Ανοίγει ο δρόμος για την αποτέφρωση στην Κύπρο

Δέκα χρόνια μετά την ψήφιση της νομοθεσίας που επιτρέπει την αποτέφρωση στην Κύπρο, η χώρα βρίσκεται πλέον ένα βήμα πριν από τη λειτουργία του πρώτου αποτεφρωτηρίου της, το οποίο αναμένεται ν’ ανεγερθεί στην Αγία Βαρβάρα Πάφου και να τεθεί σε λειτουργία εντός του 2027. Η εξασφάλιση της πολεοδομικής άδειας για το έργο της Golden Leaves Cyprus Crematorium Limited σηματοδοτεί μια σημαντική εξέλιξη για τις υπηρεσίες τελετών αποχαιρετισμού, δίνοντας για πρώτη φορά τη δυνατότητα σε όσους επιθυμούν την αποτέφρωση να μην αναγκάζονται να μεταφέρουν τους αγαπημένους τους στο εξωτερικό.

Την ώρα που η εταιρεία κάνει λόγο για μια επιπλέον επιλογή, η οποία θα λειτουργήσει συμπληρωματικά προς την παραδοσιακή ταφή και θ’ ανταποκριθεί στις ανάγκες μιας ολοένα και πιο πολυπολιτισμικής κοινωνίας, η Εκκλησία διατηρεί σταθερά την αντίθεσή της στην αποτέφρωση, υπογραμμίζοντας ότι η πρακτική αυτή δεν συνάδει με τη θεολογική της διδασκαλία περί της σωτηρίας του ανθρώπου. Παρά τις διαφορετικές προσεγγίσεις, αμφότερες οι πλευρές συγκλίνουν στην ανάγκη σεβασμού της ανθρώπινης αξιοπρέπειας, αλλά και του δικαιώματος κάθε οικογένειας να διαχειρίζεται την απώλεια ενός αγαπημένου της προσώπου σύμφωνα με τις πεποιθήσεις και τις επιλογές της.

Πώς θα λειτουργεί η διαδικασία

Η Maureen Watt, διευθύντρια του γραφείου τελετών Angel Guardians Funeral Home και εκπρόσωπος της Golden Leaves Cyprus Crematorium, μιλώντας στη «Σημερινή», εξήγησε ότι η διαδικασία από τη στιγμή του θανάτου μέχρι την ολοκλήρωση της αποτέφρωσης θα είναι πολύ πιο οικεία για τις οικογένειες απ’ ό,τι ενδεχομένως φαντάζονται. Όπως ανέφερε, όλες οι απαραίτητες διαδικασίες θα συνεχίσουν να διεκπεραιώνονται από το γραφείο τελετών που θα επιλέξει η οικογένεια, όπως ακριβώς συμβαίνει και σήμερα. Το γραφείο τελετών θα αναλαμβάνει τη διεκπεραίωση όλων των απαιτούμενων εγγράφων, καθώς και των ιατρικών και διοικητικών διαδικασιών, παραμένοντας δίπλα στην οικογένεια σε κάθε στάδιο.

Σύμφωνα με την ίδια, αφού ολοκληρωθούν όλες οι νόμιμες διαδικασίες και εξασφαλιστούν οι απαραίτητες εγκρίσεις, η σορός θα μεταφέρεται στο αποτεφρωτήριο, όπου η διαδικασία θα πραγματοποιείται με απόλυτο σεβασμό, αξιοπρέπεια και διαφάνεια. Ακολούθως, η τέφρα θα παραδίδεται στην οικογένεια, η οποία θα έχει τη δυνατότητα είτε να ακολουθήσει τις επιθυμίες του εκλιπόντος είτε να αποφασίσει η ίδια τον τρόπο με τον οποίο θα τιμήσει τη μνήμη του. Η κ. Watt υπέδειξε, τέλος, ότι η σημαντικότερη αλλαγή είναι πως οι οικογένειες δεν θα χρειάζεται πλέον να υποβάλλονται στην ιδιαίτερα ψυχοφθόρα και δαπανηρή διαδικασία μεταφοράς του αγαπημένου τους προσώπου στο εξωτερικό για σκοπούς αποτέφρωσης.

