Aφθώδης πυρετός: Έως και 10 χρόνια για ανάκαμψη της κτηνοτροφίας

Η κρίση που προκάλεσε ο αφθώδης πυρετός στην κυπριακή κτηνοτροφία άνοιξε μια συζήτηση που ξεπερνά κατά πολύ τα άμεσα μέτρα αντιμετώπισης της νόσου και τις επιπτώσεις στις επηρεαζόμενες μονάδες. Τα ερωτήματα που αναδύονται αφορούν τη συνολική ανθεκτικότητα του κτηνοτροφικού τομέα, την αποτελεσματικότητα των μηχανισμών ελέγχου, τη βιοασφάλεια, το σύστημα αποζημιώσεων, αλλά και το κατά πόσον το υφιστάμενο μοντέλο ανάπτυξης της κτηνοτροφίας μπορεί ν’ ανταποκριθεί στις προκλήσεις των επόμενων ετών.

Ο επικεφαλής της Ειδικής Επιστημονικής Επιτροπής για την ανασυγκρότηση του κτηνοτροφικού τομέα, Σταύρος Μαλάς, μιλώντας στη «Σημερινή», τοποθετείται επί των κρίσιμων ζητημάτων που απασχολούν κτηνοτρόφους, παραγωγούς και καταναλωτές. Εξηγεί γιατί η αντιμετώπιση του αφθώδους πυρετού απαιτεί δραστικά μέτρα, αναλύει τον τρόπο με τον οποίο αξιολογείται η ασφάλεια μιας μονάδας, σχολιάζει το ζήτημα των αποζημιώσεων και των περιορισμών που επιβάλλει το ευρωπαϊκό πλαίσιο, ενώ παράλληλα καταθέτει τις απόψεις του για τις βαθύτερες παθογένειες που ανέδειξε η κρίση.

Την ίδια ώρα υποστηρίζει ότι ο αφθώδης πυρετός δεν δημιούργησε τα προβλήματα του τομέα, αλλά λειτούργησε ως καταλύτης που έφερε στην επιφάνεια αδυναμίες και στρεβλώσεις που προϋπήρχαν εδώ και χρόνια. Μάλιστα, εκτιμά ότι η βιώσιμη ανάκαμψη της κυπριακής κτηνοτροφίας ενδέχεται ν’ απαιτήσει ακόμη και μια δεκαετία, υπογραμμίζοντας ότι η επόμενη ημέρα δεν μπορεί να περιοριστεί στην αποκατάσταση των ζημιών ή στην επιστροφή στο προηγούμενο μοντέλο λειτουργίας. Όπως επισημαίνει, απαιτείται ένας συνολικός επανασχεδιασμός του τομέα, ώστε η κυπριακή κτηνοτροφία να καταστεί πιο σύγχρονη, πιο ανθεκτική και περισσότερο ανταγωνιστική.

Γιατί κρίνονται αναγκαίες οι θανατώσεις ζώων

Σε δηλώσεις του στη «Σημερινή», ο επικεφαλής της Ειδικής Επιστημονικής Επιτροπής για την ανασυγκρότηση του κτηνοτροφικού τομέα τόνισε ότι το ζητούμενο σήμερα δεν είναι απλώς να σωθούν μερικές μονάδες ή μεμονωμένα κοπάδια, αλλά να σωθεί συνολικά η κυπριακή κτηνοτροφία, η παραγωγή γάλακτος, το χαλλούμι και η αξιοπιστία της χώρας.

Όπως ανέφερε, εάν η προσοχή επικεντρωθεί μόνο στο κάθε κοπάδι ξεχωριστά, υπάρχει ο κίνδυνος να χαθεί η μεγάλη εικόνα. Σύμφωνα με τον κ. Μαλά, επιτυχία τους επόμενους μήνες θα είναι να σταματήσει η κυκλοφορία του ιού, ν’ αποκατασταθεί η εμπιστοσύνη στο σύστημα ελέγχου και να μπορέσουν οι κτηνοτρόφοι να ξανασταθούν στα πόδια τους.

