή κατά της ανθρωπότητας.
Στην ίδια επιστολή, υπερασπίστηκα «τα αγνοημένα θύματα του βιασμού» και, λαμβάνοντας υπόψη ότι οι νόμιμες κυπριακές αρμόδιες αρχές δεν ασκούν αποτελεσματική δικαιοδοσία στο κατεχόμενο τμήμα της Δημοκρατίας, έθεσα συναφή ερωτήματα. Ένα ουσιώδες είναι το εξής: «η Κυπριακή Κυβέρνηση θα καλέσει το Συμβούλιο Ασφαλείας (του ΟΗΕ) να εγκαθιδρύσει ειδικό διεθνές ποινικό δικαστήριο για την Κύπρο με σκοπό τη διερεύνηση διεθνών εγκλημάτων και σοβαρών παραβιάσεων του Διεθνούς Ανθρωπιστικού Δικαίου και, ανάλογα με τα ευρήματα, τη δίωξη προσώπων;»
Τη 18η Αυγούστου 2024, έστειλα την επιστολή στον Πρόεδρο, στον τότε Αρχηγό της Αστυνομίας και στον Γενικό Εισαγγελέα. Ακολούθησε συλλογική σιωπή από τους τρεις.
Έστειλα δεύτερη ανοιχτή επιστολή στον Πρόεδρο, στον νυν Αρχηγό της Αστυνομίας και στον Γενικό Εισαγγελέα στις 25 Νοεμβρίου 2025, δύο ημέρες μετά τη δημοσίευσή της στη «Σημερινή» υπό τον τίτλο «Τα αναπάντητα ερωτήματα για τα ατιμώρητα εγκλήματα από το 1963». Επισήμανα την έλλειψη απάντησης στην πρώτη επιστολή και υπαινίχθηκα ότι αντανακλούσε τη διαχρονική ατιμωρησία από την έναρξη σύρραξης στις 21 Δεκεμβρίου 1963. Ταυτόχρονα, σηματοδότησα «τόσο την Παγκόσμια Ημέρα για την Πρόληψη και Θεραπεία της Σεξουαλικής Εκμετάλλευσης και Κακοποίησης Παιδιών στις 18 Νοεμβρίου, όσο και τη Διεθνή Ημέρα για την Εξάλειψη της Βίας κατά των Γυναικών στις 25 Νοεμβρίου 2025».
Όταν έστειλα τη δεύτερη επιστολή ηλεκτρονικά στις 25 Νοεμβρίου 2025, έλαβα αυτόματες επιβεβαιώσεις παραλαβής από την Προεδρία και το Αρχηγείο Αστυνομίας αλλά όχι από τη Νομική Υπηρεσία. Ωστόσο, επί της ουσίας, η συλλογική σιωπή συνεχίστηκε και παγιώθηκε ως θεσμική σιωπή για τη διαχρονική ατιμωρησία.
Μήπως η εξήγηση βρίσκεται στην αδράνεια, αδιαφορία, άρνηση ή εθελοτυφλία της Πολιτείας ή σε κάτι χειρότερο;
Οι ατιμώρητοι βιασμοί του 1974
Παρά τη θεσμική σιωπή, ένα είναι αδιαμφισβήτητο. Στην Κυπριακή Δημοκρατία, έχουν διαπραχθεί επιβεβαιωμένες παραβιάσεις του Ευρωπαϊκού Δικαίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, ατιμώρητες σοβαρές παραβιάσεις του Διεθνούς Ανθρωπιστικού Δικαίου και ατιμώρητα διεθνή εγκλήματα, όπως εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας και εγκλήματα πολέμου, πολλά με αυταπόδεικτη διακριτική πρόθεση κατά γυναικών και παιδιών.
Πρόσφατα, αν και δεν υποκαθιστά την απονομή ποινικής δικαιοσύνης, το φως της δημοσιότητας έχει στραφεί στους ατιμώρητους βιασμούς του 1974. Αυτό έγινε από την Επιτροπή Δικαιωμάτων των Γυναικών και Ισότητας των Φύλων (FEMM) του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου – ιδίως μέσω ενημερωτικού σημειώματος της 26ης Μαΐου 2025, έκθεσης αποστολής της 10ης Ιουλίου 2025 και σχετικές πρωτοβουλίες της 3ης Ιουνίου 2026.
