360.000 πρόστιμα χωρίς παραλήπτη

Ένα σύστημα που στήθηκε για να καταγράφει παραβάσεις και να ενισχύει την οδική ασφάλεια βρίσκεται σήμερα αντιμέτωπο με το δικό του διοικητικό αδιέξοδο. Πέραν των 360.000 εξωδίκων από κάμερες φωτοεπισήμανσης παραμένουν σε εκκρεμότητα, οι ιδιώτες επιδότες πέτυχαν επίδοση μόλις στο 20% των περιπτώσεων και η Αστυνομία κλήθηκε ν’ αναλάβει τη διαδικασία σε σταθμούς και οδοφράγματα.

Η υπόθεση δεν αφορά μόνο οδηγούς που παραβίασαν τον Κώδικα Οδικής Κυκλοφορίας. Αφορά τον τρόπο με τον οποίο το κράτος ενημερώνει τον πολίτη, το πότε αρχίζουν οι 90 ημέρες για πληρωμή, πότε επιβάλλεται η προσαύξηση 50% και πότε μια εκκρεμότητα οδηγείται σε ποινική δίωξη. Η Βουλή ζητά πλέον απαντήσεις για τη νομική βάση της διαδικασίας, το κόστος των αποτυχημένων επιδόσεων και τον κίνδυνο χιλιάδες οδηγοί να βρεθούν ξαφνικά μπροστά σε μαζεμένα πρόστιμα, χωρίς να είχαν έγκαιρη εικόνα του λογαριασμού που συσσωρευόταν.

Τα κενά πίσω από τα πρόστιμα

Ο αριθμός των ανεπίδοτων εξωδίκων αποτελεί μόνο την κορυφή του προβλήματος. Πίσω του βρίσκονται κενά εφαρμογής που βγήκαν με ένταση στη Βουλή: χαμηλή απόδοση επιδοτών, θολή χρήση της λεγόμενης photoradar list, καταγγελίες για σταματήματα πολιτών σε οδοφράγματα και αεροδρόμια, ερωτήματα για τα όρια της Αστυνομίας και περιπτώσεις οδηγών με λανθασμένη διεύθυνση που ενδέχεται να βρεθούν μπροστά σε οφειλές χιλίων ευρώ ή και περισσότερων.

Η συζήτηση στην Επιτροπή Νομικών έδειξε ότι η εκκρεμότητα των 360.000 εξωδίκων έχει ήδη μετατραπεί σε θεσμική διαφωνία. Από τη μια πλευρά, η Αστυνομία υποστηρίζει ότι επιδίδει μόνο όπου υπάρχει τεχνική δυνατότητα και πρόσβαση στο σύστημα. Από την άλλη, βουλευτές κατήγγειλαν πρακτικές που, όπως είπαν, παγιδεύουν τον πολίτη σε σημεία ελέγχου. Η ένταση φανέρωσε το κεντρικό πρόβλημα: το κράτος επιχειρεί τώρα να μαζέψει πρόστιμα που άφησε να συσσωρευτούν.

Μια «τρύπα στο νερό» στην επίδοση

Τα στοιχεία που τέθηκαν στη δημόσια συζήτηση είναι βαριά. Οι προσπάθειες επίδοσης από επιδότες έφτασαν τις 190.000, με επιτυχία μόλις 20%. Με άλλα λόγια, ο μηχανισμός που θα έπρεπε να παραδίδει το εξώδικο στον πολίτη απέτυχε στις περισσότερες περιπτώσεις. Η αποτυχία αυτή δεν έμεινε στο χαρτί. Μεταφέρθηκε στην Αστυνομία, η οποία καλείται πλέον να αναζητήσει τους οδηγούς σε αστυνομικούς σταθμούς, οδοφράγματα και, σύντομα, σε ελέγχους στον δρόμο.

Ο διευθυντής Τροχαίας Χάρης Ευριπίδου ανέφερε ότι η εταιρεία έχει στα χέρια της περίπου 160.000 ανεπίδοτα εξώδικα και άλλα τόσα βρίσκονται πλέον στην Αστυνομία, αφού η εταιρεία απέτυχε να τα επιδώσει. Μέσα σε 20 ημέρες, μέσω της νέας διαδικασίας, επιδόθηκαν 13.000 εξώδικα. Ο αριθμός δείχνει κινητοποίηση, αλλά ταυτόχρονα επιβεβαιώνει το μέγεθος του βουνού που προηγήθηκε.

Από το ταχυδρομείο στο οδόφραγμα

Η επίδοση των εξωδίκων δεν γίνεται πλέον μόνο με συστημένες επιστολές ή ιδιώτες επιδότες. Όπως αναφέρθηκε, τα ανεπίδοτα εξώδικα παραδίδονται σε αστυνομικούς σταθμούς και οδοφράγματα, ενώ η Αστυνομία μπορεί να προχωρεί σε επίδοση όπου υπάρχει πρόσβαση στο σύστημα και δυνατότητα εκτύπωσης.