Αυστηρό πλαίσιο και πολλαπλοί έλεγχοι

Αναφερόμενη στις εγκρίσεις που θα απαιτούνται για τη διενέργεια μιας αποτέφρωσης στην Κύπρο, η κ. Watt σημείωσε ότι η όλη διαδικασία θα διέπεται από το ισχύον νομικό πλαίσιο της Κυπριακής Δημοκρατίας και θα εφαρμόζεται με απόλυτη διαφάνεια. Όπως εξήγησε, κάθε αίτηση αποτέφρωσης θα υποβάλλεται και θα καταχωρίζεται στο Επαρχιακό Γραφείο Πάφου, ενώ πριν από την έκδοση οποιασδήποτε έγκρισης θα απαιτείται η προσκόμιση όλων των προβλεπόμενων ιατρικών και διοικητικών εγγράφων.

Παράλληλα, υπογράμμισε ότι για τους φορείς του έργου είναι ιδιαίτερα σημαντικό οι πολίτες να αισθάνονται ασφάλεια και εμπιστοσύνη απέναντι στη διαδικασία. Για τον λόγο αυτό, πρόσθεσε, όλες οι διαδικασίες θα ακολουθούν τα ίδια αυστηρά πρότυπα που εφαρμόζονται εδώ και πολλά χρόνια σε σύγχρονα αποτεφρωτήρια του Ηνωμένου Βασιλείου και άλλων ευρωπαϊκών χωρών.

Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε η κ. Watt στο ζήτημα της ταυτοποίησης των εκλιπόντων, χαρακτηρίζοντάς το ως το σημαντικότερο ίσως στοιχείο ολόκληρης της διαδικασίας. Όπως ανέφερε, από την πρώτη στιγμή η ταυτότητα του εκλιπόντος θα επιβεβαιώνεται από την οικογένεια ή τους νόμιμους συγγενείς και θα ελέγχεται από το γραφείο τελετών, το οποίο θα φέρει και τη σχετική ευθύνη.

Στη συνέχεια, πρόσθεσε, θα εφαρμόζεται ένα ολοκληρωμένο σύστημα αναγνώρισης και παρακολούθησης, το οποίο θα συνοδεύει τον εκλιπόντα σε κάθε στάδιο της διαδικασίας, μέχρι και την επιστροφή της τέφρας στην οικογένεια. Όπως επεσήμανε, προβλέπονται πολλαπλοί έλεγχοι και επαληθεύσεις, ώστε να αποκλείεται οποιοδήποτε ενδεχόμενο λάθους.

Οι επιλογές των οικογενειών μετά την αποτέφρωση

Σε ό,τι αφορά ττις επιλογές που θα έχουν οι οικογένειες μετά την ολοκλήρωση της αποτέφρωσης, η κ. Watt σημείωσε ότι η φιλοσοφία της διαδικασίας βασίζεται στον σεβασμό της τελευταίας επιθυμίας του εκλιπόντος, αλλά και στην ελευθερία επιλογής της οικογένειας. Όπως εξήγησε, η τέφρα θα παραδίδεται στους συγγενείς, οι οποίοι θα μπορούν ν’ αποφασίσουν τον τρόπο διαχείρισής της, πάντοτε εντός του πλαισίου που καθορίζει η ισχύουσα κυπριακή νομοθεσία.

Όπως ανέφερε, οι διαθέσιμες επιλογές θα είναι αρκετές, καθώς οι οικογένειες θα μπορούν είτε να φυλάξουν την τέφρα είτε να την τοποθετήσουν σε ειδικά διαμορφωμένα κολομβάρια εντός του αποτεφρωτηρίου είτε να την ενταφιάσουν σε οικογενειακό τάφο. Παράλληλα, όπου αυτό επιτρέπεται, θα υπάρχει η δυνατότητα μεταφοράς της τέφρας στο εξωτερικό.

