Επτά τρόποι για ν’ αγαπήσουν τα παιδιά το βιβλίο

Η συντροφιά ενός καλού βιβλίου γίνεται ακόμα συχνότερη την εορταστική περίοδο των Χριστουγέννων. Όλο και περισσότεροι βιβλιοφάγοι καταφεύγουν στην ανάγνωση ενός επιθυμητού κειμένου και βουτoύν στο νοερό ταξίδι των γραμμάτων και των συναισθημάτων, που η πένα του συγγραφέα προκαλεί. Ωστόσο αυτή η διαδρομή περιορίζεται σε συγκεκριμένο κοινό, καθώς στην Κύπρο δεν είναι πολύ συνηθισμένο το διάβασμα εξωσχολικών βιβλίων για επιμόρφωση ή ψυχαγωγία από τους περισσότερους συμπολίτες μας.

Άραγε αυτό το στοιχείο θα μπορούσε να διορθωθεί και με ποιους τρόπους; Μέσα σ’ αυτήν την προσπάθεια εξεύρεσης λύσεων για να αγαπηθεί το βιβλίο απ’ όσο το δυνατόν περισσότερο κόσμο, η «Σημερινή» επικοινώνησε με την Επιθεωρήτρια της Δημοτικής Εκπαίδευσης του Υπουργείου Παιδείας, Αθλητισμού και Νεολαίας, Δρα Δήμητρα Μέσσιου, για να μας αναφέρει μερικούς από τους τρόπους που εισηγείται.

Αρχικά η Δρ Μέσσιου διευκρινίζει ότι, όπως αναλύεται στην εγκύκλιο με θέμα «Προώθηση της φιλαναγνωσίας στα σχολεία», ημερομηνίας 23 Μαρτίου 2022, ο ρόλος των εκπαιδευτικών είναι καθοριστικός στην προσπάθεια για ανάπτυξη της φιλαναγνωσίας στα παιδιά. «Τρόποι με τους οποίους τα σχολεία και οι εκπαιδευτικοί μπορούν να ενισχύσουν τη φιλαναγνωσία στο παιδί παρουσιάζονται εκτενώς στην προαναφερόμενη εγκύκλιο», επισημαίνει, προσθέτοντας ότι είναι σημαντικό να τονιστεί ο ρόλος της οικογένειας στην ανάπτυξη της αγάπης για τα βιβλία.

Ο καταλυτικός ρόλος των γονέων

«Τα παιδιά πρέπει να ‘‘εκπαιδευτούν’’ στην απόλαυση της ανάγνωσης, από πολύ μικρή ηλικία, μέσα στην οικογένεια. Γι’ αυτό θεωρήσαμε σημαντικό να δοθούν βασικές συμβουλές στους γονείς, για ανάπτυξη της φιλαναγνωσίας στα παιδιά, μέσα και από τον «Σχολικό Οδηγό για γονείς και μαθητές ή μαθήτριες Δημοτικής Εκπαίδευσης», ο οποίος δίνεται σε όλα τα παιδιά Α΄ τάξης με την έναρξη κάθε σχολικής χρονιάς, για να είναι στη διάθεση των γονιών καθ’ όλη τη διάρκεια της φοίτησης των παιδιών τους στο δημοτικό σχολείο. Επαναφέρουμε τις συμβουλές αυτές, για να θυμήσουμε σε όλους τους γονείς τον δικό τους ρόλο στην ανάπτυξη της φιλαναγνωσίας στο παιδί:

