Κάθε Σεπτέμβριο τα Κυπριόπουλα λιγοστεύουν

Ο Σεπτέμβριος ήρθε ξανά. Τα σχολεία ανοίγουν, τα παιδιά επιστρέφουν στις τάξεις και μαζί επιστρέφει για χιλιάδες Κύπριους γονείς ένας γνώριμος οικονομικός πονοκέφαλος.

Ρούχα, παπούτσια, σχολικές τσάντες και γραφική ύλη είναι μόνο η αρχή. Ακολουθούν βρεφοκομικοί σταθμοί, νηπιαγωγεία, φροντιστήρια, δραστηριότητες και μετακινήσεις. Και όταν υπάρχουν φοιτητές στην οικογένεια, προστίθενται ενοίκια, έξοδα διαβίωσης, μετακινήσεις και, σε αρκετές περιπτώσεις, δίδακτρα.

Για μια οικογένεια με τρία, τέσσερα ή περισσότερα παιδιά, τα έξοδα δεν προστίθενται απλώς. Πολλαπλασιάζονται.

Κάπου εδώ η πολυσυζητημένη «δωρεάν παιδεία» αρχίζει να απέχει αρκετά από την οικονομική πραγματικότητα που βιώνει καθημερινά μια οικογένεια με παιδιά.

Από το 2012 άλλαξαν πολλά. Τα κριτήρια στήριξης καθόλου.

Από το 2012, μέσα στις συνθήκες της οικονομικής κρίσης, εφαρμόστηκαν περιοριστικά μέτρα στην πολιτική στήριξης των οικογενειών με παιδιά, με βασικό εργαλείο το Επίδομα Τέκνου και τα εισοδηματικά και περιουσιακά κριτήρια που το συνοδεύουν.

Δεκατέσσερα χρόνια αργότερα, το κόστος ζωής, η στέγαση, η διατροφή και η εκπαίδευση έχουν ακριβύνει σημαντικά. Τα βασικά κριτήρια, όμως, δεν ακολούθησαν αναλογικά αυτή την πραγματικότητα.

Και ένα εισοδηματικό όριο που μένει στάσιμο ενώ το κόστος ζωής και τα εισοδήματα αυξάνονται γίνεται στην πράξη κάθε χρόνο αυστηρότερο.

Το μεγαλύτερο παράδοξο αφορά τις μεγάλες οικογένειες.

Για να μπορεί μια οικογένεια να διατηρεί συνεχή πρόσβαση στη στήριξη, από τη γέννηση του πρώτου παιδιού μέχρι την ολοκλήρωση της περιόδου εξάρτησης του τελευταίου, το κρίσιμο εισοδηματικό όριο καταλήγει ουσιαστικά στις €49.000.

Παράλληλα, το βασικό περιουσιακό όριο των €1,2 εκατ. δεν προσαρμόζεται αναλογικά στο μέγεθος της οικογένειας.

Έτσι, είτε μιλάμε για μία οικογένεια με ένα παιδί είτε για μια πολύτεκνη οικογένεια, η μακροχρόνια πρόσβαση στη στήριξη μπορεί τελικά να προσκρούσει στα ίδια βασικά όρια.

Αυτό είναι το παράδοξο ενός συστήματος που θέλει να στηρίζει τα παιδιά, αλλά δεν αναγνωρίζει επαρκώς ότι όσο αυξάνονται τα παιδιά αυξάνονται και οι ανάγκες.

Δεν χάνεις μόνο ένα επίδομα

Το Επίδομα Τέκνου δεν είναι απλώς ένα επίδομα.

Η ιδιότητα του δικαιούχου συνδέεται σε αρκετές περιπτώσεις με την πρόσβαση και σε άλλες μορφές στήριξης. Έτσι, ο αποκλεισμός μιας οικογένειας μπορεί να επηρεάσει επιδοτήσεις για βρεφοκομικούς σταθμούς και εκπαιδευτικές ανάγκες, φοιτητική μέριμνα και άλλες παροχές.

Δεν χάνεις απλώς ένα επίδομα. Χάνεις την πρόσβαση σε ολόκληρη την αλυσίδα στήριξης.

Και όταν τα παιδιά φτάσουν στη φοιτητική ηλικία, το κόστος όχι μόνο δεν εξαφανίζεται αλλά πολλές φορές κορυφώνεται.

Οι δικαιούχοι της φοιτητικής χορηγίας μειώθηκαν από 19.841 το 2016-2017 σε 14.047 το 2023-2024, ενώ το βασικό ύψος της χορηγίας παραμένει ουσιαστικά καθηλωμένο εδώ και δεκαετίες.

Στο μεταξύ ακριβαίνει και η κατοικία

Στην οικονομική πίεση προστίθεται και το στεγαστικό. Η Κεντρική Τράπεζα καταγράφει συνεχιζόμενη άνοδο των τιμών κατοικιών και επισημαίνει, μεταξύ άλλων παραγόντων, την ισχυρή ζήτηση κυρίως από ξένους αγοραστές και σε μικρότερο βαθμό από εγχώριους.