Παράλληλα, υπογράμμισε ότι επιτυχία θα είναι και να μη γίνει απλώς επιστροφή στο προηγούμενο μοντέλο, το οποίο, όπως είπε, είχε σοβαρές αδυναμίες. Όπως σημείωσε, η κρίση πρέπει ν’ αποτελέσει αφετηρία ανασυγκρότησης και όχι απλώς μια παρένθεση.

Η επιδημιολογική λογική πίσω από τις θανατώσεις

Ερωτηθείς για ποιο λόγο εφαρμόζεται το μέτρο της θανάτωσης ζώων, παρά το γεγονός ότι ο αφθώδης πυρετός δεν απειλεί τον άνθρωπο μέσω της κατανάλωσης σωστά μαγειρεμένου κρέατος, ο κ. Μαλάς απάντησε ότι ο αφθώδης πυρετός δεν αποτελεί πρωτίστως ζήτημα ασφάλειας τροφίμων για τον άνθρωπο, καθώς οι θανατώσεις δεν γίνονται επειδή το κρέας ή το γάλα απειλούν τον καταναλωτή όταν τηρούνται οι σωστοί κανόνες, αλλά επειδή ο ιός μεταδίδεται εξαιρετικά εύκολα μεταξύ των ζώων και μπορεί να καταστρέψει ολόκληρη την παραγωγική βάση. Όπως ανέφερε, στόχος είναι να διακοπεί η αλυσίδα μετάδοσης προτού ο ιός περάσει σε περισσότερες μονάδες και αποκτήσει ανεξέλεγκτη δυναμική, επισημαίνοντας ότι, εάν χαθεί ο έλεγχος της κατάστασης, το κόστος δεν θα είναι μόνο υγειονομικό για τα ίδια τα ζώα αλλά και οικονομικό και κοινωνικό. Παράλληλα, σημείωσε ότι πρόκειται για ένα σκληρό μέτρο, το οποίο, όμως, αποτρέπει μια πολύ μεγαλύτερη καταστροφή.

Ο λόγος που δεν αρκεί η απομόνωση των θετικών ζώων

Αναφερόμενος στο ενδεχόμενο ν’ απομονώνονται μόνο τα θετικά ζώα αντί να θανατώνεται ολόκληρο το κοπάδι, ο κ. Μαλάς εξήγησε ότι σε μια κτηνοτροφική μονάδα τα ζώα δεν ζουν σε εργαστηριακές συνθήκες, καθώς μοιράζονται τον ίδιο χώρο, την ίδια τροφή, το ίδιο νερό, τους ίδιους ανθρώπους, τα ίδια οχήματα και τον ίδιο εξοπλισμό. Όπως τόνισε, όταν εντοπιστεί κρούσμα σε κάποια ζώα, δεν είναι δυνατόν να είναι γνωστό με βεβαιότητα ποια έχουν ήδη εκτεθεί στον ιό, ποια τον επωάζουν και ποια ενδέχεται να γίνουν μολυσματικά τις επόμενες ημέρες. Πρόσθεσε ότι, ιδιαίτερα στα αιγοπρόβατα, η εικόνα της νόσου μπορεί να είναι πιο ήπια ή ακόμη και σιωπηλή, γι’ αυτό και το κοπάδι αντιμετωπίζεται ως ενιαία επιδημιολογική μονάδα και όχι ως άθροισμα ανεξάρτητων ζώων. Σύμφωνα με τον κ. Μαλά, πρόκειται για μια οδυνηρή διαδικασία, η οποία, όμως, είναι επιδημιολογικά αναγκαία όταν στόχος είναι η άμεση διακοπή της μετάδοσης.

