Στην Κυπριακή Δημοκρατία, η διαφθορά πηγάζει από τη χρόνια κακή διακυβέρνηση ή αντίστροφα;

Στη Λευκωσία, στις 16 Ιουνίου 2026, η Ανεξάρτητη Αρχή κατά της Διαφθοράς εξέδωσε «Ανακοίνωση αναφορικά με τα αποτελέσματα της έρευνας για το βιβλίο “Κράτος Μαφία”». Βάσει του επιπέδου απόδειξης του ισοζυγίου των πιθανοτήτων και με την επιφύλαξη του τεκμηρίου αθωότητας, παρουσίασε Πίνακα «με τα πιθανά πρόσωπα και τα ενδεχόμενα ποινικά αδικήματα διαφθοράς». Μεταξύ άλλων φυσικών και νομικών προσώπων, ονόμασε: «τέως» Προέδρο της Κυπριακής Δημοκρατίας· «τέως» Βοηθό Γενικό Εισαγγελέα· «πρώην» Πρόεδρο Επαρχιακού Δικαστηρίου· «πρώην» Υπουργό Γεωργίας· «τέως» Βουλευτή· «τέως» Προϊσταμένη της Μονάδας Καταπολέμησης Αδικημάτων Συγκάλυψης· και Ανώτερο Αξιωματικό Αστυνομίας.

(Βλ.: www.iaac.org.cy/iaac/iaac.nsf/All/F3C9733F708AB3A4C2258E18002EF6CB?OpenDocument)

Στη συνέχεια, όπως φαίνεται, μειώθηκε ακόμη περισσότερο η ήδη κλονισμένη δημόσια εμπιστοσύνη προς τους κρατικούς θεσμούς. Επίσης, υπογραμμίστηκε ένα προϋπάρχον ερώτημα για τη διαφθορά, δηλαδή την κατάχρηση εξουσίας με στόχο την εξυπηρέτηση ενός προσωπικού, οικογενειακού, κομματικού ή άλλου ανεπίτρεπτου σκοπού. Στην Κυπριακή Δημοκρατία, η διαφθορά πηγάζει από τη χρόνια κακή διακυβέρνηση, όπως υποθέτω, ή αντίστροφα;

Αγγίζω αυτό το ερώτημα σε ακαδημαϊκή μελέτη 104 σελίδων που δημοσιεύτηκε τον Σεπτέμβριο του 2025, μετά από αξιολόγηση από ομότιμους. Φέρει τον τίτλο The Cypriot ‘Golden Passports’ Scandal: A Consequence οf Chronically Bad Governance?, δηλαδή «Το Σκάνδαλο των Κυπριακών «Χρυσών Διαβατηρίων»: Συνέπεια Χρόνιας Κακής Διακυβέρνησης;». (Βλ.: https://crolev.eu/wp-content/uploads/2025/09/CRoLEV-Working-Paper-KK-Sep-2025.pdf και https://crolev.eu/working-paper-series/)

Το ανώμαλο, στρεβλό και επικίνδυνο «μοντέλο Λευκωσία»

Στις 16 Αυγούστου 1960, τη στιγμή της εγκαθίδρυσης της με διαχωριστικό, δυσλειτουργικό και δυσμετάβλητο Σύνταγμα, η Κυπριακή Δημοκρατία έπασχε από κακή διακυβέρνηση. Γιατί; Όταν «γεννήθηκε» ως παραμορφωμένο «παιδί» της Βασίλισσας Ελισάβετ ΙΙ στο 97% της Νήσου Κύπρου, δεν κληρονόμησε την κοινοβουλευτική δημοκρατία τού αποδεδειγμένου «μοντέλου Γουεστμίνστερ». Ούτε προικίστηκε με τους αποτελεσματικούς μηχανισμούς ελέγχου και ισορροπιών του πρωτοποριακού «μοντέλου Ουάσιγκτον».