Η προσέλκυση επενδύσεων είναι θετική για την οικονομία. Όταν όμως αυξάνει την πίεση στην αγορά κατοικίας, η Πολιτεία οφείλει παράλληλα να διασφαλίζει ότι το νέο κυπριακό ζευγάρι μπορεί να αποκτήσει ή να ενοικιάσει το σπίτι μέσα στο οποίο θα δημιουργήσει οικογένεια.

Και τα Κυπριόπουλα λιγοστεύουν

Οι αριθμοί μάς προειδοποιούν.

Το 2024 καταγράφηκαν 9.766 γεννήσεις. Από αυτές, 6.111 ήταν από Κύπριες μητέρες και 3.654 από μη Κύπριες.

Το ζήτημα ασφαλώς δεν είναι η καταγωγή οποιουδήποτε παιδιού. Κάθε παιδί που μεγαλώνει στην Κύπρο δικαιούται ίσες ευκαιρίες.

Για τη δημογραφική πολιτική, όμως, είναι απαραίτητο να εξετάσουμε εάν οι κυπριακές οικογένειες εξακολουθούν να έχουν την οικονομική ασφάλεια για να αποκτήσουν τα παιδιά που επιθυμούν.

Και ένας ακόμη αριθμός είναι αποκαλυπτικός.

Το 2012 υπήρχαν 10.065 δικαιούχες κυπριακές πολύτεκνες οικογένειες. Το 2024 είχαν απομείνει μόλις 3.166.

Μείωση σχεδόν 70%.

Δεν σημαίνει ότι όλες αυτές οι οικογένειες έπαψαν να είναι πολύτεκνες. Σημαίνει όμως ότι η πρόσβασή τους στο σύστημα κρατικής στήριξης συρρικνώθηκε δραματικά.

Και όλα αυτά συμβαίνουν ενώ η Κύπρος βρίσκεται στην τελευταία θέση στην Ευρωπαϊκή Ένωση ως προς τις δαπάνες κοινωνικής προστασίας για την οικογένεια και τα παιδιά.

Δεν είναι, λοιπόν, μόνο η αίσθηση των γονιών ότι η στήριξη είναι ανεπαρκής. Το επιβεβαιώνουν και τα ευρωπαϊκά στοιχεία.

Τα μέτρα της κρίσης δεν μπορούν να αποτελούν δημογραφική πολιτική

Δεν μπορεί ασφαλώς να υποστηριχθεί ότι η μείωση των γεννήσεων οφείλεται αποκλειστικά σε έναν νόμο. Η απόφαση δημιουργίας οικογένειας επηρεάζεται από πολλούς οικονομικούς και κοινωνικούς παράγοντες.

Η Πολιτεία, όμως, ελέγχει έναν πολύ σημαντικό παράγοντα: κατά πόσο κάνει ευκολότερη ή δυσκολότερη τη ζωή μιας οικογένειας που αποφασίζει να αποκτήσει περισσότερα παιδιά.

Και εδώ υπάρχει μια πραγματικότητα που δεν μπορεί πλέον να αγνοηθεί.

Τα περιοριστικά μέτρα που εισήχθησαν στην περίοδο της οικονομικής κρίσης είχαν συγκεκριμένο δημοσιονομικό σκοπό. Η Κύπρος του 2026, όμως, δεν είναι η Κύπρος του 2012.

Δεν μπορεί μια χώρα να χαρακτηρίζει το δημογραφικό ως εθνικό πρόβλημα και ταυτόχρονα να διατηρεί ένα σύστημα στο οποίο η αύξηση των παιδιών οδηγεί σε αναλογικά αυστηρότερη πρόσβαση στη στήριξη.

Η επικείμενη τροποποίηση του περί Επιδόματος Τέκνου Νόμου είναι η ευκαιρία να διορθωθεί αυτή η αντίφαση.

Να αποκατασταθούν πρώτα οι στρεβλώσεις των κριτηρίων και να γίνει στη συνέχεια το πραγματικό δημογραφικό βήμα: η κατάργηση των εισοδηματικών κριτηρίων για τις πολύτεκνες οικογένειες.

Ο Σεπτέμβριος θα έρθει ξανά

Κάθε Σεπτέμβριο ανοίγουν τα σχολεία. Βλέπουμε τα πρωτάκια με τις καινούργιες τους τσάντες και ευχόμαστε καλή σχολική χρονιά.

Αξίζει όμως αυτή τη φορά να αναρωτηθούμε και κάτι ακόμη:

Πόσα θα είναι αυτά τα Κυπριόπουλα σε πέντε ή δέκα χρόνια;

Ο επόμενος Σεπτέμβριος θα έρθει.

Το ερώτημα είναι αν θα συνεχίσουμε να μετράμε λιγότερα Κυπριόπουλα και περισσότερα έξοδα για τους γονείς τους ή αν θα αποφασίσουμε επιτέλους ότι η οικογένεια με παιδιά δεν είναι δημοσιονομικό βάρος.

Είναι το μέλλον της Κύπρου.

* Έφορος Δημοσίων Σχέσεων
Παγκύπρια Οργάνωση Πολυτέκνων