• Ο καλύτερος τρόπος για ν’ αγαπήσει το παιδί το διάβασμα είναι να βλέπει τους γονείς του να διαβάζουν. Η συμπεριφορά των γονιών σε σχέση με το βιβλίο καθορίζει, σε πολύ μεγάλο βαθμό, τη στάση του παιδιού απέναντι στο βιβλίο και το διάβασμα.
• Από τη νηπιακή ηλικία, οι γονείς πρέπει να διαβάζουν βιβλία στο παιδί τους. Ακόμα κι ένα βρέφος πρέπει να έρχεται σε επαφή με βιβλία με εικόνες και πολύ απλά κείμενα.
• Οι γονείς πρέπει να φροντίσουν και να βοηθήσουν ώστε το παιδί να εντάξει το διάβασμα βιβλίων στις καθημερινές του συνήθειες, έστω και μερικά λεπτά κάθε μέρα.
• Είναι καλό, οι γονείς να αφιερώνουν χρόνο για να διαβάζουν μαζί με το παιδί τους κάποιο βιβλίο.
• Πολύ θετική επίδραση στο παιδί έχουν οι επισκέψεις σε βιβλιοθήκες, βιβλιοπωλεία και εκθέσεις βιβλίων με τους γονείς του. Είναι σημαντικό να εξερευνά τους χώρους αυτούς, να ζει την ατμόσφαιρά τους και να δανείζεται ή να αγοράζει βιβλία.
• Σημαντικό, επίσης, είναι να υπάρχει στο σπίτι μια βιβλιοθήκη ή έστω ένα ράφι με βιβλία. Το παιδί, με τη βοήθεια των γονιών του, μπορεί να δημιουργήσει σιγά-σιγά τη δική του βιβλιοθήκη.
• Ένας άλλος τρόπος να ενισχύσουμε τη φιλαναγνωσία στα παιδιά είναι δωρίζοντάς τους βιβλία. Θαυμάσια ευκαιρία αποτελούν οι γιορτές των Χριστουγέννων και της Πρωτοχρονιάς. Στο εμπόριο κυκλοφορούν εξαιρετικές εκδόσεις παιδικής λογοτεχνίας και σίγουρα μπορεί να βρεθεί εύκολα κάποιο βιβλίο που θα ελκύσει το ενδιαφέρον του κάθε παιδιού».

«Είσαι ν’ αλλάξουμε τον κόσμο;»

Όπως αναφέρει στη «Σ« η εκπαιδευτικός, συγγραφέας και πρόεδρος του Συνδέσμου Παιδικού και Νεανικού Βιβλίου Κύπρου, Έλενα Περικλέους, στα παιδικά βιβλία γεννιούνται συνεχώς σπουδαίες ιστορίες. «Ιστορίες που θέλουν να ακουστούν, να διαβαστούν να ταξιδέψουν, να γίνουν εικόνες, να μπουν σε ράφια, να σκονιστούν, να τσαλακωθούν, να λερωθούν από χέρια παιδικά, να βραχούν από δάκρυα μοναχικών ψυχών. Οι ιστορίες γεννιούνται από ψυχές ελεύθερες και με τις λέξεις τους φτιάχνουν ακόμη πιο ελεύθερες ψυχές. Όλο αυτό μας δίνει ελπίδα πως θα τα καταφέρουν τα παιδιά μας εκεί που εμείς αποτύχαμε. Να τον αλλάξουν τον κόσμο. Γιατί πιστεύουμε πως τελικά είναι η λογοτεχνία και όχι η πολιτική που αλλάζει τον κόσμο».

Σύμφωνα με την κ. Περικλέους, εκείνο που δεν έχουν συνειδητοποιήσει όσοι κατέχουν την εξουσία είναι τη δύναμη των ιστοριών. «Δεν κατάλαβαν πως οι λέξεις και οι εικόνες έχουν πολλές και ανατρεπτικές, πολλές φορές απρόβλεπτες αναγνώσεις. Κανείς δεν μπορεί να ελέγξει ποιο βιβλίο, ποιες λέξεις, ποιες εικόνες θα γλιστρήσουν στην τσάντα του μαθητή, στα χέρια της πωλήτριας, στο κομοδίνο του αστυνομικού, στον χαρτοφύλακα του επιχειρηματία, στο γεμάτο φακέλους υποθέσεων γραφείο του δικαστή. Και το κυριότερο; Δεν έχουν ιδέα για τις ‘‘παρενέργειες’’ που προκαλούνται κάθε φορά που ένα κείμενο εισβάλλει στο μυαλό και στην ψυχή του αναγνώστη. Γιατί οι αναγνώστες, υποψιασμένοι πλέον, δεν ομολογούν την ανάταση ψυχής, το άνοιγμα των οριζόντων, την ανατροπή των όσων μέχρι τότε πίστευαν».