Επιπρόσθετα, σύμφωνα με την ίδια, στους χώρους του αποτεφρωτηρίου θα δημιουργηθεί ειδικά διαμορφωμένος Κήπος Μνήμης, στον οποίο οι οικογένειες που το επιθυμούν θα μπορούν να διασκορπίζουν την τέφρα των αγαπημένων τους προσώπων σε ένα ήρεμο και αξιοπρεπές περιβάλλον.

Η κ. Watt υπογράμμισε ότι το σημαντικότερο είναι κάθε οικογένεια να αισθάνεται πως μπορεί να αποχαιρετήσει τον άνθρωπό της με τον τρόπο που ανταποκρίνεται τόσο στις προσωπικές του επιθυμίες όσο και στις δικές της ανάγκες.

Ερωτηθείσα για τον αντίκτυπο που αναμένεται να έχει η λειτουργία του πρώτου αποτεφρωτηρίου στα υφιστάμενα γραφεία τελετών, η κ. Watt ξεκαθάρισε ότι αυτά θα συνεχίσουν ν’ αποτελούν τον βασικό πυλώνα υποστήριξης των οικογενειών, όπως ακριβώς συμβαίνει και σήμερα. Όπως ανέφερε, ο ρόλος τους δεν πρόκειται ν’ αντικατασταθεί ή να διαφοροποιηθεί, καθώς το αποτεφρωτήριο δημιουργείται για να λειτουργήσει συμπληρωματικά στις υπηρεσίες που ήδη προσφέρουν.

Σύμφωνα με την ίδια, μέχρι σήμερα, όταν μια οικογένεια επιθυμεί την αποτέφρωση, τα γραφεία τελετών καλούνται να διαχειριστούν μια ιδιαίτερα σύνθετη διαδικασία, η οποία περιλαμβάνει τη μεταφορά της σορού στο εξωτερικό, την επικοινωνία με αντίστοιχους φορείς άλλων χωρών, καθώς και σημαντικά αυξημένο κόστος. Με τη λειτουργία του πρώτου αποτεφρωτηρίου στην Κύπρο, πρόσθεσε, η όλη διαδικασία θα πραγματοποιείται πλέον εντός του νησιού, γεγονός που θα μειώσει σημαντικά την ταλαιπωρία των οικογενειών και θα διευκολύνει τη διεκπεραίωση όλων των απαιτούμενων διαδικασιών.

Την ίδια ώρα σημείωσε ότι τα γραφεία τελετών θα εξακολουθήσουν να οργανώνουν τις τελετές, να αναλαμβάνουν όλες τις απαραίτητες διαδικασίες και να στηρίζουν τις οικογένειες σε κάθε στάδιο. Η ουσιαστική διαφορά, όπως σημείωσε, είναι ότι θα έχουν πλέον στη διάθεσή τους μία ακόμη υπηρεσία, την οποία μέχρι σήμερα δεν μπορούσαν να προσφέρουν εντός της Κυπριακής Δημοκρατίας.

Ιδιαίτερη αναφορά έκανε, επίσης, στο γεγονός ότι η αποτέφρωση δεν έρχεται να αντικαταστήσει την παραδοσιακή ταφή, ούτε να αμφισβητήσει τις θρησκευτικές ή πολιτιστικές πεποιθήσεις οποιουδήποτε. Όπως ανέφερε, η Κύπρος είναι μια χώρα με βαθιές παραδόσεις, τις οποίες η εταιρεία σέβεται απόλυτα, με τη μοναδική αλλαγή να αφορά την παροχή μιας επιπλέον επιλογής προς τους πολίτες, όπως συμβαίνει εδώ και δεκαετίες στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες.

