Πού καταλήγουν τα 480 εκατομμύρια για το μεταναστευτικό

Περίπου 480 εκατ. ευρώ προβλέπεται να διατεθούν στην Κύπρο κατά την προγραμματική περίοδο 2021-2027, μέσω των Ταμείων Εσωτερικών Υποθέσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της εθνικής συμμετοχής, για έργα που σχετίζονται με το μεταναστευτικό, τη διαχείριση των εξωτερικών συνόρων και την εσωτερική ασφάλεια.

Η αρχική χρηματοδότηση ανερχόταν σε 162 εκατ. ευρώ, ενώ στη συνέχεια αυξήθηκε, με βάση αποφάσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και πρόσθετες χρηματοδοτήσεις που εγκρίθηκαν κατά την εξέλιξη της προγραμματικής περιόδου.

Όπως προκύπτει από στοιχεία που εξασφάλισε η «Σ», τα κονδύλια κατανέμονται σε έργα και δράσεις που αφορούν, μεταξύ άλλων, τις δομές υποδοχής και φιλοξενίας, τη διαδικασία ασύλου, τις επιστροφές παράτυπων μεταναστών, προγράμματα ένταξης, τη διαχείριση των εξωτερικών συνόρων, καθώς και την ενίσχυση των αρμόδιων κρατικών υπηρεσιών, των πληροφοριακών συστημάτων και άλλων υποδομών.

Η διαχείριση των πόρων πραγματοποιείται από τη Διεύθυνση Ευρωπαϊκών Ταμείων του Υπουργείου Εσωτερικών, η οποία αποτελεί τη Διαχειριστική Αρχή για τα Ταμεία Εσωτερικών Υποθέσεων της περιόδου 2021-2027. Η χρηματοδότηση προέρχεται από το Ταμείο Ασύλου, Μετανάστευσης και Ένταξης (AMIF), το Μέσο Χρηματοδοτικής Στήριξης για τη Διαχείριση των Συνόρων και την Πολιτική των Θεωρήσεων (BMVI) και το Ταμείο Εσωτερικής Ασφάλειας (ISF).

Από το άσυλο μέχρι την ασφάλεια

Σύμφωνα με τα στοιχεία που εξασφάλισε η «Σ», στην τρέχουσα προγραμματική περίοδο, μέχρι σήμερα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει εγκρίνει χρηματοδότηση ύψους 303 εκατ. ευρώ προς την Κυπριακή Δημοκρατία. Με την προσθήκη της εθνικής συμμετοχής, που ανέρχεται σε 70 εκατ. ευρώ, ο συνολικός προϋπολογισμός των τριών Ταμείων φτάνει στα 374 εκατ. ευρώ. Το ποσό αυτό είναι αυξημένο κατά περισσότερο από 70% σε σχέση με την προηγούμενη προγραμματική περίοδο.

Από αυτά, το μεγαλύτερο μερίδιο κατευθύνεται στο Ταμείο Ασύλου, Μετανάστευσης και Ένταξης, το οποίο διαθέτει ευρωπαϊκή χρηματοδότηση 144 εκατ. ευρώ. Η εθνική συνεισφορά ανέρχεται σε 38 εκατ. ευρώ, ανεβάζοντας τον συνολικό προϋπολογισμό του Ταμείου στα 182 εκατ. ευρώ. Πρόκειται για τη μεγαλύτερη χρηματοδότηση της περιόδου, καθώς απορροφά σχεδόν το μισό των συνολικών διαθέσιμων κονδυλίων.

Το δεύτερο μεγαλύτερο πρόγραμμα είναι το Μέσο Διαχείρισης Συνόρων και Θεωρήσεων. Οι ευρωπαϊκοί πόροι ανέρχονται σε 128 εκατ. ευρώ, ενώ η εθνική συμμετοχή προσθέτει 24 εκατ. ευρώ. Έτσι, ο συνολικός προϋπολογισμός του Ταμείου διαμορφώνεται στα 152 εκατ. ευρώ. Τα χρήματα αυτά προορίζονται κυρίως για την επιτήρηση των συνόρων, την ενίσχυση της συνοριοφυλακής, την αναβάθμιση των τεχνολογικών υποδομών και των πληροφοριακών συστημάτων που χρησιμοποιούνται για τον έλεγχο των μεταναστευτικών ροών.