(Βλ. https://op.europa.eu/en/publication-detail/-/publication/b0ab56f8-4fe1-11f0-a9d0-01aa75ed71a1/language-en, www.europarl.europa.eu/doceo/document/FEMM-CR-774381_EN.pdf και www.europarl.europa.eu/news/en/press-room/20260601IPR44421/cyprus-impact-on-women-and-girls-of-1974-turkish-invasion αντίστοιχα.)
«ζώνη ατιμωρησίας»
Στα χρόνια μετά την κατάπαυση του πυρός της 16ης Αυγούστου 1974, το κατεχόμενο τμήμα υπέστη συνεχιζόμενη εθνοκάθαρση, αποικισμό, λεηλασία, σφετερισμό, βεβήλωση και άλλες παρανομίες. Επίσης, μετατράπηκε σε «ζώνη ατιμωρησίας για το εμπόριο ανθρώπων» (‘a zone of impunity for human trafficking’) υπό «συνθήκες καταναγκαστικής πορνείας» (‘forced prostitution’) και «καταναγκαστικής εργασίας» (‘forced labor’), όπως σημειώνει το Στέιτ Ντιπάρτμεντ των ΗΠΑ στην 137η σελίδα της ετήσιας έκθεσης για το εμπόριο ανθρώπων για το 2012. Μεταγενέστερες εκδόσεις καταδεικνύουν τη στοχοποίηση ευάλωτων γυναικών και παιδιών. (Βλ. https://2009-2017.state.gov/j/tip/rls/tiprpt/, https://2017-2021.state.gov/subjects/human-trafficking/, https://2021-2025.state.gov/trafficking-in-persons-report/)
Έκκληση για ανεξάρτητη έρευνα
Σε διαχρονικό κλίμα ατιμωρησίας στην Κυπριακή Δημοκρατία, θύματα και συγγενείς νεκρών θυμάτων έχουν περάσει μια ζωή γνωρίζοντας κάτι απαράδεκτο. Δολοφόνοι, απαγωγείς, βιαστές γυναικών, βιαστές παιδιών, εκδιώκτες και αμέτρητοι άλλοι εγκληματίες δεν έχουν συλληφθεί, η ποινική δικαιοσύνη δεν έχει αποδοθεί και η αλήθεια δεν έχει αποκαλυφθεί.
Πρόκειται για πολυδιάστατο σκάνδαλο σε αντίθεση με το κράτος δικαίου, τη θεμελιώδη αξία της Κοινοπολιτείας, του Συμβουλίου της Ευρώπης και της Ευρωπαϊκής Ένωσης, στις οποίες ανήκει η Κυπριακή Δημοκρατία. Ως εκ τούτου, συγκρίνεται με άλλα επαίσχυντα σκάνδαλα που αφορούν τη διάπραξη και συγκάλυψη μαζικών εγκλημάτων. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η ειδεχθή κακοποίηση χιλιάδων κοριτσιών στην Αγγλία από τα λεγόμενα ‘grooming gangs’, υπόγεια κυκλώματα που αποπλανούν, απαγάγουν και διακινούν ανήλικες προτού τις εκμεταλλευτούν σεξουαλικά. Αρκετά μέλη των κυκλωμάτων είχαν ή έχουν πακιστανικό ή μουσουλμανικό υπόβαθρο, στοιχείο που συνέβαλε στην πολυετή απροθυμία των αρμόδιων αρχών να δράσουν, όπως τεκμηριώνει ο ανεξάρτητος Εθνικός Έλεγχος (National Audit) της Baroness Casey της 16ης Ιουνίου 2025. (Βλ. www.gov.uk/government/publications/national-audit-on-group-based-child-sexual-exploitation-and-abuse)
Παρά τις διαφορές μεταξύ τους, αυτά τα κυπριακά και αγγλικά σκάνδαλα έχουν κοινά συστατικά – την κακοποίηση ατόμων από ενήλικους άνδρες· την απροθυμία των αρμόδιων αρχών να ξεκινήσουν τελεσφόρα έρευνα, ίσως λόγω των υπόβαθρων των υπόπτων· τη συγκάλυψη· την ατιμωρησία· και την αδικία.