Σύμφωνα με το Σύνταγμά της, η Κυπριακή Δημοκρατία υιοθέτησε «προεδρικό σύστημα» (‘presidential regime’). Έτσι εξηγείται, για παράδειγμα, η συνταγματική εξουσία του Προέδρου να διορίζει υπουργούς χωρίς την έγκριση βουλευτών, όπως προβλέπει το «μοντέλο Ουάσιγκτον».

Φαινόμενες συγκρούσεις συμφερόντων

Από μόνο του, το Σύνταγμα δημιούργησε ή επέτρεψε φαινόμενες συγκρούσεις συμφερόντων με την έμφυτη ικανότητα να διευκολύνουν τη διαφθορά. Παρουσιάζω παρακάτω τρία παραδείγματα, όχι για να σπιλώσω τη φήμη οποιουδήποτε ατόμου αλλά για να αποδείξω ότι το «μοντέλο Λευκωσίας» είναι ανώμαλο, στρεβλό και επικίνδυνο.

Πρώτον, ο κάθε Πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας έχει υπηρετήσει ως Αρχηγός της Πολιτείας και ταυτόχρονα ως επικεφαλής της εκτελεστικής εξουσίας, δηλαδή της Κυβέρνησης. Σήμερα, στα 46 κράτη μέλη του Συμβουλίου της Ευρώπης, μόνο δύο ανέχονται τέτοιο διττό αξίωμα – η Κυπριακή Δημοκρατία και η Τουρκία…

Δεύτερον, η Κυπριακή Δημοκρατία ποτέ δεν καθιέρωσε τον λογικό βρετανικό κανόνα που αναγκάζει τον Speaker να προεδρεύει τη Βουλή των Commons με αμεροληψία, έχοντας παραιτηθεί από κόμμα. Επομένως, από το 1960, αρκετοί Προέδροι της Βουλής των Αντιπροσώπων στη Λευκωσία έχουν προεδρεύσει Βουλή και κόμμα. Αυτή η ασυμβατότητα έχει ωφελήσει την κομματοκρατία, όχι τη δημοκρατία.

Τρίτον, η Κυπριακή Δημοκρατία ποτέ δεν απέκτησε αντίστοιχο των Crown Prosecution Service και Serious Fraud Office, ανεξάρτητες εισαγγελικές αρχές υπό την εποπτεία (superintendence), αλλά όχι την καθοδήγηση, του Γενικού Εισαγγελέα της Αγγλίας και Ουαλίας, ο οποίος υποχρεώνεται να λογοδοτεί δημοσίως στο βρετανικό Κοινοβούλιο όπως προβλέπει το «μοντέλο Γουεστμίνστερ». Συνεπώς, ο κάθε Γενικός Εισαγγελέας στη Λευκωσία, χωρίς ανάλογη υποχρέωση, έχει λειτουργήσει ως νομικός σύμβουλος του Προέδρου, των Υπουργών και άλλων· παράλληλα, έχει ασκήσει συνταγματική εξουσία να κινεί, διεξάγει, συνεχίζει ή διακόπτει οποιαδήποτε διαδικασία και να διατάσσει δίωξη εναντίον οποιουδήποτε προσώπου στη Δημοκρατία για οποιοδήποτε αδίκημα.

(Βλ. το Σύνταγμα: www.cylaw.org/nomoi/indexes/syntagma.html)

Πελατειοκρατία και ατιμωρησία

Επί Μακαρίου, καθώς ηγείτο της Πολιτείας, Κυβέρνησης και αυτοκέφαλης Εκκλησίας, το Προεδρικό Μέγαρο και η Αρχιεπισκοπή αναδείχθηκαν αλληλένδετα επίκεντρα εξουσίας, πατρωνίας και πελατειοκρατίας. Σε τέτοια μπερδεμένη κατάσταση από τις 16 Αυγούστου 1960 έως τον θάνατο τού Μακαρίου στις 8 Αυγούστου 1977, η κακή διακυβέρνηση ομαλοποιήθηκε και παγιώθηκε ως χρόνια σε κλίμα ατιμωρησίας και αδιαφάνειας που διαρκεί μέχρι σήμερα.