Το τρίτο Ταμείο είναι αυτό της Εσωτερικής Ασφάλειας, μέσω του οποίου χρηματοδοτούνται έργα ύψους 39 εκατ. ευρώ. Από αυτά, 31 εκατ. ευρώ προέρχονται από την Ευρωπαϊκή Ένωση και 8 εκατ. ευρώ από την Κυπριακή Δημοκρατία. Αν και μικρότερο σε σχέση με τα δύο προηγούμενα Ταμεία, καλύπτει έργα που αφορούν στην ενίσχυση της ασφάλειας, της διασυνοριακής συνεργασίας και της αντιμετώπισης του οργανωμένου εγκλήματος.

Στο Ταμείο Ασύλου το μεγαλύτερο μερίδιο των κονδυλίων

Το Ταμείο Ασύλου αποτελεί τον βασικό χρηματοδοτικό πυλώνα της μεταναστευτικής πολιτικής. Το Ταμείο χρηματοδοτεί δράσεις που σχετίζονται με τη διαχείριση των μεταναστευτικών ροών, το άσυλο, τη νόμιμη μετανάστευση και την ένταξη.

Η χρηματοδότηση του Ταμείου κατανέμεται σε τέσσερεις βασικούς άξονες. Ο πρώτος αφορά την ενίσχυση και ανάπτυξη του Κοινού Ευρωπαϊκού Συστήματος Ασύλου. Μεταξύ άλλων, χρηματοδοτούνται υπηρεσίες που παραλαμβάνουν και εξετάζουν αιτήσεις διεθνούς προστασίας, των δομών φιλοξενίας, των διαδικασιών πρώτης υποδοχής και των μηχανισμών που εξασφαλίζουν ότι οι αιτήσεις εξετάζονται σύμφωνα με το ευρωπαϊκό κεκτημένο.

Ο δεύτερος άξονας αφορά τη νόμιμη μετανάστευση και την ένταξη. Μέσω αυτού χρηματοδοτούνται δράσεις ένταξης υπηκόων τρίτων χωρών, όπως εκπαιδευτικά προγράμματα, κοινωνικές υπηρεσίες και δράσεις ενσωμάτωσης. Η τρίτη κατηγορία δράσεων επικεντρώνεται στην αντιμετώπιση της παράτυπης μετανάστευσης και κυρίως στην επιστροφή, επανεισδοχή και επανένταξη μεταναστών στις χώρες καταγωγής τους. Ο τέταρτος στόχος αφορά την αλληλεγγύη μεταξύ των κρατών-μελών και τη δίκαιη κατανομή των ευθυνών για τη διαχείριση του μεταναστευτικού.

Κέντρα φιλοξενίας, εκμάθηση ελληνικών και επιστροφές

Τα κονδύλια του Ταμείου διατίθενται για τη χρηματοδότηση σειράς έργων και δράσεων όπως η λειτουργία του Κέντρου Υποδοχής και Φιλοξενίας Αιτητών Διεθνούς Προστασίας στην Κοφίνου, όπου φιλοξενούνται αιτητές ασύλου μέχρι να ολοκληρωθούν οι διαδικασίες που τους αφορούν.

Παράλληλα, πληρώνονται προγράμματα εκμάθησης της ελληνικής γλώσσας τόσο για ανήλικους όσο και για ενήλικες υπηκόους τρίτων χωρών, με στόχο την ένταξή τους στην κοινωνία και την αγορά εργασίας.

Μέσω του ίδιου Ταμείου χρηματοδοτούνται επίσης έργα που ενισχύουν τη διαχείριση της νόμιμης μετανάστευσης, δράσεις για την αντιμετώπιση της παράτυπης μετανάστευσης, αλλά και τα προγράμματα υποβοηθούμενων εθελούσιων επιστροφών, μέσω των οποίων μετανάστες που δεν δικαιούνται διεθνή προστασία επιστρέφουν στις χώρες τους.

