Από το TikTok στους δρόμους: Ο υβριδικός πόλεμος στην Ευρώπη

Οι βίαιες ταραχές στη Γαλλία και την Ιταλία επαναφέρουν στο προσκήνιο το ζήτημα του υβριδικού πολέμου και της ξένης παρέμβασης μέσω των μέσων κοινωνικής δικτύωσης. Ευρωπαίοι αξιωματούχοι προειδοποιούν για την αξιοποίηση κοινωνικών εντάσεων από εξωτερικούς παράγοντες, ενώ παραμένει ανοιχτό το ερώτημα κατά πόσον οι διαδικτυακές επιχειρήσεις επηρέασαν τη βία στους δρόμους της Γηραιάς Ηπείρου.

Οι εικόνες από τις γαλλικές πόλεις και το Μιλάνο το Σαββατοκύριακο 17 και 18 Οκτωβρίου 2026 ανέδειξαν τη σοβαρότητα των κοινωνικών αναταραχών στην Ευρώπη. Διαδηλώσεις που ξεκίνησαν για την ακρίβεια, τις συνθήκες στα σχολεία και τις δημόσιες υπηρεσίες κατέληξαν σε συγκρούσεις με την Αστυνομία, λεηλασίες και καταστροφές.

Στη Γαλλία, σύμφωνα με το Υπουργείο Εσωτερικών, περίπου 550.000 άνθρωποι συμμετείχαν στις κινητοποιήσεις της 17ης Οκτωβρίου. Οι ταραχές οδήγησαν σε περίπου 2.400 συλλήψεις, ενώ εκατοντάδες καταστήματα υπέστησαν ζημιές. Οι εικόνες από το φλεγόμενο ιστορικό δημαρχείο της Λιμόζ, που καταστράφηκε, έκαναν τον γύρο του κόσμου.

Η έκταση των επεισοδίων προκάλεσε πολιτικές αντιδράσεις και συζήτηση για την επάρκεια της αστυνομικής προετοιμασίας, αλλά και για τον ρόλο που ενδέχεται να διαδραματίζουν τα ψηφιακά δίκτυα στη διάδοση και ενίσχυση της κοινωνικής οργής.

Ιταλός Υπουργός Άμυνας: «Υβριδικός πόλεμος» πίσω από τις ταραχές

Στην Ιταλία, ο Υπουργός Άμυνας Γκουίντο Κροσέτο συνέδεσε ευθέως τα επεισόδια στο Μιλάνο με αυτό που περιέγραψε ως υβριδικό πόλεμο εναντίον των Δυτικών κοινωνιών.

Μιλώντας αυτήν την εβδομάδα σε φόρουμ αμυντικών προμηθειών στη Ρώμη, υποστήριξε ότι οι σύγχρονες επιχειρήσεις επιρροής χρησιμοποιούν μη συμβατικά μέσα, όπως το TikTok, το YouTube και άλλες ψηφιακές πλατφόρμες.

Ο Ιταλός Υπουργός δεν κατονόμασε ευθέως τη Ρωσία στη συγκεκριμένη τοποθέτηση, αν και είχε προειδοποιήσει στο παρελθόν για ρωσικές υβριδικές απειλές.

Η Γαλλία και η ανησυχία για την ξένη παρέμβαση

Στη Γαλλία, οι Αρχές βρίσκονται αντιμέτωπες με δύο διαφορετικές προκλήσεις: τις κοινωνικές αιτίες των κινητοποιήσεων και το ενδεχόμενο εξωτερικής εκμετάλλευσής τους.

Οι διαδηλώσεις ξεκίνησαν με αιτήματα για την ακρίβεια, την εκπαίδευση και τις δημόσιες υπηρεσίες. Η συμμετοχή πάντως εκατοντάδων χιλιάδων πολιτών δεν μπορεί να αποδοθεί εξολοκλήρου σε επιχειρήσεις παραπληροφόρησης.

