Φοιτητική χορηγία: Μνημείο στασιμότητας ή εμπαιγμός των οικογενειών με παιδιά;

Η κυβέρνηση παρουσίασε το νέο νομοσχέδιο για τη φοιτητική χορηγία ως ένα σημαντικό βήμα στήριξης των οικογενειών. Όμως πίσω από τις εξαγγελίες κρύβεται μια πραγματικότητα που δύσκολα μπορεί να αγνοηθεί: η πολιτική στήριξης των οικογενειών με παιδιά στην Κύπρο παραμένει ουσιαστικά παγωμένη από το 2012.

Οι αριθμοί είναι αποκαλυπτικοί. Οι κύπριοι πολύτεκνοι δικαιούχοι επιδόματος τέκνου μειώθηκαν από περίπου 10.065 το 2012 σε μόλις 3.166 το 2024. Παράλληλα, οι λήπτες φοιτητικής χορηγίας μειώθηκαν από 20.413 το 2017 σε 12.972 το 2024.

Η εξέλιξη αυτή δεν μπορεί να θεωρηθεί τυχαία.

Το «τυρί» και η φάκα των εξαρτώμενων

Η κατάργηση των εισοδηματικών κριτηρίων για οικογένειες με πέντε εξαρτώμενα τέκνα παρουσιάζεται ως σημαντική μεταρρύθμιση. Στην πράξη όμως αφορά μια πολύ μικρή μειοψηφία 29 πολύτεκνων οικογενειών.

Ακόμη και για αυτές τις οικογένειες, η στήριξη είναι προσωρινή. Μόλις ένα παιδί ολοκληρώσει τις σπουδές του ή πάψει να θεωρείται εξαρτώμενο, η οικογένεια επιστρέφει στα αυστηρά εισοδηματικά όρια.

Έτσι δημιουργείται μια παράδοξη κατάσταση: μια οικογένεια που έχει πέντε παιδιά παραμένει πολύτεκνη σε όλη της τη ζωή, αλλά το κράτος την αντιμετωπίζει διαφορετικά ανάλογα με το πόσα παιδιά βρίσκονται κάθε στιγμή μέσα στον διοικητικό ορισμό των «εξαρτώμενων».

Το κόστος ανατροφής και σπουδών δεν εξαφανίζεται επειδή ένα παιδί βγήκε από μια λογιστική κατηγορία.

Στασιμότητα τριών δεκαετιών

Το βασικό ποσό της φοιτητικής χορηγίας – €1.709 – παραμένει ουσιαστικά αμετάβλητο από τη δεκαετία του 1990.

Σε μια περίοδο όπου το κόστος στέγασης των φοιτητών έχει αυξηθεί δραματικά και τα ενοίκια έχουν εκτιναχθεί, η πραγματική αξία της χορηγίας έχει μειωθεί σημαντικά.

Την ίδια στιγμή, τα εισοδηματικά όρια που καθορίζουν την πρόσβαση στη στήριξη παραμένουν ουσιαστικά τα ίδια με εκείνα που θεσπίστηκαν το 2012, όταν η χώρα βρισκόταν σε βαθιά οικονομική κρίση.

Η αύξηση κατά μόλις €5.000 που προτείνεται σήμερα δύσκολα μπορεί να θεωρηθεί ουσιαστική προσαρμογή όταν ληφθεί υπόψη η αύξηση του κόστους ζωής τα τελευταία δεκαπέντε χρόνια.

Ενημερώνεται σωστά ο Πρόεδρος;

Το ερώτημα που τίθεται είναι αν η πολιτική ηγεσία έχει πλήρη εικόνα για τις πραγματικές συνέπειες αυτής της πολιτικής.

Γνωρίζει, για παράδειγμα, ότι οι πολύτεκνοι δικαιούχοι επιδόματος τέκνου μειώθηκαν δραματικά μέσα σε μια δεκαετία; Ότι ο μηχανισμός των εξαρτώμενων τέκνων και τα αυστηρά εισοδηματικά όρια περιορίζουν σημαντικά την πρόσβαση των πολύτεκνων οικογενειών στη στήριξη;

Ίσως οι προτάσεις που φτάνουν στο ανώτατο επίπεδο διακυβέρνησης να παρουσιάζονται ως σημαντικές βελτιώσεις, ενώ στην πράξη αποτελούν μικρές διορθώσεις σε ένα σύστημα που εξακολουθεί να αποκλείει μεγάλο μέρος των οικογενειών με παιδιά.

Την ίδια στιγμή, από τον προϋπολογισμό της φοιτητικής χορηγίας παραμένουν κάθε χρόνο αδιάθετα περίπου €6–7 εκατομμύρια, ενώ το κόστος ουσιαστικής στήριξης των πολύτεκνων οικογενειών εκτιμάται ότι δεν θα ξεπερνούσε τα €3 εκατομμύρια.

Η ώρα της ευθύνης

Η στήριξη της πολύτεκνης οικογένειας δεν είναι απλώς μια κοινωνική παροχή. Είναι επένδυση στο δημογραφικό μέλλον της χώρας.

Σε μια κοινωνία που αντιμετωπίζει σοβαρό δημογραφικό πρόβλημα, οι πολιτικές για τις οικογένειες με παιδιά δεν μπορούν να περιορίζονται σε μικρές διορθώσεις «με το σταγονόμετρο».

Γιατί όταν η στήριξη της οικογένειας ταυτίζεται μόνο με τις πολύ χαμηλές εισοδηματικές κατηγορίες, το μήνυμα που λαμβάνουν οι νέοι άνθρωποι είναι σαφές: η δημιουργία οικογένειας δεν αποτελεί προτεραιότητα της πολιτείας.

Και αυτό είναι ένα μήνυμα που καμία κοινωνία με δημογραφικές ανησυχίες δεν μπορεί να αγνοήσει.

*Μέλος της Παγκύπριας Οργάνωσης Πολυτέκνων