Η θέση της Eκκλησίας

Κληθείς να σχολιάσει το θέμα, ο θεολόγος Θεόδωρος Κυριακού ανέφερε στη «Σημερινή» ότι η Εκκλησία της Κύπρου διατηρεί αρνητική στάση απέναντι στην αποτέφρωση, καθώς θεωρεί ότι αυτή δεν συνάδει με τη θεολογική της διδασκαλία περί σωτηρίας. Όπως εξήγησε, σύμφωνα με την εκκλησιαστική διδασκαλία, ο άνθρωπος καλείται ολόκληρος στον εξαγιασμό, γεγονός που αποτυπώνεται και στην παράδοση της Εκκλησίας με τα λείψανα των Αγίων, αλλά και σε περιπτώσεις ολόσωμων λειψάνων.

Σύμφωνα με τον ίδιο, η πρακτική της αποτέφρωσης δεν βρίσκεται σε αρμονία με την αντίληψη της Εκκλησίας για το ανθρώπινο σώμα και τον ρόλο του στο πλαίσιο της σωτηριολογικής της διδασκαλίας.

«Η αποτέφρωση δεν συνάδει με τη διδασκαλία της Εκκλησίας»

Αναφερόμενος στον τρόπο με τον οποίο η Ορθόδοξη Εκκλησία αντιμετωπίζει τους πιστούς που επιλέγουν την αποτέφρωση, ο κ. Κυριακού υπογράμμισε ότι η Εκκλησία αποτελεί κατ’ εξοχήν χώρο αγάπης και, ως εκ τούτου, οφείλει να προσφέρει τη διακονία και την αγάπη της προς όλους τους ανθρώπους.

Όπως είπε, ακόμη και στην περίπτωση που ένας πιστός έχει εκφράσει την επιθυμία να αποτεφρωθεί μετά τον θάνατό του, η Εκκλησία δεν μπορεί να του αρνηθεί την τέλεση της εξοδίου ακολουθίας.

Σχολιάζοντας τις διαφορές που παρατηρούνται μεταξύ της Ορθόδοξης Εκκλησίας και άλλων χριστιανικών ομολογιών ως προς την αποτέφρωση, ο κ. Κυριακού ανέφερε ότι στον χώρο της Ορθοδοξίας η επιλογή της αποτέφρωσης είναι σαφώς πιο σπάνια, σε αντίθεση με άλλες χριστιανικές ομολογίες, όπου το φαινόμενο εμφανίζεται συχνότερα.

Ωστόσο, όπως επισήμανε, η απουσία αποτεφρωτηρίου στην Κύπρο μέχρι σήμερα καθιστούσε την επιλογή της αποτέφρωσης εξαιρετικά δύσκολη για όλους τους χριστιανούς, ανεξαρτήτως δόγματος. Σύμφωνα με τον ίδιο, η έλλειψη σχετικών υποδομών στο νησί είχε ως αποτέλεσμα μια τέτοια απόφαση να είναι, στην πράξη, σχεδόν αδύνατο να υλοποιηθεί.

Ερωτηθείς για το κατά πόσον η λειτουργία αποτεφρωτηρίου στην Κύπρο ενδέχεται να επηρεάσει τη στάση των πιστών απέναντι στις παραδοσιακές αντιλήψεις περί ταφής, ο κ. Κυριακού ανέφερε ότι η ύπαρξη μιας τέτοιας υποδομής θα διευκολύνει όσους ήδη σκέφτονται την αποτέφρωση να λάβουν πιο εύκολα τη σχετική απόφαση.

Απαντώντας στο ερώτημα, κατά πόσον οι κοινωνικές αλλαγές και οι διαφορετικές επιλογές των πολιτών θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε επανεξέταση της στάσης της Εκκλησίας απέναντι στην αποτέφρωση, ο κ. Κυριακού ήταν κατηγορηματικός, τονίζοντας ότι η Εκκλησία δεν μπορεί σε καμία περίπτωση να μεταβάλει τη θέση της στο ζήτημα της ταφής και της αποτέφρωσης.