Έστω και καθυστερημένα, το αγγλικό σκάνδαλο έχει οδηγήσει στην απονομή ποινικής δικαιοσύνης σε ολοένα περισσότερες υποθέσεις. Έχει επιπλέον προκαλέσει τη σύσταση της Ανεξάρτητης Έρευνας για Grooming Gangs στις 9 Δεκεμβρίου 2025. Στόχος της Έρευνας είναι «να αντιμετωπίσει τις συστημικές αποτυχίες στον τρόπο με τον οποίο οι θεσμοί ανταποκρίθηκαν στην παιδική σεξουαλική εκμετάλλευση και κακοποίηση που διαπράχθηκε από grooming gangs που έχουν προκαλέσει σοβαρή και μακροχρόνια βλάβη στα θύματα και στους επιζώντες.» (Βλ. www.gov.uk/government/collections/independent-inquiry-into-grooming-gangs)
Θα διαταχθεί παρόμοια κυπριακή έρευνα για οποιαδήποτε από τα ζητήματα που έχω θέσει;
Με σεβασμό, σας καλώ να απαντήσετε δημοσίως στα ερωτήματα που τίθενται στην παρούσα ανοιχτή επιστολή, καθώς και στις δύο προηγούμενες επιστολές μου. Τα τραυματισμένα θύματα της διαχρονικής ατιμωρησίας αξίζουν κάτι καλύτερο από ακόμη περισσότερη θεσμική σιωπή. Τους αρμόζει η ανθρώπινη αξιοπρέπεια – μέσω της διαφάνειας, αλήθειας και δικαιοσύνης.
Με εκτίμηση
Κλέαρχος Α. Κυριακίδης
Στιγμιότυπο οθόνης δελτίου Τύπου του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, www.europarl.europa.eu/news/en/press-room/20260601IPR44421/cyprus-impact-on-women-and-girls-of-1974-turkish-invasion
Υ.Γ. 1: Η πρώτη ανοιχτή επιστολή μου, υπό τον τίτλο «50 και πλέον χρόνια ατιμωρησίας, παρά τα 75 χρόνια των Συμβάσεων της Γενεύης», βρίσκεται στο https://simerini.sigmalive.com/article/2024/8/18/50-kai-pleon-khronia-atimoresias-para-ta-75-khronia-ton-sumbaseon-tes-geneues/ και η δεύτερη, υπό τον τίτλο «Τα αναπάντητα ερωτήματα για τα ατιμώρητα εγκλήματα από το 1963», βρίσκεται στο https://simerini.sigmalive.com/article/2025/11/23/ta-anapanteta-erotemata-gia-ta-atimoreta-egklemata-apo-to-1963/
Υ.Γ. 2: Υπό τον τίτλο «Η σεξουαλική βία στα κατεχόμενα και η αδιαφορία του ΓΓ του ΟΗΕ», μια παλαιότερη τεκμηριωμένη ανοιχτή επιστολή μου προς τη Τζέιν Χολ Λουτ ως στέλεχος του ΟΗΕ, δημοσιεύτηκε στη «Σημερινή» στις 29 Ιουνίου 2021, στον απόηχο της Διεθνούς Ημέρας για την Εξάλειψη της Σεξουαλικής Βίας σε Ένοπλες Συγκρούσεις, στο https://simerini.sigmalive.com/article/2021/6/28/anoikhte-epistole-pros-ten-tzein-khol-lout/
Υ.Γ. 3: Υπό τον τίτλο ‘Survivor-Centered Approaches to Conflict-Related Sexual Violence in International Humanitarian and Human Rights Law’, ένα σχετικό ακαδημαϊκό άρθρο που συν‑έγραψα στα αγγλικά και αξιολογήθηκε από ομότιμους δημοσιεύτηκε από το American Medical Association Journal of Ethics τον Ιούνιο του 2022 στο https://journalofethics.ama-assn.org/article/survivor-centered-approaches-conflict-related-sexual-violence-international-humanitarian-and-human/2022-06
*Οι απόψεις του είναι προσωπικές.
