Ο «χάρτης» του παράνομου και γκρίζου πλούτου στα κατεχόμενα

Πίσω από την οικοδομική έκρηξη, τα πολυτελή ξενοδοχεία με καζίνο και τις διαδικτυακές πλατφόρμες στοιχήματος διακινούνται ποσά που μετρώνται πλέον σε δισεκατομμύρια. Δεν υπάρχει ένας επίσημος «λογαριασμός» του παράνομου πλούτου στα κατεχόμενα, ούτε μπορούν να αθροιστούν όλα τα διαθέσιμα στοιχεία και να παρουσιαστούν ως ένα ενιαίο ποσό. Υπάρχουν, όμως, τέσσερεις δραστηριότητες, των οποίων το οικονομικό μέγεθος μπορεί να αποτυπωθεί: στην αγορά ακινήτων, τα καζίνα, το παράνομο online betting και την εισαγωγή αδήλωτων κεφαλαίων.

Στο real estate ο ετήσιος κύκλος έχει εκτιμηθεί γύρω στο $1 δισ.. Ο ίδιος ο κλάδος των καζίνων ανεβάζει το οικονομικό του αποτύπωμα στο $1,2 δισ. τον χρόνο. Στην υπόθεση του Χαλίλ Φαλιαλί, ο πρώην οικονομικός του διευθυντής μίλησε για τουλάχιστον $80 εκατ. τον μήνα από παράνομο στοίχημα. Και το 2021, όταν άνοιξε για μόλις 20 ημέρες παράθυρο δήλωσης προηγουμένως αδήλωτων χρημάτων, εμφανίστηκαν πάνω από $100 εκατ.

Οι αριθμοί αυτοί αποτυπώνουν τον οικονομικό χάρτη του θέματος χωρίς αυθαίρετα αθροίσματα. Άλλο ποσό αφορά ολόκληρη αγορά, άλλο μια συγκεκριμένη εγκληματική έρευνα και άλλο κεφάλαια που μέχρι τότε βρίσκονταν εκτός επίσημης καταγραφής. Η σύγκρισή τους, ωστόσο, δείχνει πού συγκεντρώνεται το μεγάλο χρήμα.

Ακίνητα: Αγορά του $1 δισ.

Η οικοδομή έχει αλλάξει τα τελευταία χρόνια την εικόνα ολόκληρων περιοχών στα κατεχόμενα. Μεγάλες αναπτύξεις στο Τρίκωμο, στην Αμμόχωστο και στην Κερύνεια, πολυκατοικίες, επαύλεις και τουριστικά συγκροτήματα στράφηκαν έντονα προς την ξένη πελατεία.

Ο Τουρκοκύπριος οικονομολόγος Μερτκάν Χαμίτ, υπολογίζοντας τα έργα υπό ανάπτυξη και τις τιμές πώλησης, εκτίμησε τον ετήσιο κύκλο της αγοράς ακινήτων σε περίπου $1 δισ., ποσό που τότε πλησίαζε το ένα τρίτο του ΑΕΠ των κατεχομένων.

Το δισεκατομμύριο αφορά το σύνολο του real estate και όχι αποκλειστικά πωλήσεις ελληνοκυπριακών περιουσιών. Η ποινική υπόθεση του Σιμόν Αϊκούτ έδωσε, ωστόσο, συγκεκριμένο οικονομικό μέτρο για το τμήμα της αγοράς όπου ο σφετερισμός τεκμηριώθηκε ενώπιον δικαστηρίου.

Ο Αϊκούτ παραδέχθηκε 40 κατηγορίες για ανάπτυξη και εμπορική εκμετάλλευση ελληνοκυπριακών περιουσιών. Η υπόθεση αφορούσε έξι οικιστικά και τουριστικά συγκροτήματα, ανεγερμένα σε 40 τεμάχια συνολικής έκτασης 394.969 τετραγωνικών μέτρων. Η αξία της γης ξεπερνούσε τα €36 εκατ., ενώ κατά τη δικαστική διαδικασία η αξία των αναπτύξεων και πωλήσεων που εξετάζονταν είχε τοποθετηθεί περίπου στα €43 εκατ.

Οι δύο αριθμοί περιγράφουν διαφορετικά μεγέθη: Ο πρώτος την αξία των τεμαχίων, ο δεύτερος την εμπορική δραστηριότητα που αναπτύχθηκε πάνω τους. Μια έκταση μπορεί να μετατραπεί σε εκατοντάδες μονάδες, καθεμία με ξεχωριστή τιμή πώλησης, μεσιτική προμήθεια και εργολαβικό κέρδος.