Σκάφη, drones και τεχνητή νοημοσύνη

Την ίδια ώρα, ένα σημαντικό μέρος της ευρωπαϊκής χρηματοδότησης κατευθύνεται στην προστασία των εξωτερικών συνόρων της Κυπριακής Δημοκρατίας. Το σχετικό χρηματοδοτικό μέσο αφορά τη διαχείριση των Συνόρων και την Πολιτική των Θεωρήσεων, μέσω του οποίου διατίθενται συνολικά 152 εκατ. ευρώ. Από το ποσό αυτό, 128 εκατ. ευρώ προέρχονται από ευρωπαϊκά κονδύλια, ενώ τα υπόλοιπα 24 εκατ. ευρώ καλύπτονται από τον κρατικό προϋπολογισμό της Κυπριακής Δημοκρατίας.

Το Ταμείο χρηματοδοτεί έργα και δράσεις που αφορούν τη διαχείριση των εξωτερικών συνόρων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, τη νόμιμη διακίνηση προσώπων, καθώς και την αντιμετώπιση της παράνομης μετανάστευσης και του διασυνοριακού εγκλήματος. Παράλληλα, στηρίζει και την κοινή πολιτική θεωρήσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, μέσω της αναβάθμισης των συστημάτων έκδοσης θεωρήσεων εισόδου και του καλύτερου ελέγχου των ταξιδιωτικών εγγράφων.

Μέσω της χρηματοδότησης προβλέπεται επίσης η αγορά νέων σκαφών για την επιτήρηση των θαλάσσιων συνόρων, η οικονομική στήριξη της λειτουργίας του Κέντρου Πρώτης Υποδοχής «Πουρνάρα», η αναβάθμιση του Συστήματος Παράκτιας Παρατήρησης, η ανάπτυξη του έργου REACTION, ενός συστήματος που χρησιμοποιεί τεχνητή νοημοσύνη για την ανάλυση δεδομένων από μη επανδρωμένα αεροσκάφη σε πραγματικό χρόνο προς υποστήριξη των αρχών επιβολής του νόμου, καθώς και η ανάπτυξη του νέου Εθνικού Συστήματος Πληροφοριών Θεωρήσεων.

Πώς κατανέμονται τα 39 εκατ. ευρώ της εσωτερικής ασφάλειας

Ένας ακόμη σημαντικός πυλώνας της χρηματοδότησης είναι το Ταμείο Εσωτερικής Ασφάλειας, μέσω του οποίου διατίθενται συνολικά 39 εκατ. ευρώ. Η ευρωπαϊκή συνεισφορά ανέρχεται σε 31 εκατ. ευρώ, ενώ η κρατική συγχρηματοδότηση ανέρχεται στα 8 εκατ. ευρώ. Η χρηματοδότηση καλύπτει δράσεις για τη βελτίωση της ανταλλαγής πληροφοριών μεταξύ των αρμόδιων Αρχών, την ενίσχυση της διασυνοριακής συνεργασίας για την αντιμετώπιση της τρομοκρατίας και του οργανωμένου εγκλήματος, καθώς και την αναβάθμιση των δυνατοτήτων πρόληψης και διαχείρισης κρίσεων.

Στο πλαίσιο αυτό χρηματοδοτείται η αναβάθμιση εξοπλισμού για την εξιχνίαση ηλεκτρονικών εγκλημάτων, εκπαιδεύσεις προσωπικού για την αντιμετώπιση της εγκληματικότητας και της τρομοκρατίας, η ενίσχυση του διεθνούς εκπαιδευτικού κέντρου CYCLOPS με προσομοιωτή εκπαίδευσης για χημικές, βιολογικές, ραδιολογικές και πυρηνικές απειλές, καθώς και ευρωπαϊκά ερευνητικά έργα όπως το PROTECDOME και το POP-ART, τα οποία αναπτύσσουν συστήματα προστασίας δημόσιων χώρων από απειλές, συμπεριλαμβανομένης της κακόβουλης χρήσης drones.

Από το Πουρνάρα στις Λίμνες

Πέρα από τις χρηματοδοτήσεις της βασικής προγραμματικής περιόδου, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ενέκρινε επιπρόσθετο πακέτο ύψους 98 εκατ. ευρώ για έργα που αφορούν αποκλειστικά την αποτελεσματικότερη διαχείριση του μεταναστευτικού. Με την προσθήκη της χρηματοδότησης από τον κρατικό προϋπολογισμό της Κυπριακής Δημοκρατίας, το συνολικό ύψος της πρόσθετης χρηματοδότησης ανέρχεται σε περίπου 105 εκατ. ευρώ.