Τα όρια που θέτει το ευρωπαϊκό πλαίσιο

Κληθείς να σχολιάσει πόση ευχέρεια διαθέτει η Κύπρος απέναντι στο ευρωπαϊκό πλαίσιο, ο κ. Μαλάς ανέφερε ότι η χώρα δεν λειτουργεί σε κενό, καθώς υπάρχουν ευρωπαϊκοί κανόνες για νόσους υψηλής μεταδοτικότητας και η ανάγκη να πεισθούν οι αρμόδιοι ότι τα μέτρα που λαμβάνονται είναι αξιόπιστα. Όπως σημείωσε, μια πρόωρη χαλάρωση των μέτρων θα μπορούσε να έχει πολύ βαρύ τίμημα, όπως η επιβολή περιορισμών, η απώλεια αγορών και το πλήγμα στο χαλλούμι, στο γάλα και στην εικόνα της χώρας. Σύμφωνα με τον κ. Μαλά, η ευελιξία μπορεί να υπάρξει μόνο εντός των ορίων της αξιοπιστίας, υπογραμμίζοντας ότι σε τέτοιες κρίσεις η αξιοπιστία αποτελεί οικονομικό κεφάλαιο.

Πότε μια μονάδα θεωρείται πραγματικά ασφαλής

Απαντώντας στο ερώτημα πότε μια μονάδα μπορεί να θεωρηθεί πραγματικά ασφαλής, ο κ. Μαλάς εξήγησε ότι η ανάλυση PCR ανιχνεύει το γενετικό υλικό του ιού και καταδεικνύει εάν υπάρχει ενεργός παρουσία του, δηλαδή εάν αυτός πολλαπλασιάζεται, ενώ η μέθοδος ELISA ανιχνεύει αντισώματα και δείχνει εάν το ζώο έχει έρθει σε επαφή με τον ιό. Όπως ανέφερε, ένα αρνητικό αποτέλεσμα PCR ή ELISA σε μια δεδομένη χρονική στιγμή δεν αποκλείει το ενδεχόμενο το ζώο να βρίσκεται σε πολύ πρώιμο στάδιο επώασης και να καταστεί θετικό αργότερα. Για τον λόγο αυτό, πρόσθεσε, οι αρμόδιες Αρχές δεν αξιολογούν μόνο ένα μεμονωμένο αποτέλεσμα, αλλά λαμβάνουν υπόψη το ιστορικό της μονάδας, τις επαφές, τα συμπτώματα, τις μετακινήσεις και τα αποτελέσματα επαναληπτικών δειγματοληψιών. Σύμφωνα με τον κ. Μαλά, μια μονάδα θεωρείται ασφαλής μόνον όταν τα εργαστηριακά δεδομένα, ο χρόνος παρακολούθησης και η συνολική επιδημιολογική εικόνα συγκλίνουν στο ίδιο συμπέρασμα.

Οι αποζημιώσεις και η εμπιστοσύνη των κτηνοτρόφων

Ερωτηθείς κατά πόσον οι αποζημιώσεις είναι επαρκείς για να καλύψουν τις απώλειες των κτηνοτρόφων, ο κ. Μαλάς ανέφερε ότι καμία αποζημίωση δεν μπορεί ν’ αποκαταστήσει πλήρως την απώλεια ενός κοπαδιού, ιδιαίτερα όταν πρόκειται για ζώα με γενετική αξία, πίσω από τα οποία βρίσκονται χρόνια επένδυσης και οικογενειακής εργασίας. Όπως σημείωσε, οι αποζημιώσεις αναγκαστικά καλύπτουν μόνο μέρος της πραγματικής ζημιάς. Παράλληλα, υπογράμμισε ότι δεν αποτελούν απλώς μια κοινωνική παροχή ή οικονομική βοήθεια, αλλά και εργαλείο δημόσιας πολιτικής, εξηγώντας ότι εάν ένας κτηνοτρόφος αισθάνεται πως θα μείνει αβοήθητος, ενδέχεται να καθυστερήσει να δηλώσει κάποιο πρόβλημα, γεγονός που μπορεί ν’ αποδειχθεί καταστροφικό για όλους. Σύμφωνα με τον κ. Μαλά, μια δίκαιη, γρήγορη και αξιόπιστη διαδικασία αποζημίωσης ενισχύει τη διαφάνεια και τη συμμόρφωση, συμβάλλοντας τελικά στον αποτελεσματικότερο έλεγχο της νόσου. Την ίδια ώρα, προειδοποίησε ότι μια υπέρμετρα γενναιόδωρη αποζημίωση μπορεί επίσης να οδηγήσει σε αντίθετα αποτελέσματα.