Παράλληλα, η Γαλλία έχει προειδοποιήσει επανειλημμένα για τις δυνατότητες ξένων κρατικών και παρακρατικών δικτύων να επηρεάζουν τη δημόσια συζήτηση, να διαδίδουν παραπλανητικό περιεχόμενο και να εκμεταλλεύονται πολιτικές ή κοινωνικές αντιπαραθέσεις.

Στο επίκεντρο της σχετικής ευρωπαϊκής συζήτησης βρίσκεται η Ρωσία, καθώς έχουν καταγραφεί τα προηγούμενα χρόνια επιχειρήσεις επιρροής που αποδίδονται σε ρωσικά δίκτυα.

Οι ισχυρισμοί για τα δίκτυα Doppelgänger και Pravda

Ο Γάλλος Πρόεδρος Εμμανουέλ Μακρόν ξεκαθάρισε ότι δεν υπάρχουν στοιχεία άμεσης ξένης παρέμβασης στην οργάνωση των ταραχών, αναγνωρίζοντας, ωστόσο, ότι υπήρξε χειραγώγηση της πληροφορίας από εξωτερικούς παράγοντες.

Όμως, σε με στοιχεία που παρουσίασε η έρευνα της Alliance4Europe, η οποία εξέτασε σχεδόν 550.000 δημοσιεύσεις, εντόπισε συντονισμένη δραστηριότητα δικτύων που συνδέονται με τη Ρωσία.

Ειδικότερα, το δίκτυο Doppelgänger φέρεται να δημοσίευσε τουλάχιστον 639 μηνύματα σε 22 συντονισμένα κύματα από τις 2 Σεπτεμβρίου έως τις 14 Οκτωβρίου, συγκεντρώνοντας περίπου 7,4 εκατομμύρια προβολές. Τα μηνύματα συνέδεαν την ακρίβεια με τη γαλλική βοήθεια προς την Ουκρανία και επιχειρούσαν να ενισχύσουν τη δυσαρέσκεια απέναντι στην κυβέρνηση Μακρόν. Η ίδια έρευνα καταγράφει σημαντικές διαφοροποιήσεις στη διαδικτυακή παρουσίαση των γεγονότων: μόλις το 3% των γαλλόφωνων δημοσιεύσεων απέδιδαν τις ταραχές σε μετανάστες ή στο Ισλάμ, έναντι περίπου 19% των αγγλόφωνων και 13% των πολωνόφωνων.

Παράλληλα, ιρανικά κρατικά μέσα, όπως το Press TV και το IRNA, αφιέρωσαν σημαντικό μέρος του γαλλόφωνου περιεχομένου τους στις ταραχές, ενώ ο Γάλλος Υπουργός Εξωτερικών Ζαν-Νοέλ Μπαρό έκανε λόγο για εκμετάλλευση των μαθητικών κινητοποιήσεων από αφηγήματα που προέρχονται από τη Ρωσία, την Κίνα, το Ιράν και τον αμερικανικό χώρο MAGA.

Από την παραπληροφόρηση στο σαμποτάζ

Η συζήτηση για τις ταραχές εντάσσεται σε ένα ευρύτερο περιβάλλον ανησυχίας για τις υβριδικές απειλές στην Ευρώπη.

Στο πεδίο αυτό περιλαμβάνονται κυβερνοεπιθέσεις, επιχειρήσεις πληροφοριών, απόπειρες σαμποτάζ και εκστρατείες χειραγώγησης της κοινής γνώμης.

Η Γαλλία έχει ενισχύσει τα τελευταία χρόνια τούς μηχανισμούς αντιμετώπισης ξένης ψηφιακής παρέμβασης, μεταξύ άλλων μέσω της υπηρεσίας VIGINUM.