Όπως εξήγησε, μια τέτοια αλλαγή θα ισοδυναμούσε, ουσιαστικά, με ακύρωση της εκκλησιαστικής διδασκαλίας περί της σωτηρίας του όλου ανθρώπου, η οποία αποτελεί θεμελιώδες στοιχείο της ορθόδοξης θεολογίας.

Αναφερόμενος στον ποιμαντικό ρόλο της Εκκλησίας απέναντι στους πιστούς που επιλέγουν την αποτέφρωση, ο κ. Κυριακού επισήμανε ότι η Εκκλησία καλεί τον άνθρωπο να συμμετέχει ως ψυχοσωματική οντότητα στη μυστηριακή της ζωή και, κατ’ επέκτασιν, στη σωτηρία.

Όπως είπε, χαρακτηριστικό παράδειγμα της σημασίας που αποδίδεται στο ανθρώπινο σώμα αποτελεί το γεγονός της Μετάστασης της Θεοτόκου, η οποία φιλοξένησε στο σώμα της τον ίδιο τον Κύριο. Σύμφωνα με τον ίδιο, η Εκκλησία οφείλει να βρίσκεται δίπλα στον πιστό μέχρι και τη στιγμή του θανάτου του, ασκώντας το ποιμαντικό της έργο με αγάπη.

Ο κ. Κυριακού υπογράμμισε, τέλος, ότι μόνο μέσα από την αγάπη της η Εκκλησία μπορεί να βοηθήσει τους πιστούς ν’ αποφασίσουν να μην επιλέξουν την αποτέφρωση.

Απαντώντας στο κατά πόσον οικονομικοί ή πρακτικοί λόγοι θα μπορούσαν να δικαιολογήσουν μια διαφορετική εκκλησιαστική προσέγγιση στο ζήτημα της αποτέφρωσης, ο κ. Κυριακού ξεκαθάρισε ότι οι οικονομικοί παράγοντες δεν μπορούν σε καμία περίπτωση να μεταβάλουν τη στάση της Εκκλησίας απέναντι στο συγκεκριμένο θέμα.

Όπως ανέφερε, η Εκκλησία διαθέτει την οικονομική δυνατότητα να στηρίξει τους πιστούς, ώστε να μην οδηγηθούν στην επιλογή της αποτέφρωσης εξαιτίας οικονομικών δυσκολιών. Σύμφωνα με τον ίδιο, η οικονομική διάσταση του ζητήματος δεν αποτελεί λόγο που θα μπορούσε να επιφέρει αλλαγή στη διαχρονική θέση της Εκκλησίας.

Η αποτέφρωση σε μια πολυπολιτισμική κοινωνία

Κληθείς να τοποθετηθεί κατά πόσον η εισαγωγή της αποτέφρωσης στην Κύπρο συνιστά πρόκληση για την ορθόδοξη παράδοση και τα εκκλησιαστικά ήθη, ο κ. Κυριακού ανέφερε ότι σε καμία περίπτωση δεν θεωρεί πως η λειτουργία αποτεφρωτηρίου αποτελεί απειλή για την ορθόδοξη παράδοση.

Όπως εξήγησε, σε μια σύγχρονη πολυπολιτισμική κοινωνία, όπως είναι η κυπριακή, η ύπαρξη αποτεφρωτηρίου εξυπηρετεί τις θρησκευτικές ανάγκες ανθρώπων που ανήκουν σε άλλους λαούς και διαφορετικές θρησκευτικές ή χριστιανικές παραδόσεις. Παράλληλα, σημείωσε ότι σχετίζεται και με το δικαίωμα του κάθε ανθρώπου ν’ αποφασίζει για τη διαχείριση του νεκρού σώματός του.