Ο σοβαρότερος κίνδυνος για την κτηνοτροφία

Αναφερόμενος στον ρόλο που ενδέχεται να διαδραμάτισαν οι παράνομες μετακινήσεις από τα κατεχόμενα, ο κ. Μαλάς δήλωσε ότι οι παράνομες μετακινήσεις ζώων και προϊόντων αποτελούν τον σοβαρότερο και μοναδικό παράγοντα κινδύνου για την κτηνοτροφία. Όπως ανέφερε, ο αφθώδης πυρετός δεν δημιούργησε το πρόβλημα, αλλά το ανέδειξε με τον πιο οδυνηρό τρόπο. Παράλληλα, υποστήριξε ότι στις ελεύθερες περιοχές η προσοχή επικεντρώθηκε αποκλειστικά στην οικονομία του γάλακτος, ενώ αγνοήθηκε το κρέας και η αξία του. Σύμφωνα με τον κ. Μαλά, ως αποτέλεσμα διοχετεύονταν χιλιάδες αμνοερίφια και μοσχάρια στα κατεχόμενα είτε για ν’ απομακρυνθούν λόγω της χαμηλής τους αξίας στις ελεύθερες περιοχές είτε για να εξασφαλιστεί μεγαλύτερο εισόδημα από την πώλησή τους. Όπως σημείωσε, επικράτησε ένας ευκαιριακός σχεδιασμός αντί ενός βιώσιμου μοντέλου ανάπτυξης, κάτι που παρατηρείται και σε άλλες πτυχές της κυπριακής οικονομίας. Τόνισε, τέλος, ότι η παρούσα κρίση αναδεικνύει την ανάγκη για έναν μόνιμο, σοβαρό και τεκμηριωμένο μηχανισμό σχεδιασμού της παραγωγικής βάσης της κτηνοτροφίας, ο οποίος ν’ αποδίδει αξία τόσο στο γάλα όσο και στο κρέας.

Η πλήρης ανάκαμψη μπορεί να χρειαστεί 10 χρόνια

Κληθείς να εκτιμήσει κατά πόσον η κυπριακή κτηνοτροφία μπορεί να επιστρέψει στην κατάσταση στην οποία βρισκόταν πριν από την κρίση του αφθώδους πυρετού, ο κ. Μαλάς υποστήριξε ότι δεν θα πρέπει να επιστρέψει ακριβώς στο προηγούμενο μοντέλο, καθώς αυτό χαρακτηριζόταν από υπερσυγκέντρωση μονάδων, ανεπαρκή βιοασφάλεια, αδύναμη παρακολούθηση και σημαντική εξάρτηση από πρακτικές που δεν ήταν βιώσιμες. Όπως ανέφερε, η βιώσιμη ανάκαμψη του τομέα θα απαιτήσει χρόνο, ενδεχομένως ακόμη και μία δεκαετία, μπορεί όμως να επιτευχθεί μέσα από καλύτερο σχεδιασμό, λιγότερη συγκέντρωση, ισχυρότερες και υγιείς μονάδες, βελτιωμένα προγράμματα γενετικής αναβάθμισης, ηλεκτρονικό φάκελο για κάθε εκμετάλλευση και ουσιαστικότερη κτηνιατρική παρακολούθηση. Αναφερόμενος στο χαλλούμι, σημείωσε ότι το ζητούμενο δεν είναι μόνο η παραγωγή γάλακτος, αλλά η παραγωγή του με τρόπο αξιόπιστο, ανταγωνιστικό, ποιοτικό και συμβατό με τις ανάγκες της αγοράς. Σύμφωνα με τον κ. Μαλά, εφόσον γίνουν οι απαραίτητες αλλαγές, η σημερινή κρίση μπορεί ν’ αποτελέσει αφετηρία για μια πιο σύγχρονη και ανθεκτική κτηνοτροφία.