Καυτός Αύγουστος για το δημογραφικό και το μέλλον της Κύπρου
Το νέο νομοσχέδιο για το Επίδομα Τέκνου και η μεταρρύθμιση του συνταξιοδοτικού αποτελούν ίσως τις σημαντικότερες αποφάσεις οικογενειακής πολιτικής των τελευταίων δεκαπέντε ετών. Το ερώτημα είναι αν θα διορθώσουν τις στρεβλώσεις του 2012 ή αν θα τις παγιώσουν για πολλά ακόμη χρόνια
Η προτεινόμενη τροποποίηση του νόμου για το Επίδομα Τέκνου τέθηκε σε δημόσια διαβούλευση τον Μάρτιο του 2025. Παρά το γεγονός ότι έχει παρέλθει περισσότερο από ένας χρόνος, το νομοσχέδιο δεν έχει ακόμη κατατεθεί στη Βουλή των Αντιπροσώπων.
Το διάστημα αυτό θα μπορούσε να είχε αξιοποιηθεί για ουσιαστική διαβούλευση και διόρθωση των αδυναμιών που επισημάνθηκαν από πολλούς φορείς. Αντίθετα, υπάρχουν σοβαρές ενδείξεις ότι το νομοσχέδιο επανέρχεται χωρίς ουσιαστικές διαφοροποιήσεις.
Εάν αυτό επιβεβαιωθεί, τότε η Κύπρος κινδυνεύει να χάσει μια ιστορική ευκαιρία να διορθώσει μια στρέβλωση που υφίσταται εδώ και δεκαπέντε χρόνια.
Το πραγματικό ερώτημα δεν είναι αν το επίδομα θα αυξηθεί κατά μερικές δεκάδες ή εκατοντάδες ευρώ.
Το πραγματικό ερώτημα είναι πολύ απλό:
Ποιες οικογένειες θα μπορούν να έχουν συνεχή πρόσβαση στη στήριξη της Πολιτείας;
Η μεγάλη παρανόηση
Στη δημόσια συζήτηση ακούγονται συνεχώς εισοδηματικά όρια των €59.000, €64.000 ή €69.000.
Έτσι δημιουργείται η εντύπωση ότι οι πολύτεκνες οικογένειες απολαμβάνουν ιδιαίτερα ευνοϊκή μεταχείριση.
Η πραγματικότητα είναι εντελώς διαφορετική.
Μια πολύτεκνη οικογένεια δεν χρειάζεται στήριξη μόνο για δύο ή τρία χρόνια, όταν όλα τα παιδιά της είναι εξαρτώμενα.
Χρειάζεται σταθερή στήριξη από τη γέννηση του πρώτου παιδιού μέχρι την ολοκλήρωση της μόρφωσης του τελευταίου.
Εδώ ακριβώς βρίσκεται η βασική στρέβλωση.
Καθώς τα μεγαλύτερα παιδιά ολοκληρώνουν τις σπουδές τους και παύουν να θεωρούνται εξαρτώμενα, το επιτρεπόμενο εισοδηματικό όριο μειώνεται συνεχώς.
Στην πράξη, μια πολύτεκνη οικογένεια που επιθυμεί να διατηρεί συνεχή πρόσβαση στη στήριξη πρέπει ουσιαστικά να παραμένει κοντά στο βασικό εισοδηματικό όριο των €49.000 για ολόκληρη την περίοδο ανατροφής των παιδιών της.
Με βάση τα στοιχεία της Στατιστικής Υπηρεσίας, αυτό αντιστοιχεί σε περίπου €11.900 ισοδύναμο διαθέσιμο εισόδημα για μια οικογένεια με τέσσερα παιδιά. Με άλλα λόγια, ο νόμος εξασφαλίζει συνεχή στήριξη ουσιαστικά μόνο στις πολύτεκνες οικογένειες που ανήκουν περίπου στο χαμηλότερο 15-20% των πολύτεκνων οικογενειών. Με απλά λόγια, ο νόμος απαιτεί από μια πολύτεκνη οικογένεια να παραμένει σχεδόν μόνιμα στη χαμηλότερη εισοδηματική κατηγορία για να απολαμβάνει συνεχή κρατική στήριξη.
Αυτό είναι το πρόβλημα που δεν έχει ακόμη αναγνωριστεί.
Τι δείχνει πραγματικά ο πίνακας του νομοσχεδίου
Με την πρώτη ανάγνωση, ο δημοσιευμένος πίνακας δημιουργεί την εντύπωση ότι υπάρχει σημαντική κλιμάκωση.
Όμως μια προσεκτικότερη μελέτη αποκαλύπτει το αντίθετο.
Ο πίνακας λοιπόν δείχνει κάτι πολύ σημαντικό.
Η κλιμάκωση δεν ακολουθεί την πραγματική αύξηση των οικογενειακών αναγκών.