Δημοσιογράφοι από 17 ευρωπαϊκούς Οργανισμούς δημόσιας ραδιοτηλεόρασης συνεργάστηκαν επί έξι μήνες για την καταγραφή εκατοντάδων περιστατικών υβριδικών απειλών που έχουν συνδεθεί με τη Ρωσία. Η έρευνα, υπό τον συντονισμό του Eurovision News Spotlight της Ευρωπαϊκής Ραδιοτηλεοπτικής Ένωσης (EBU), καλύπτει την περίοδο από την 1η Απριλίου έως τις 15 Οκτωβρίου 2026.

Τα περιστατικά αποτυπώθηκαν σε διαδραστικό χάρτη και περιλαμβάνουν παραβιάσεις εναέριου χώρου, απόπειρες δολιοφθοράς, δραστηριότητα στρατολογημένων προσώπων χωρίς επίσημη εκπαίδευση στις μυστικές υπηρεσίες, εργαλειοποίηση μεταναστευτικών ροών και στρατιωτικές δραστηριότητες κοντά στα ευρωπαϊκά σύνορα.

Κάθε περιστατικό ταξινομήθηκε ανάλογα με το είδος του και τον βαθμό τεκμηρίωσης της σύνδεσής του με τη Ρωσία, μέσω δημοσιογραφικής έρευνας και διασταύρωσης ανοικτών πηγών. Από την πλευρά της η Μόσχα αρνείται συστηματικά οποιαδήποτε ευθύνη.

Οι λόγοι ανησυχίας

Η ανησυχία για τη ρωσική υβριδική απειλή στη Γαλλία δεν περιορίζεται στις πρόσφατες ταραχές, καθώς οι γαλλικές Αρχές έχουν καταγράψει τα τελευταία χρόνια σειρά επιχειρήσεων κυβερνοκατασκοπίας, παραπληροφόρησης και απόπειρες υποκίνησης κοινωνικών εντάσεων. Τον Απρίλιο του 2025, το γαλλικό Υπουργείο Εξωτερικών απέδωσε επισήμως στη ρωσική στρατιωτική υπηρεσία πληροφοριών GRU κυβερνοεπιθέσεις εναντίον γαλλικών Οργανισμών, ενώ τον Ιούλιο του 2026 οι γαλλικές Αρχές κατονόμασαν τη ρωσική FSB για μακροχρόνιες επιχειρήσεις κατασκοπίας με στόχο κρατικούς και αμυντικούς φορείς.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει έρευνα της Le Monde, τον Μάιο του 2026, η οποία συνέδεσε δίκτυα που σχετίζονται με το Κρεμλίνο με προβοκάτσιες θρησκευτικού χαρακτήρα στη Γαλλία, μεταξύ των οποίων η τοποθέτηση κεφαλών χοίρων έξω από μουσουλμανικούς χώρους και βανδαλισμοί εβραϊκών μνημείων, με στόχο την πρόκληση κοινωνικών αντιδράσεων και την ενίσχυση της πόλωσης.

Οι αποκαλύψεις αυτές καταδεικνύουν ότι η ρωσική υβριδική δραστηριότητα δεν περιορίζεται στον ψηφιακό χώρο, αλλά μπορεί να περιλαμβάνει και ενέργειες στον πραγματικό κόσμο που στη συνέχεια αξιοποιούνται επικοινωνιακά. Ωστόσο, παρά το καταγεγραμμένο ιστορικό τέτοιων επιχειρήσεων, δεν έχουν παρουσιαστεί επίσημες αποδείξεις ότι η Μόσχα οργάνωσε ή κατηύθυνε τις συγκεκριμένες ταραχές του Οκτωβρίου 2026 στη Γαλλία.

Τι γίνεται σε άλλες χώρες

Η ανησυχία για τις υβριδικές απειλές επεκτείνεται πλέον σε ολόκληρη την Ευρώπη, με τις υπηρεσίες πληροφοριών να προειδοποιούν για επιχειρήσεις που συνδέονται με τη Ρωσία, την Κίνα και το Ιράν.