Οι δράσεις του Συνδέσμου Παιδικού Βιβλίου

Μάλιστα η κ. Περικλέους μάς παρουσιάζει την έντονη δράση του Συνδέσμου Παιδικού Βιβλίου, η οποία αποτυπώνεται στην παρακάτω σύντομη καταγραφή των πεπραγμένων για τη χρονιά που μας πέρασε, στέλνοντας το δικό της αισιόδοξο μήνυμα για τη νέα χρονιά:

• Υλοποιήσαμε γι’ ακόμη μια χρονιά τη συνεργασία μας με τον Κυπριακό Ερυθρό Σταυρό - Κλάδος Λευκωσίας και Τμήμα Νέων Λευκωσίας. Για να μη μείνει κανένα παιδί, καμίας κοινωνικά ευάλωτης ομάδας, χωρίς τη λογοτεχνία που τρέφει την ψυχή. Κάπως έτσι έφτασαν στα παιδικά χέρια την Παγκόσμια Ημέρα Παιδικού Βιβλίου, βιβλία υπέροχα, δώρο απ’ όλους εσάς. Ταυτόχρονα, στοχεύοντας στην ενδυνάμωση των παιδιών μέσα από τον κόσμο της παιδικής και εφηβικής λογοτεχνίας ενισχύσαμε μια σειρά από κοινοτικές βιβλιοθήκες. Θεωρούμε τη δράση αυτή έναν σημαντικό τρόπο προώθησης του παιδικού ή εφηβικού βιβλίου
• Στο πλαίσιο της λέσχης των Φ.Α.Β. (Φανατικά Αθεράπευτων Βιβλιοφάγων) προσκαλέσαμε τα παιδιά να γίνουν μέλη της μεγάλης οικογένειας των Φ.Α.Β. και να διεκδικήσουν το καπέλο του Φ.Α.Β. Το μόνο που έχουν να κάνουν είναι να δηλώσουν συμμετοχή στέλνοντας ένα ηλεκτρονικό μήνυμα στον Κ.Σ.Π.Ν.Β. στην ηλεκτρονική διεύθυνση: [email protected] και να ξεκινήσουν να σημειώνουν τους τίτλους των βιβλίων που διαβάζουν από τις 2 του Απρίλη του 2022 μέχρι τις 2 του Απρίλη 2023. Αν καταφέρουν να διαβάσουν μέσα σε ένα χρόνο 100 βιβλία, θα τους απονέμεται το καπέλο του Φανατικά Αθεράπευτου Βιβλιοφάγου.
• Προτείναμε υποψηφίους για τα βραβεία Alma Άστριντ Λίντγκρεν (Astrid Lindgren Memorial Award-ALMA). Τους Σάντρα Ελευθερίου, Έλλη Παιονίδου, Μάνο Κοντολέων και Αντώνη Παπαθεοδούλου
• Για τα βραβεία Άντερσεν 2023 (ΙΒΒΥ Andersen Αwards 2023) προτείναμε την Άννα Κουππάνου ως συγγραφέα και τη Δώρα Ορόντη ως εικονογράφο.
• Προκηρύξαμε τους ετήσιους διαγωνισμούς μας και καταλήξαμε στα αποτελέσματα. Συγχαρητήρια και στους διακριθέντες αλλά και σε όλους τους συμμετέχοντες.
• Καθιερώσαμε συνεργασία με το Ίδρυμα Αλκίνοος Αρτεμίου για παιδιά με ογκολογικές και αιματολογικές παθήσεις και προκηρύξαμε μαθητικό διαγωνισμό συγγραφής παραμυθιού, μικρής ιστορίας και διηγήματος με τίτλο: «Θέλω ν’ αλλάξω τον Κόσμο». Η συμμετοχή ήταν συγκινητικά μεγάλη και το ποιοτικό αποτέλεσμα πάρα πολύ καλό.
