Τα λυόμενα ρίζωσαν - όταν το προσωρινό γίνεται μόνιμη εκπαιδευτική πολιτική

Η προκατασκευασμένη αίθουσα δεν είναι από μόνη της το πρόβλημα. Μπορεί να αποτελέσει χρήσιμη λύση για μια έκτακτη ανάγκη ή μια προσωρινή αύξηση μαθητών. Το πρόβλημα αρχίζει όταν εγκαθίσταται χωρίς σαφές χρονοδιάγραμμα απομάκρυνσης και, τελικά, μετατρέπεται σε υποκατάστατο του μακροπρόθεσμου σχεδιασμού.

Η Ειδική Έκθεση της Ελεγκτικής Υπηρεσίας

Αυτό ακριβώς καταγράφει η Ειδική Έκθεση ΕΕ-ΕΥ 22/2026 της Ελεγκτικής Υπηρεσίας για τη χρήση προκατασκευασμένων αιθουσών στα δημόσια σχολεία. Αφορμή αποτέλεσαν καταγγελίες και δημοσιεύματα για υπερπληθυσμό, ιδιαίτερα στον Ύψωνα, καθώς και για τη διαχρονική χρήση λυόμενων αιθουσών. Ο έλεγχος επεκτάθηκε, στο μέτρο που επέτρεπαν τα διαθέσιμα στοιχεία, σε σχολικές μονάδες παγκύπρια.

Πίσω από την αφορμή βρίσκεται ένα βαθύτερο ζήτημα: κατά πόσο το κράτος διασφαλίζει ασφαλείς, ισότιμες και κατάλληλες υποδομές. Ο υπερπληθυσμός αποδίδεται στην αύξηση μαθητών με μεταναστευτική βιογραφία, στην έντονη οικιστική ανάπτυξη συγκεκριμένων περιοχών και στην επέκταση της υποχρεωτικής Προδημοτικής Εκπαίδευσης. Ωστόσο, η τελευταία εφαρμόστηκε χωρίς έγκαιρη προσαρμογή των κτηριακών υποδομών, με αποτέλεσμα η αύξηση των εγγραφών να αντιμετωπιστεί κυρίως με λυόμενες αίθουσες. Η έκθεση καταγράφει, μάλιστα, σημαντικές ανισότητες: ορισμένα σχολεία λειτουργούν πέραν της χωρητικότητάς τους, ενώ άλλα παρουσιάζουν χαμηλή πληρότητα, χωρίς να υπάρχει ολοκληρωμένος μηχανισμός πρόβλεψης και εξισορρόπησης των αναγκών.

Σύμφωνα με στοιχεία του 2024, λειτουργούσαν περίπου 500 προκατασκευασμένες αίθουσες σε περίπου 300 σχολικές μονάδες. Για το 2025-2026, η Ελεγκτική Υπηρεσία εκτιμά ότι περίπου 440 βρίσκονταν μόνο στη Δημοτική και Προδημοτική Εκπαίδευση, ενώ υπήρχαν επιπλέον 48 στη Μέση Γενική και 21 στη Μέση Τεχνική Εκπαίδευση. Το σοβαρότερο, όμως, είναι ότι αρκετές παραμένουν στα ίδια σχολεία για πέντε, δέκα ή και περισσότερα χρόνια. Έτσι, το προσωρινό παγιώνεται ως μόνιμη πραγματικότητα.

Η έκθεση εντοπίζει επίσης σοβαρό διοικητικό κενό, το ΥΠΑΝ δεν τηρεί πλήρες και επικαιροποιημένο μητρώο για τον αριθμό, τη θέση, την ηλικία και την κατάσταση των αιθουσών. Παράλληλα, δεν υπάρχει ενιαίος μηχανισμός που να συνδέει τις εγγραφές με την πραγματική χωρητικότητα κάθε σχολείου. Το κράτος, δηλαδή, διαχειρίζεται εκατοντάδες αίθουσες χωρίς ολοκληρωμένη εικόνα για το πού βρίσκονται και πότε θα αντικατασταθούν.