Το μεγαλύτερο μέρος αυτής της επιπλέον χρηματοδότησης αφορά την κατασκευή του νέου Κέντρου Φιλοξενίας και Προαναχωρησιακού Κέντρου στις Λίμνες. Για το συγκεκριμένο έργο εγκρίθηκαν 67 εκατ. ευρώ από την Ευρωπαϊκή Ένωση και 7 εκατ. ευρώ από εθνικούς πόρους, με αποτέλεσμα ο συνολικός προϋπολογισμός του έργου να ανέρχεται στα 75 εκατ. ευρώ.

Επιπλέον, η Ευρωπαϊκή Ένωση ενέκρινε 23 εκατ. ευρώ για έργα που αφορούν το Κέντρο Πουρνάρα, το οποίο λειτουργεί ως Κέντρο Πρώτης Υποδοχής των περισσότερων παράτυπων αφίξεων στην Κυπριακή Δημοκρατία. Παράλληλα, διατέθηκαν ακόμη 6,7 εκατ. ευρώ για την αντιμετώπιση των αναγκών που δημιουργήθηκαν από την άφιξη εκτοπισμένων λόγω του πολέμου στην Ουκρανία.

Σύμφωνα με τα στοιχεία, μέχρι σήμερα έχουν υποβληθεί 95 προτάσεις έργων στο πλαίσιο των τριών Ταμείων. Παράλληλα, περίπου 271 εκατ. ευρώ, που αντιστοιχούν στο 76% του συνολικού προϋπολογισμού, έχουν ήδη «κλειδώσει» για την υλοποίηση συγκεκριμένων έργων.

Ποιος αποφασίζει πού θα διατεθούν τα εκατομμύρια

Τα εκατοντάδες εκατομμύρια ευρώ που διατίθενται στην Κύπρο για το μεταναστευτικό, τη διαχείριση των εξωτερικών συνόρων και την εσωτερική ασφάλεια δεν εκταμιεύονται αυτόματα, ούτε κατανέμονται με μία μόνο απόφαση. Για κάθε έργο προηγείται συγκεκριμένη διαδικασία σχεδιασμού, αξιολόγησης και έγκρισης, στο πλαίσιο των ευρωπαϊκών κανονισμών που διέπουν τα Ταμεία Εσωτερικών Υποθέσεων.

Διαχειριστική Αρχή για τα τρία Ταμεία της περιόδου 2021-2027 είναι η Διεύθυνση Ευρωπαϊκών Ταμείων του Υπουργείου Εσωτερικών, η οποία καταρτίζει τα εθνικά προγράμματα, προκηρύσσει τις σχετικές προσκλήσεις, αξιολογεί τις προτάσεις των αρμόδιων κρατικών υπηρεσιών και παρακολουθεί την υλοποίηση των έργων μέχρι την ολοκλήρωσή τους. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εγκρίνει τις χρηματοδοτήσεις και διατηρεί δικαίωμα ελέγχου ως προς την ορθή αξιοποίηση των κονδυλίων, ενώ προβλέπονται και εθνικοί μηχανισμοί δημοσιονομικού ελέγχου και πιστοποίησης των δαπανών.

Στην πράξη, δικαιούχοι των χρηματοδοτήσεων είναι κυρίως κρατικές υπηρεσίες και δημόσιοι οργανισμοί που υλοποιούν έργα σχετικά με το άσυλο, τις επιστροφές, τη φύλαξη των συνόρων, τις δομές φιλοξενίας, τα πληροφοριακά συστήματα και την εσωτερική ασφάλεια. Η πορεία κάθε έργου παρακολουθείται μέχρι την ολοκλήρωσή του, καθώς η εκταμίευση των κονδυλίων συνδέεται με την τήρηση συγκεκριμένων χρονοδιαγραμμάτων, οροσήμων και κανόνων που θέτει η Ευρωπαϊκή Ένωση.