Προκύπτουν ερωτήματα. Εκείνα τα χρόνια, ανεξαρτήτως της εντιμότητας ή μη του κάθε ατόμου που υπηρετούσε σε κρατικό θεσμό, μήπως η διαφθορά εξαπλώθηκε και συγκαλύφθηκε προς όφελος καλοσυνδεδεμένων; Πόσοι καλοσυνδεδεμένοι πραξικοπηματίες, εγκληματίες πολέμου και διεφθαρμένοι απέφυγαν τη δικαιοσύνη; Οι απαντήσεις κρύβονται σε σφραγισμένα προεδρικά, αστυνομικά και εισαγγελικά αρχεία; Και γιατί παραμένουν σφραγισμένα;

Έχω θέσει παρόμοια ερωτήματα σε τρεις ανοιχτές επιστολές που δεν έχουν απαντηθεί. (Βλ. https://simerini.sigmalive.com/article/2026/6/21/giati-epikratei-thesmike-siope-gia-te-diakhronike-atimoresia-sten-kupriake-demokratia/)

Το «μέσο»

Σύμπτωμα της χρόνιας κακής διακυβέρνησης είναι η χρήση ενός «μέσου» εντός θεσμού, συνήθως με την άτυπη διαμεσολάβηση καλοσυνδεδεμένου προσώπου, όπως ενός επιδραστικού στελέχους κόμματος ή μέλους δικτύου κουμπάρων. Με ένα τηλεφώνημα, το «μέσο» μπορεί να διευκολύνει τον ταλαιπωρημένο πολίτη να ασκήσει δικαίωμα, εκπληρώσει υποχρέωση ή επιτύχει άλλο νόμιμο αποτέλεσμα εν όψει οποιασδήποτε ανεπάρκειας του κρατικού μηχανισμού.

Αντιστρόφως, το «μέσο» μετατρέπεται σε κάτι χειρότερο όταν εμπλέκεται σε κομπίνα, λάδωμα, συγκάλυψη ή άλλη αμφίβολη ενέργεια. Μπορεί να επιφέρει ανήθικη, αθέμιτη, παράτυπη ή παράνομη πράξη που θα προκαλέσει διαδικαστική αδικία, παράβαση καθήκοντος, κατάχρηση εξουσίας ή άλλη θεσμική εκτροπή. Έτσι, μαζί με το «ρουσφέτι», το «μπαξίσι» και άλλα κατάλοιπα της τουρκοκρατίας, το «μέσο» τροφοδοτεί έναν φαύλο κύκλο της διαφθοράς που περιλαμβάνει κακή διακυβέρνηση, πελατειοκρατία, κομματοκρατία, κουμπαροκρατία, ευνοιοκρατία, αναξιοκρατία, ατιμωρησία και αδιαφάνεια.

Σε αυτό το μπάχαλο έχουν προκληθεί καταστροφές όπως τη θανατηφόρα έκρηξη στο Μαρί το 2011 και σκάνδαλα όπως την κατάρρευση του Συνεργατικού Πιστωτικού Συστήματος το 2018. (Βλ. τα Πορίσματα Πολυβίου και Αρεστή αντίστοιχα.)

Απαιτείται ολιστική στρατηγική

Η Κυπριακή Δημοκρατία έχει ενεργοποιήσει μεταρρυθμίσεις στον απόηχο σημαντικών εξελίξεων όπως την ένταξή της στην Ευρωπαϊκή Ένωση το 2004 και την κύρωση της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών κατά της Διαφθοράς το 2009. Εντούτοις, η διαφθορά επικρατεί, εν μέρει, επειδή η καταπολέμησή της επικεντρώνεται σε αυτή. Εξ ου το όνομα της Ανεξάρτητης Αρχής κατά της Διαφθοράς.

Απαιτείται ολιστική στρατηγική – κατά της διαφθοράς και των διευκολυντών της. Πέραν από την απελευθέρωση από κατοχή, στόχος πρέπει να είναι αλλαγή κουλτούρας σε συνδυασμό με συνταγματική ανανέωση βάσει του κράτους δικαίου και της χρηστής δημοκρατικής διακυβέρνησης.

*Οι απόψεις είναι προσωπικές