Εκεί άνοιξε η πιο έντονη σύγκρουση. Ο Άριστος Δαμιανού μίλησε για 17 καταγγελίες πολιτών τους οποίους, σύμφωνα με τον ίδιο, σταμάτησαν είτε σε οδοφράγματα είτε σε αεροδρόμια. Έκανε λόγο για πρακτικές έξω από το γράμμα του νόμου και ανέφερε περίπτωση οικογενειάρχη που πήγε στο αεροδρόμιο και, κατά την καταγγελία, εκτέθηκε μπροστά σε άλλους πολίτες. Η Αστυνομία απάντησε ότι στα αεροδρόμια και στα λιμάνια δεν επιδίδονται εξώδικα, επειδή στο σημείο διαβατηριακού ελέγχου δεν υπάρχει σύνδεση με το σύστημα, ούτε εκτυπωτής. Αν μέλος της Αστυνομίας ενημέρωσε πολίτη στο αεροδρόμιο για εκκρεμές εξώδικο, ο κ. Ευριπίδου ανέφερε ότι πρόκειται για λάθος που θα ελεγχθεί.

Η διαφορά ανάμεσα στην ενημέρωση και στην επίδοση έχει σημασία. Άλλο να πληροφορείται κάποιος ότι υπάρχει εκκρεμότητα και άλλο να του επιδίδεται επίσημα εξώδικο που ενεργοποιεί προθεσμίες, επιβαρύνσεις και δικαστικές συνέπειες. Η Βουλή ζητά απαντήσεις ακριβώς σε αυτό το σημείο.

Η γνωμάτευση που λείπει από το τραπέζι

Ο Αντρέας Πασιουρτίδης ζήτησε να κατατεθεί η γνωμάτευση της Νομικής Υπηρεσίας που, όπως επικαλούνται οι αρμόδιοι, επιτρέπει επίδοση σε οδοφράγματα και αστυνομικούς σταθμούς. Το αίτημα δεν αποτελεί τυπική διαδικαστική λεπτομέρεια. Αγγίζει τον πυρήνα της υπόθεσης: ποιος εξουσιοδοτεί την Αστυνομία, σε ποια σημεία, με ποιον τρόπο και με ποια έννομη συνέπεια για τον πολίτη.

Το ισχύον πλαίσιο ορίζει 90 ημέρες για πληρωμή από την επίδοση του εξωδίκου. Αν παρέλθει η προθεσμία, το πρόστιμο αυξάνεται κατά 50%. Η ποινική συνέχεια ανοίγει μετά τις 105 ημέρες. Η φράση «από την επίδοση» κρατά όλο το βάρος. Αν ο πολίτης ενημερώνεται καθυστερημένα, ο χρόνος δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται σαν τυπική ημερομηνία σε ένα έντυπο. Η νόμιμη επίδοση κρίνει δικαιώματα, υποχρεώσεις και άμυνα.

Μαζεμένοι λογαριασμοί για οδηγούς

Η πιο άμεση επίπτωση αφορά οδηγούς που έχουν συσσωρεύσει πολλά εξώδικα χωρίς να το γνωρίζουν ή χωρίς να τα παραλάβουν. Σύμφωνα με στοιχεία που δημοσιεύθηκαν, υπάρχουν περιπτώσεις οδηγών με 5 έως 8 απλήρωτα εξώδικα και σωρεία βαθμών ποινής. Η εικόνα αυτή μετατρέπει ένα τροχαίο πρόστιμο σε μαζικό λογαριασμό.

Στη Βουλή τέθηκε ειδικά το ζήτημα όσων έχουν λανθασμένη διεύθυνση. Μια παλιά καταχώρηση, μια αλλαγή κατοικίας ή μια συστημένη επιστολή που έμεινε αζήτητη μπορεί να οδηγήσει σε πολλαπλές εκκρεμότητες. Όταν ο οδηγός εντοπιστεί, καλείται να πληρώσει μέσα σε 90 ημέρες ποσά που μπορεί να φτάνουν ή να ξεπερνούν τα €1.000. Παράλληλα κινδυνεύει με βαθμούς ποινής και δικαστική συνέχεια.

Η ευθύνη του οδηγού για την παράβαση παραμένει. Η ευθύνη της διοίκησης για έγκαιρη και καθαρή ενημέρωση παραμένει επίσης. Ένα πρόστιμο που φτάνει κοντά στον χρόνο της παράβασης μπορεί να λειτουργήσει αποτρεπτικά. Ένα πρόστιμο που εμφανίζεται μαζεμένο μετά από μήνες ή χρόνια χάνει τον παιδαγωγικό χαρακτήρα του και μοιάζει περισσότερο με λογαριασμό καθυστέρησης.