Στη Γερμανία, οι επικεφαλής των μυστικών υπηρεσιών χαρακτήρισαν στις 6 Οκτωβρίου τη Ρωσία βασική απειλή για την εθνική ασφάλεια, επισημαίνοντας την αυξανόμενη χρήση προσώπων που στρατολογούνται μέσω κοινωνικών δικτύων για κατασκοπία και σαμποτάζ.

Στη Βρετανία, ο επικεφαλής της MI5 Κεν ΜακΚάλουμ προειδοποίησε στις 13 Οκτωβρίου ότι οι ρωσικές υπηρεσίες εντείνουν τις υβριδικές επιχειρήσεις τους, ενώ το Ιράν χρησιμοποιεί εγκληματικά δίκτυα για εκφοβισμό και σχεδιασμό επιθέσεων.

Στην Ολλανδία, η υπηρεσία AIVD έχει χαρακτηρίσει τη Ρωσία και την Κίνα σημαντικές απειλές, με το Πεκίνο να βρίσκεται ιδιαίτερα στο επίκεντρο της ανησυχίας για την οικονομική κατασκοπία και την απόκτηση προηγμένης τεχνολογίας. Παράλληλα, στις 12 Οκτωβρίου, 29 χώρες εξέδωσαν κοινή ανακοίνωση καταδικάζοντας τις ιρανικές επιχειρήσεις βίας, σαμποτάζ και κυβερνοεπιθέσεων στην Ευρώπη.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την Κύπρο παρουσιάζει η επίσημη ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Ένωσης στις 13 Ιουλίου 2026, στην οποία η χώρα περιλαμβάνεται μεταξύ των κρατών που έχουν στοχοποιηθεί από ρωσικές κυβερνοεπιχειρήσεις.

Παρά τις προειδοποιήσεις, οι Αρχές επισημαίνουν ότι δεν είναι όλες οι καταγγελλόμενες ενέργειες αποδεδειγμένα συνδεδεμένες με ξένα κράτη, γεγονός που καθιστά την τεκμηρίωση και την απόδοση ευθύνης καθοριστικά ζητήματα.

ΕΕ: Οι υβριδικές απειλές εξελίσσονται σε υβριδικό πόλεμο

Τον κώδωνα του κινδύνου για την κλιμάκωση των υβριδικών απειλών στην Ευρώπη κρούει νέα έκθεση του Κοινού Κέντρου Ερευνών (JRC) της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, σε συνεργασία με το Ευρωπαϊκό Κέντρο Αριστείας για την Αντιμετώπιση Υβριδικών Απειλών (Hybrid CoE), που δημοσιεύθηκε τον Οκτώβριο του 2026.

Η έκθεση επισημαίνει ότι οι ευρωπαϊκές δημοκρατίες βρίσκονται αντιμέτωπες με ολοένα πιο σύνθετες επιχειρήσεις αποσταθεροποίησης, οι οποίες συνδυάζουν κυβερνοεπιθέσεις, παραπληροφόρηση, δολιοφθορές σε κρίσιμες υποδομές, επιχειρήσεις επιρροής και δράση μυστικών υπηρεσιών μέσω τοπικών συνεργατών. Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στη Ρωσία και στην κλιμάκωση των υβριδικών επιχειρήσεών της εναντίον ευρωπαϊκών κρατών.

Σύμφωνα με τους συντάκτες, στόχος αυτών των επιχειρήσεων δεν είναι μόνο η επηρεασμένη λήψη πολιτικών αποφάσεων, αλλά και η εξάντληση των κρατικών μηχανισμών, η όξυνση της κοινωνικής πόλωσης και η υπονόμευση της εμπιστοσύνης στους δημοκρατικούς θεσμούς. Η έκθεση προειδοποιεί ότι η ανθεκτικότητα από μόνη της δεν επαρκεί και εισηγείται συνδυασμό πρόληψης, έγκαιρου εντοπισμού, απόδοσης ευθυνών και αποτρεπτικών αντιμέτρων.