Η ζήτηση από το εξωτερικό έδωσε πρόσθετη ώθηση. Μόνο το 2024, 6.951 αλλοδαποί εξασφάλισαν δικαίωμα αγοράς ακινήτου στα κατεχόμενα. Τα στοιχεία καταγράφουν 4.410 διαμερίσματα, 1.186 κατοικίες και 568 τεμάχια γης. Μετά τη χαλάρωση των περιορισμών τον Μάιο του 2025, άλλοι 2.250 ξένοι αγοραστές πήραν σχετική έγκριση μέσα σε περίπου δύο μήνες.

Οι πωλήσεις αυτές δεν μπορούν συλλήβδην να χαρακτηριστούν παράνομες. Δείχνουν, όμως, το μέγεθος της αγοράς μέσα στην οποία εντάσσονται και υποθέσεις σφετερισμού ελληνοκυπριακής περιουσίας που έχουν ήδη οδηγηθεί στα δικαστήρια.

Καζίνο: Οικονομία $1,2 δισ.

Μέγεθος ανάλογης τάξης παρουσιάζει ο τζόγος. Τον Μάρτιο του 2025 ο αντιπρόεδρος της «Ένωσης Επιχειρηματιών Καζίνο», Αϊχάν Σαριτσιτσέκ, υπολόγισε τον ετήσιο οικονομικό όγκο του κλάδου στο $1,2 δισ.

Η εκτίμηση προέρχεται από εκπρόσωπο της ίδιας της βιομηχανίας και όχι από ανεξάρτητο οικονομικό έλεγχο. Παραμένει, ωστόσο, ο πιο συγκεκριμένος δημόσιος αριθμός για το μέγεθος της αγοράς.

Το 2026 λειτουργούν 33 ενεργά καζίνα. Από τα 26 ξενοδοχεία πέντε αστέρων, τα 25 διαθέτουν καζίνο, ενώ οι συγκεκριμένες μονάδες συγκεντρώνουν περίπου το 65% των διαθέσιμων ξενοδοχειακών κλινών. Ο κλάδος αναφέρει περίπου 14.000 άμεσες θέσεις εργασίας και περί τις 25.000 μαζί με τα συνδεδεμένα ξενοδοχεία.

Το οικονομικό αποτύπωμα δεν περιορίζεται στα τραπέζια και στις μηχανές τυχερών παιχνιδιών. Τα καζίνα τροφοδοτούν ξενοδοχειακές μονάδες, εστίαση, ψυχαγωγία και οργανωμένα πακέτα για επισκέπτες, διαμορφώνοντας έναν ολόκληρο τουριστικό κλάδο γύρω από τον τζόγο.

Το $1,2 δισ. δεν συνιστά παράνομο τζίρο. Αποτυπώνει την κλίμακα μιας δραστηριότητας που λειτουργεί νόμιμα με βάση το κατοχικό καθεστώς, αλλά βρίσκεται στον πυρήνα της «γκρίζας» οικονομικής εικόνας λόγω του τεράστιου όγκου χρημάτων που συγκεντρώνει. Και ο αριθμός των επιχειρήσεων μπορεί να αυξηθεί σημαντικά: Έρευνα του CIReN/OCCRP υπολόγισε ότι, με βάση τις νέες άδειες και τα εγκεκριμένα ξενοδοχειακά projects, τα καζίνα θα μπορούσαν δυνητικά να φτάσουν τα 65.

Παράνομο betting: $80 εκατ. τον μήνα

Στο online betting ο οικονομικός χάρτης περνά από τη «γκρίζα» ζώνη στην καθαρά παράνομη δραστηριότητα. Η έρευνα για τον δολοφονημένο Τουρκοκύπριο επιχειρηματία Χαλίλ Φαλιαλί αποκάλυψε ένα δίκτυο που οι τουρκικές Αρχές συνέδεσαν με παράνομο διαδικτυακό τζόγο και ξέπλυμα χρήματος.