Όταν κάνει λάθος και το σύστημα

Η συζήτηση για τα εξώδικα δεν περιορίζεται στην επίδοση. Υπάρχει και το ζήτημα της ακρίβειας. Χαρακτηριστική είναι η υπόθεση οδηγού που αθωώθηκε από το Δικαστήριο, αφού κατηγορείτο ότι καταγράφηκε να κινείται με 119 χλμ. αντί 50 χλμ. Η κάμερα ήταν στα Λατσιά, το κατηγορητήριο ανέφερε Δάλι, δεν αποδείχθηκε ποιο ήταν το όριο ταχύτητας και ο κατηγορούμενος απέδειξε ότι τη συγκεκριμένη ημέρα και ώρα βρισκόταν στην Πάφο.

Το παράδειγμα δεν ακυρώνει το σύστημα φωτοεπισήμανσης. Δείχνει όμως γιατί η διαδικασία πρέπει να λειτουργεί με ακρίβεια από την αρχή μέχρι το τέλος. Όταν υπάρχουν εκατοντάδες χιλιάδες εκκρεμότητες, κάθε λάθος αποκτά βαρύτερη σημασία. Το κράτος δεν μπορεί να ζητά από τον πολίτη τυφλή συμμόρφωση και την ίδια ώρα να αφήνει κενά σε τόπο, χρόνο, επίδοση ή στοιχεία.

Σύστημα εκατομμυρίων, λύσεις της τελευταίας στιγμής

Το σύστημα φωτοεπισήμανσης στηρίζεται σε δημόσια σύμβαση μεγάλης αξίας. Ο σχετικός διαγωνισμός είχε εκτιμώμενη αξία €51,4 εκατ. και η σύμβαση με την Conduent State and Local Solutions Inc. ανέρχεται σε €34.076.970. Για ένα έργο τέτοιας κλίμακας, η επίδοση δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως παρεμπίπτουσα λεπτομέρεια.

Το Υπουργείο Μεταφορών προωθεί πλέον λύσεις ηλεκτρονικής ειδοποίησης, με SMS και email. Η κατεύθυνση αυτή αναγνωρίζει στην πράξη ότι το υφιστάμενο μοντέλο δεν αντέχει τον όγκο. Η ηλεκτρονική επίδοση, όμως, θέλει σαφή νομοθετική βάση, ασφαλή ταυτοποίηση, ενημερωμένα στοιχεία επικοινωνίας και προστασία προσωπικών δεδομένων. Διαφορετικά, η χώρα θα αλλάξει μέσο, κρατώντας τα ίδια κενά.

Η υπόθεση των καμερών ξεκίνησε ως μέτρο οδικής ασφάλειας. Σήμερα εξελίσσεται σε τεστ διοικητικής αξιοπιστίας. Η Βουλή οφείλει να πάρει αριθμούς, γνωματεύσεις και οδηγίες στο τραπέζι. Πόσα εξώδικα εκκρεμούν ανά έτος; Πόσα κρατά η εταιρεία και πόσα η Αστυνομία; Πόσοι οδηγοί έχουν πολλαπλές καταγγελίες; Πόσο κόστισαν οι αποτυχημένες επιδόσεις; Ποιες οδηγίες δόθηκαν για οδοφράγματα, σταθμούς, αεροδρόμια και λιμάνια;

Το ζητούμενο δεν είναι να χαριστούν παραβάσεις. Είναι να εφαρμοστεί ο νόμος με τρόπο καθαρό, προβλέψιμο και ελέγξιμο. Οι κάμερες μπορεί να κατέγραψαν την παράβαση. Το κράτος, όμως, οφείλει να αποδείξει ότι μπορεί να παραδώσει το πρόστιμο χωρίς παγίδες, χωρίς θολές οδηγίες και χωρίς να φορτώνει στον πολίτη τον λογαριασμό της δικής του καθυστέρησης.

Οι αριθμοί της υπόθεσης

360.000+ εξώδικα καμερών σε εκκρεμότητα.
190.000 προσπάθειες επίδοσης από επιδότες.
20% επιτυχία στην επίδοση από τη διαχειρίστρια πλευρά.
160.000 ανεπίδοτα στα χέρια της εταιρείας και άλλα τόσα στην Αστυνομία.
13.000 επιδόσεις σε 20 ημέρες μέσω της νέας διαδικασίας.
5 έως 8 απλήρωτα εξώδικα σε περιπτώσεις οδηγών με συσσωρευμένες καταγγελίες.
90 ημέρες για πληρωμή από την επίδοση.
50% προσαύξηση μετά την παρέλευση της προθεσμίας.
105 ημέρες για ποινική συνέχεια.
€34.076.970 η αξία της σύμβασης του συστήματος.