Ιδιαίτερα ανησυχητικά είναι τα ζητήματα ασφάλειας και λειτουργικότητας. Διαπιστώθηκε ότι δεν υπάρχει τυποποιημένη μελέτη χωροθέτησης με ενιαία κριτήρια ασφάλειας και υγείας. Σε σχολεία του Ύψωνα εντοπίστηκαν λυόμενες αίθουσες χωρίς στεγασμένη σύνδεση με τα υπόλοιπα κτήρια, επικίνδυνες κλίσεις, χαλίκια, χαμηλά περιτοιχίσματα χωρίς προστασία και περιορισμός της σχολικής αυλής. Σε νηπιαγωγείο καταγράφηκε ακόμη και μάθημα Ειδικής Εκπαίδευσης σε διάδρομο, λόγω έλλειψης κατάλληλου χώρου. Όταν καταργούνται ειδικές αίθουσες, μετατρέπονται βοηθητικοί χώροι και καλύπτονται αυλές, δεν χάνεται απλώς χώρος· υποβαθμίζεται το ίδιο το παιδαγωγικό περιβάλλον.

Προβληματισμό προκαλεί και η άνιση θεσμική μεταχείριση. Για τα ιδιωτικά σχολεία η τοποθέτηση προκατασκευασμένων αιθουσών θεωρείται ανάπτυξη και συνοδεύεται από αυστηρότερες διαδικασίες αδειοδότησης. Στα δημόσια σχολεία, αντίθετα, δεν εξασφαλίζεται πάντοτε η απαιτούμενη πολεοδομική συναίνεση, ακόμη και όταν οι λυόμενες παραμένουν για χρόνια και λειτουργούν ως μόνιμες επεκτάσεις.

Εισηγήσεις Ελεγκτικής Υπηρεσίας

Η Ελεγκτική Υπηρεσία εισηγείται τη δημιουργία κεντρικού μητρώου, ετήσιους πίνακες πληρότητας, μακροπρόθεσμο σχεδιασμό ανά βαθμίδα και σαφή χρονοδιαγράμματα αντικατάστασης των λυόμενων. Ζητά επίσης τυποποιημένες διαδικασίες χωροθέτησης, συντήρησης και ασφάλειας, εφαρμογή της πολεοδομικής συναίνεσης, αυστηρότερες πρόνοιες στα συμβόλαια και περιορισμό των έκτακτων λύσεων σε προκαθορισμένη διάρκεια. Τονίζει, τέλος, την ανάγκη επαρκούς χρηματοδότησης. Οι περικοπές ύψους €3,4 εκατομμυρίων το 2025 και €5 εκατομμυρίων το 2026 οδήγησαν στη μη προκήρυξη 23 έργων και στην καθυστέρηση ώριμων έργων αξίας €27,8 εκατομμυρίων.

Οι θέσεις των εκπαιδευτικών οργανώσεων

Οι θέσεις της ΠΟΕΔ κινούνται στην ίδια κατεύθυνση. Η Οργάνωση ζητά ολοκληρωμένο και έγκαιρο σχεδιασμό για επεκτάσεις και νέα σχολεία, ιδιαίτερα στην Προδημοτική και την Ειδική Εκπαίδευση, ελέγχους κτηρίων και πιστοποιητικά καταλληλότητας. Υπογραμμίζει ότι η ασφάλεια παιδιών και προσωπικού δεν είναι διαπραγματεύσιμη και ότι η ευθύνη ανήκει στο Υπουργείο Παιδείας. Ζητά, επίσης, σαφή ενημέρωση για τον συνολικό σχεδιασμό εγκατάστασης και λειτουργίας κλιματιστικών.

Η ΟΕΛΜΕΚ δεν απορρίπτει τις λυόμενες όταν χρησιμοποιούνται για σύντομο διάστημα και πραγματικές έκτακτες ανάγκες. Απορρίπτει, όμως, τη μετατροπή τους σε μόνιμο υποκατάστατο κανονικών υποδομών και ζητά μακροπρόθεσμο σχεδιασμό, σαφή χρονοδιαγράμματα και επαρκή χρηματοδότηση.

Η κοινή διαπίστωση όλων παραμένει ξεκάθαρη. Τα ασφαλή, σύγχρονα και λειτουργικά σχολεία δεν αποτελούν υποχρέωση της Πολιτείας. Κάθε λυόμενη αίθουσα πρέπει να συνοδεύεται όχι μόνο από ημερομηνία εγκατάστασης, αλλά και από ημερομηνία αντικατάστασης. Διαφορετικά, δεν μιλούμε για προσωρινή λύση, αλλά για μόνιμη αδυναμία σχεδιασμού.

*Γενικός Γραμματέας ΠΑΔΕΔ - Πρωτοπορία