• Υλοποιήσαμε με την επιχορήγηση των Πολιτιστικών Υπηρεσιών τη σπονδυλωτή δράση με τίτλο «Λογοτεχνικά Παιχνίδια». Τα εντυπωσιακά αποτελέσματά της παρουσιάζουμε στο ειδικό ένθετο της Ανέμης.
• Συμμετείχαμε στο Nicosia Book Festival, και στο περίπτερό μας φιλοξενήσαμε συγγραφείς και πειρατές.
• Οργανώσαμε ημερίδα σε συνεργασία με το Παιδαγωγικό Ινστιτούτο για την παρουσίαση των υποψηφίων μας για τα βραβεία Alma και Andersen.
• Στις 12 Μαΐου 2022 πραγματοποιήθηκε στο Σπίτι της Κύπρου στην Αθήνα παρουσίαση του έργου τριών Κύπριων συγγραφέων παιδικής και νεανικής λογοτεχνίας: του Αιμίλιου Σολωμού, της Μαρίας Λοϊζίδου και της Δέσποινας Ηρακλέους. Οι συγγραφείς είχαν την ευκαιρία να επισκεφθούν σχολεία στην Αθήνα και να μιλήσουν για το έργο τους, καθώς επίσης και τη Δημοτική Βιβλιοθήκη Παλαιού Φαλήρου.
• Διοργανώσαμε Ημερίδα, στις 4 Ιουνίου, στη βιβλιοθήκη του Πανεπιστημίου Λευκωσίας και βιωματικά εργαστήρια σε σχολεία και βιβλιοθήκες με 13 Κύπριους και Ελλαδίτες συγγραφείς, με στόχο να αποκαλύψουμε τη δύναμη των ιστοριών να αλλάζουν το άτομο και τον κόσμο.
• Εκπροσωπήσαμε την Κύπρο στην έκθεση της Bologna. Σκοπός της συμμετοχής ήταν η προώθηση της κυπριακής παραγωγής στον χώρο της παιδικής και νεανικής λογοτεχνίας σε ευρωπαϊκό, και όχι μόνο, επίπεδο.
• Παρουσιάσαμε την έκδοση «Οι Συγγραφείς γράφουν και τα παιδιά εικονογραφούν Μικρές ιστορίες Ελπίδας και Δύναμης με αφορμή τον κορωνοϊό». Αποτέλεσμα της συνεργατικής δράσης μας σε συνεργασία με το Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού (Παιδαγωγικό Ινστιτούτο).
• Ιδρύσαμε το Furry Book Club και ξεκινήσαμε να διαβάζουμε παρέα με σκύλους. Υπέροχους αξιαγάπητους σκύλους. Μια φορά τη βδομάδα. Μοιραστήκαμε αγαπημένες αναγνώσεις και συναντήσαμε Κύπριους δημιουργούς.
• Υπογράψαμε Μνημόνιο Συνεργασίας με τον Δήμο Στροβόλου και ξεκινούμε να υλοποιούμε σε συνεργασία δράσεις φιλαναγνωσίας.
• Τέλος, προχωρήσαμε στην έκδοση του τεύχους της Ανέμης που κρατάτε στα χέρια σας. Ευχαριστούμε ιδιαίτερα τον Δρα Κώστα Κατσώνη (Επίτιμο Πρόεδρο) και την Δρα Κατερίνα Καρατάσου (Γραμματέα), για τη σκληρή και ουσιαστική εργασία που έχουν επιτελέσει».