Ένα απλό αριθμητικό παράδειγμα
Ας υποθέσουμε ότι τρεις οικογένειες έχουν ακριβώς το ίδιο ετήσιο εισόδημα.
Το κράτος, όμως, αξιολογεί κυρίως το συνολικό εισόδημα και όχι την πραγματική οικονομική δυνατότητα κάθε οικογένειας.
Η οικογένεια με έξι παιδιά καλείται να καλύψει υπερδιπλάσιες ανάγκες, αλλά τα εισοδηματικά όρια δεν αυξάνονται αναλογικά.
Αυτό παραβιάζει την ίδια την αρχή της αναλογικότητας που θα έπρεπε να διέπει κάθε οικογενειακή πολιτική.
Τα αποτελέσματα είναι πλέον ορατά
Η αποτελεσματικότητα μιας πολιτικής δεν κρίνεται από τις προθέσεις της.
Κρίνεται από τα αποτελέσματά της.
Το 2012 οι κυπριακές πολύτεκνες οικογένειες που λάμβαναν Επίδομα Τέκνου ήταν περίπου 10.065.
Το 2024 είχαν περιοριστεί σε μόλις 3.166.
Την ίδια περίοδο οι γεννήσεις Κυπρίων μειώθηκαν στις 6.111, το χαμηλότερο επίπεδο των τελευταίων δεκαετιών.
Αντίθετα, οι γεννήσεις από πολίτες άλλων χωρών αυξήθηκαν στις 3.654.
Τα στοιχεία αυτά δεν στρέφονται εναντίον καμίας κοινωνικής ομάδας.
Κάθε παιδί που μεγαλώνει στην Κύπρο αξίζει τη στήριξη της Πολιτείας.
Δείχνουν όμως ότι το σημερινό σύστημα δεν επιτυγχάνει τον στόχο της στήριξης των κυπριακών οικογενειών που επιθυμούν να αποκτήσουν περισσότερα παιδιά.
Το νέο νομοσχέδιο επαναλαμβάνει την ίδια φιλοσοφία
Η αύξηση των εισοδηματικών ορίων κατά €2.000 είναι ασφαλώς θετική.
Οι πρόσθετες εισοδηματικές κλίμακες επίσης αποτελούν βελτίωση.
Όμως δεν αντιμετωπίζουν το βασικό πρόβλημα.
Δεν αλλάζουν τη φιλοσοφία του νόμου.
Εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν αυστηρότερα τις μεγαλύτερες οικογένειες ως προς την πρόσβαση στη στήριξη.
Με άλλα λόγια, επιχειρείται να διορθωθεί ένα σύστημα χωρίς να διορθώνεται ο μηχανισμός που παράγει την αδικία.
Η λύση
Η Πολιτεία οφείλει πρώτα να αποκαταστήσει την αδικία που δημιουργήθηκε το 2012.
Αυτό σημαίνει:
- ουσιαστική κλιμάκωση των εισοδηματικών ορίων ανάλογα με τον αριθμό των παιδιών,
- αυτόματη τιμαριθμική αναπροσαρμογή όλων των εισοδηματικών ορίων,
- επανεξέταση του μηχανισμού των εξαρτώμενων τέκνων,
- αξιοποίηση του ισοδύναμου διαθέσιμου εισοδήματος,
- και, όπως σταθερά εισηγείται η Παγκύπρια Οργάνωση Πολυτέκνων, κατάργηση των εισοδηματικών κριτηρίων για τις πολύτεκνες οικογένειες.
Μόνο αφού αποκατασταθεί αυτή η αδικία μπορεί η Πολιτεία να συζητήσει επιπλέον δημογραφικά κίνητρα.
Το πραγματικό δίλημμα
Η Κύπρος βρίσκεται αντιμέτωπη με μια πρωτοφανή δημογραφική πρόκληση.
Η πρώτη ουσιαστική τροποποίηση του Επιδόματος Τέκνου μετά από δεκαπέντε χρόνια δεν μπορεί να περιοριστεί σε μικρές αυξήσεις ποσών ή σε περιορισμένη διεύρυνση των δικαιούχων.
Οφείλει να διορθώσει τη βασική στρέβλωση του νόμου.
Διαφορετικά, η μεταρρύθμιση δεν θα λύσει το πρόβλημα.
Θα το μεταφέρει για ακόμη μία δεκαετία.
Γιατί η πραγματική αρχή μιας δίκαιης οικογενειακής πολιτικής είναι μία:
Όσο μεγαλώνει μια οικογένεια, τόσο πρέπει να αυξάνεται αναλογικά όχι μόνο το ύψος της κρατικής στήριξης, αλλά και η δυνατότητα πρόσβασής της σε αυτήν.
*Έφορος Δημοσίων Σχέσεων της Παγκύπριας Οργάνωσης Πολυτέκνων