Ο επί χρόνια οικονομικός του διευθυντής, Τζεμίλ Ονάλ, δήλωσε στο OCCRP ότι έως τα τέλη του 2021 οι δραστηριότητες απέφεραν τουλάχιστον $80 εκατ. κάθε μήνα. Το OCCRP δεν κατόρθωσε να επιβεβαιώσει ανεξάρτητα το ποσόν. Εφόσον, όμως, η εκτίμηση ανταποκρινόταν στον πραγματικό τζίρο, η ετήσια δραστηριότητα πλησίαζε τα $960 εκατ.

Οι έρευνες των τουρκικών Αρχών έδωσαν επιπλέον εικόνα της κλίμακας. Κατασχέθηκαν περιουσιακά στοιχεία αξίας άνω των $40 εκατ., ενώ περισσότεροι από 240 άνθρωποι κατηγορήθηκαν για παράνομο τζόγο και ξέπλυμα. Το οικονομικό πόρισμα κατέγραφε περισσότερους από 1.500 τραπεζικούς λογαριασμούς μόνο στην Τουρκία και περίπου 100 πορτοφόλια κρυπτονομισμάτων που συνδέθηκαν με το δίκτυο.

Ανάλυση των συναλλαγών στα συγκεκριμένα wallets έδειξε ότι από το 2018 είχαν δεχθεί συνολικά πάνω από $1,4 δισ. Το ποσό δεν αποτελεί πρόσθετο κέρδος και δεν μπορεί να προστεθεί στα $80 εκατ. τον μήνα. Καταγράφει τον συνολικό όγκο κεφαλαίων που πέρασαν από τα συγκεκριμένα πορτοφόλια και πιθανόν περιλαμβάνει επαναλαμβανόμενες μεταφορές του ίδιου χρήματος.

Στην ίδια δημοσιογραφική έρευνα εντοπίστηκαν ακίνητα αξίας άνω των $60 εκατ. στο Ντουμπάι, στο όνομα της χήρας του Φαλιαλί. Ο Ονάλ ισχυρίστηκε ακόμη ότι διαχειριζόταν περίπου $15 εκατ. τον μήνα σε «χορηγίες» προς δημόσια και πολιτικά πρόσωπα σε Τουρκία και κατεχόμενα. Ο συγκεκριμένος ισχυρισμός δεν επιβεβαιώθηκε ανεξάρτητα.

$100 εκατ. εμφανίστηκαν σε 20 ημέρες

Μια διαφορετική κατηγορία χρημάτων αποκαλύφθηκε το 2021, όταν οι κατοχικές «αρχές» άνοιξαν για μόλις 20 ημέρες ειδική διαδικασία δήλωσης κεφαλαίων, που μέχρι τότε βρίσκονταν εκτός επίσημου συστήματος.

Η ρύθμιση προέβλεπε φορολογική επιβάρυνση έως 2,5%. Μέσα στις λιγότερες από τρεις εβδομάδες ισχύος της δηλώθηκαν πάνω από $100 εκατ., σύμφωνα με στοιχεία που δημοσίευσαν CIReN και OCCRP. Από τη διαδικασία εισπράχθηκαν περίπου $2,6 εκατ. σε φόρους.

Ο αριθμός έχει αξία ακριβώς επειδή αφορά τόσο μικρό χρονικό διάστημα. Δεν μετρά ετήσιο τζίρο, ούτε παραγωγή μιας επιχείρησης. Καταγράφει κεφάλαια άνω των εκατό εκατομμυρίων δολαρίων, που μέχρι εκείνη τη στιγμή δεν εμφανίζονταν στην επίσημη οικονομία και δηλώθηκαν μέσα σε 20 ημέρες.

Η αριθμητική εικόνα που προκύπτει από τα διαθέσιμα στοιχεία είναι συγκεκριμένη: περίπου $1 δισ. ετήσιος κύκλος στο real estate, με δικαστικά τεκμηριωμένες υποθέσεις σφετερισμού δεκάδων εκατομμυρίων ευρώ· $1,2 δισ. οικονομικός όγκος στον κλάδο των καζίνων· καταγγελλόμενος τζίρος $80 εκατ. τον μήνα από ένα μόνο δίκτυο παράνομου online betting· και πάνω από $100 εκατ. προηγουμένως αδήλωτων κεφαλαίων μέσα σε 20 ημέρες.

Τέσσερεις διαφορετικές δραστηριότητες, τέσσερεις διαφορετικές μετρήσεις και ποσά που αποτυπώνουν πού συγκεντρώνεται το μεγάλο χρήμα στα κατεχόμενα.